Μια Μετριοπαθής Πρόταση για τις Αγορές Ρεύματος Από τον Dieter Helm

Ο κύριος Dieter Helm, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, είναι ένας από τους πιο αξιόπιστους σχολιαστές σχετικά με τις αγορές ρεύματος στην Μ. Βρετανία. Γιατί διαθέτει τρία σημαντικά πλεονεκτήματα. Την ακαδημαϊκή γνώση, την πολυετή εμπειρία σε ρυθμιστικά θέματα, και κυρίως την ανεξαρτησία του ουδέτερου παρατηρητή (τόσο από άποψη συμφερόντων όσο και ιδεολογίας). Αξίζει συνεπώς να μελετήσει κανείς τις προτάσεις του για την περίπτωση της Βρετανίας σχετικά με τις τιμές  - ειδικότερα αυτές για την βιομηχανία -  ελπίζοντας ότι θα έχουν  ενδιαφέρον και για την υπόλοιπη Ευρώπη. Ίσως και για την μικρή Ελλάδα δεδομένου ότι το θέμα είναι επίκαιρο και σε εμάς. 

Στην επόμενη παράγραφο παρουσιάζεται - σε italic- η σύνοψη των προτάσεων του κυρίου Helm με τα δικά του λόγια. Ακολουθεί ο δικός μου σχολιασμός (που είναι η δική μου ερμηνεία των προτάσεων του κυρίου Helm  και για την οποία προφανώς δεν έχει καμία ευθύνη).

"Για να αποκαταστήσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, η Βρετανία χρειάζεται μόνιμη, διαρθρωτική μεταρρύθμιση στην τιμολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας —όχι βραχυπρόθεσμες λύσεις. Αυτό απαιτεί τρεις μεγάλες αλλαγές: α) χρέωση της βιομηχανίας με βάση το μακροπρόθεσμο οριακό κόστος του συστήματος αντί να επιβαρύνεται με το πλήρες κόστος του δικτύου β) μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με την απομάκρυνση από τις τιμές χονδρικής που καθορίζονται από το φυσικό αέριο προς ένα σύστημα «ισοδύναμης σταθερής ισχύος» που βασίζεται στην χωρητικότητα και λαμβάνει υπόψη σωστά τη διακοπτόμενη λειτουργία των ΑΠΕ και γ) αναπροσαρμογή των τιμών άνθρακα αντίστροφα προς τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου για την σταθεροποίηση του συνολικού κόστους ενέργειας".

Η πρώτη πρόταση βασίζεται στην γνωστή στους οικονομολόγους αρχή του Ramsey σύμφωνα με την οποία οι χρεώσεις του σταθερού κόστους κοινών υποδομών ή συστημάτων (όπως τα δίκτυα ηλεκτρισμού) με τιμές αντιστρόφως ανάλογες της ελαστικότητας της ζήτησης των καταναλωτών είναι ο οικονομικά αποτελεσματικότερος τρόπος. Αυτό σημαίνει ότι οι βιομηχανίες, των οποίων η ζήτηση είναι ελαστική (γιατί μπορούν να κλείσουν ή να φύγουν) θα πρέπει να πληρώνουν σε χαμηλές τιμές (μικρά περιθώρια) ενώ οι οικιακοί καταναλωτές (που έχουν λιγότερες εναλλακτικές λύσεις) θα πρέπει να αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους των δικτύων πληρώνοντας τιμές με μεγαλύτερα περιθώρια. Αυτό είναι λιγότερο αντιλαϊκό από όσο ακούγεται. Γιατί αν οι επιχειρήσεις κλείσουν ή φύγουν, το σταθερό κόστος των δικτύων/υποδομών δεν αποφεύγεται - και αυτό οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη επιβάρυνση των οικιακών καταναλωτών.

Η πρόταση αυτή του κυρίου Helm σε πρώτη ανάγνωση  δεν φαίνεται ιδιαίτερα καινοτομική. Η αρχή του Ramsey ακολουθείται παραδοσιακά από το καιρό των κρατικών  μονοπωλίων στο ρεύμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Γερμανοί καταναλωτές στον λογαριασμό τους μπορούν να δουν το ποσό της επιδότησης που δίνουν για την μείωση των χρεώσεων δικτύων της βιομηχανίας. Στη χώρα μας πρόσφατα αυξήθηκαν απότομα σε δυσθεώρητα ύψη οι χρεώσεις των δικτύων διανομής και μεταφοράς για τους οικιακούς καταναλωτές. Αλλαγή που έγινε δεκτή με την  σιωπή του τάφου αλλά είναι απόλυτα ορθολογική από οικονομική άποψη.

Υποπτεύομαι όμως ότι ο λόγος που ο κύριος Helm επαναφέρει το θέμα δεν είναι μόνο τα δίκτυα αλλά και οι ΑΠΕ. Οι οποίες όσο διεισδύουν στο σύστημα απαιτούν δραματική αύξηση των υποδομών εφεδρείας. Προσπαθεί λοιπόν να πείσει ότι το κόστος αυτής της υποδομής δεν πρέπει να περάσει στις βιομηχανίες. Η εφαρμογή της αρχής του Ramsey είναι πολύ πιο σημαντική σε ένα σύστημα στο οποίο κυριαρχούν υποδομές που έχουν σταθερά κόστη όπως οι ΑΠΕ. Αν οι πολιτικοί θέλουν το Net Zero -υποθέτω ότι ισχυρίζεται ο κύριος Helm - τουλάχιστον ας μην πυροβολούν χωρίς λόγο την βιομηχανία των χωρών τους.

Η δεύτερη πρόταση του κυρίου Helm μοιάζει με απόψεις που κυκλοφορούν στον δημόσιο διάλογο αλλά αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητικό. Πράγματι η πρόταση είναι να αντικατασταθεί πλήρως η χονδρική αγορά ενέργειας με μια αγορά δυναμικότητας. Αυτή θα καταργήσει όχι μόνο την αγορά ενέργειας αλλά και την επιδότηση των ΑΠΕ μέσω των συμβάσεων διαφορών (CfD). Επίσης θα υποκαταστήσει πλήρως την ήδη υπάρχουσα στην Μ. Βρετανία αγορά μακροπρόθεσμης δυναμικότητας. Οι παραγωγοί θα συμμετέχουν με την δομή των ισοδύναμων σταθερής ισχύος (equivalent firm power). Δηλαδή στις τιμές τους για δυναμικότητα θα προσφέρουν τόσο ενέργεια όσο και δυναμικότητα. Αυτό σημαίνει ότι oi ΑΠΕ θα πρέπει να εξασφαλίσουν την δυναμικότητα που απαιτείται για να προσφέρουν ένα ελεγχόμενο (dispatchable) προφίλ παραγωγής. Το πλεονέκτημα είναι ότι η χονδρική τιμή αποδεσμεύεται από την τιμή του φυσικού αερίου και οι ΑΠΕ αναλαμβάνουν (εσωτερικεύουν) το κόστος της πρόσθετης ανάγκης για εφεδρεία που επιρρίπτουν στο σύστημα. Ένα επιπλέον πλεονέκτημα είναι ότι στην ανάγκη να προφέρουν σταθερό προφίλ παραγωγής οι ΑΠΕ θα δημιουργήσουν μια δευτερογενή αγορά ενεργειακών υπηρεσιών εφεδρείας δίνοντας έναυσμα για καινοτομίες. Ποιος θα τους δώσει τις καλύτερες τιμές; Σταθμοί φυσικού αερίου, υδροηλεκτρικοί σταθμοί, μπαταρίες, άλλες τεχνικές αποθήκευσης, τεχνολογίες διαχείρισης ζήτησης; Ποιος ξέρει;

Η τρίτη πρόταση είναι καινοτομική (πάντως είναι κάτι καινούργιο για τον γράφοντα). Ο κύριος καθηγητής προτείνει ένα νέο αλγόριθμο για τον καθορισμό της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπών CO2. Να μεταβάλλεται αντιστρόφως ανάλογα με την τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αυτό θα σταθεροποιήσει το κόστος του ρεύματος στον βαθμό που θα εξακολουθήσει να επηρεάζεται από τα ορυκτά καύσιμα. Δικαιολογεί την πρόταση χαρακτηρίζοντας την διαφορά μεταξύ του οριακού κόστους παραγωγής πετρελαίου και της τιμής του στις διεθνείς αγορές ως φόρο. Πλήρες υποκατάστατο του φόρου άνθρακα που επιβάλλεται μέσω της αγοράς δικαιωμάτων. Η πρόταση βοηθάει να καταργηθεί και η αστεία διαδικασία της κολοκυθιάς που παίζεται στην Ευρώπη με την τιμή των δικαιωμάτων. Παρατηρήσαμε πρόσφατα ένδειξη της αστειότητας αυτής. Η οποία όμως - χωρίς να αναγνωρίζεται δημοσίως  - εφαρμόζει την ιδέα του κυρίου Helm. Να σημειωθεί ότι ο τρόπος αυτός τιμολόγησης αποτρέπει τον κανιβαλισμό της αγοράς ΑΠΕ από τα ορυκτά καύσιμα των οποίων η τιμή προβλέπεται πτωτική τα επόμενα χρόνια. Και μάλιστα τόσο πτωτική όσο επιτυχής είναι η προσπάθεια απανθρακοποίησης του ηλεκτρισμού. 

Χαρακτήρισα στον τίτλο του παρόντος τις προτάσεις του κυρίου Helm "Μετριοπαθείς" στην προσπάθειά μου να αστειευθώ με αγγλοσαξονικού τρόπο. Στην πραγματικότητα πιστεύω ότι είναι ριζοσπαστικές και υπάρχει πιθανότητα να εφαρμοστούν μόνο ως αποτέλεσμα κρίσεων. Αλλά κανείς δεν μπορεί να κάνει προβλέψεις - κυρίως για το μέλλον!