Το "Επιτελικό" Κράτος και η Κλιματική "Κρίση"

Τι είναι αυτό το "Επιτελικό" κράτος; Οι δύο Αμερικανοί διανοητές (David Osborne, Ted Gaebler)* και ο τότε (τέλη του προηγούμενου αιώνα) αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Al Gore, που θεωρούνται οι πρώτοι θιασώτες του, το παρομοίαζαν με τον τιμονιέρη της βάρκας που πλοηγεί την κοινωνία προς μακροχρόνιους συλλογικούς στόχους. Προς τους οποίους την προωθούν κωπηλατώντας οι πολίτες-υπήκοοι (Steering not Rowing ήταν η φράση - σύνθημα).

Η διαδικασία επιλογής του τιμονιέρη δεν επηρεάζει το γεγονός ότι η σαφής διάκριση μεταξύ του τιμονιέρη και των κωπηλατών έχει μεγάλα πλεονεκτήματα. Το κυριότερο είναι ότι ο τιμονιέρης αξιοποιεί για το κοινό καλό την ικανότητα ή την διάθεση πολλών από τους υπηκόους να αναλαμβάνουν κινδύνους και να καινοτομούν - ή απλώς να "βάζουν πλάτη" - παρέχοντάς τους ένα ασφαλές μακροχρόνιο πλαίσιο στο οποίο θα δραστηριοποιηθούν. Αυτό σημαίνει ότι ο τιμονιέρης αναγνωρίζει ότι ούτε μπορεί ούτε θέλει - αλλά και δεν χρειάζεται - να μάθει τα μυστικά της κωπηλασίας. 

Ο Τιμονιέρης είναι είτε ο κάτοχος της Αλήθειας (έχει βγει έξω από την Σπηλιά που ζουν οι κωπηλάτες και γνωρίζει ίσως και τον μυστικό Πυθαγόρειο αριθμό**) είτε έχει λάβει εντολή για την πορεία με ομόφωνη(;) απόφαση των κωπηλατών. Στην πρώτη περίπτωση, που ο τιμονιέρης (ή το κόμμα του) είναι οι λίγοι κάτοχοι της Αλήθειας, έχουν, αν αποκτήσουν δύναμη, όχι μόνο το δικαίωμα αλλά την υποχρέωση να επιβάλλουν την ορθή πορεία στους κωπηλάτες. Εναλλακτικά, αν η δύναμη βρίσκεται στην πλευρά των πολλών, για τον καθορισμό των συλλογικών στόχων ακολουθείται μια διαδικασία που οδηγεί στην κατάρτιση ενός μακροπρόθεσμου συμβολαίου (συντάγματος) και ονομάζεται συνήθως δημοκρατία.

Ε! Λοιπόν στην μικρή μας χώρα εδώ και μερικά χρόνια αποκτήσαμε Επιτελικό κράτος. Και μάλιστα υποτίθεται του δεύτερου τύπου από τα προαναφερθέντα - του δημοκρατικού. Είναι ενδιαφέρον να δούμε πως δουλεύει αυτού του είδους το κράτος σε ένα από τα πιο "καυτά" (όνομα και πράγμα!) προβλήματα της εποχής μας. Την αποκαλούμενη κλιματική "κρίση".

Πρέπει να ασχολείται με το θέμα το Επιτελικό κράτος; Ναι πρέπει - είναι προφανές ότι η αντιμετώπισή του απαιτεί συλλογική δράση και μάλιστα σε εξαιρετικά μακροχρόνιο ορίζοντα. Η αντιμετώπιση της κλιματικής "κρίσης" είναι ίσως το πιο "επιτελικό" από τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει ένα κράτος. Εκτελεί λοιπόν σωστά την λειτουργία του το ελληνικό επιτελικό κράτος στην περίπτωση αυτή; Η άποψή μου είναι ότι η ελληνική εκδοχή του Επιτελικού κράτους δυσφημεί την ιδέα σε περισσότερες από μια διαστάσεις. Η μια είναι η απουσία δημοκρατικής νομιμοποίησης και η άλλη η έλλειψη διαχωρισμού μεταξύ εκτελεστικής και επιτελικής λειτουργίας. 

Το ελληνικό Επιτελικό κράτος λαμβάνει αποφάσεις και δεσμεύει την χώρα σε μακροχρόνιους - δηλαδή συνταγματικού επιπέδου - χρονικούς ορίζοντες σχετικά με την κλιματική "κρίση". Χρόνους που είναι μακρύτεροι ακόμα και από αυτούς μεταξύ αναθεωρήσεων του συντάγματος της χώρας. Δεν είναι προφανές από που αντλεί την νομιμοποίηση για αυτές τις δεσμεύσεις. Ταυτόχρονα  δεν φαίνεται να καταβάλει προσπάθεια να εκμεταλλευθεί την αρχή της επικουρικότητας. Εφαρμόζει χωρίς αντίρρηση*** τις σχετικές αποφάσεις της ΕΕ που επιρρίπτουν δυσανάλογα το κόστος των πολιτικών της στην  φτωχότερη χώρα της Ευρώπης. Στην περίπτωση αυτή τίθεται εν αμφιβόλω ακόμα και το εάν το ελληνικό Επιτελικό κράτος είναι δημοκρατικού ή απολυταρχικού τύπου - με την ΕΕ στη  θέση του απόλυτου καλοκάγαθου μονάρχη. Είναι σαφές ότι οι πολιτικές αποτροπής που κατ' επιταγή της ΕΕ εφαρμόζει η χώρα έχουν σημαντικό κόστος για τους πολίτες της (υπολογίζεται σε πάνω από 2 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο) και κανένα απολύτως όφελος (σε αντίθεση με πολιτικές προσαρμογής που έχουν τοπικά πλήρως προσδιορισμένο όφελος και κόστος). Επομένως είναι όχι μόνο εντελώς ανορθολογικές αλλά και μη νομιμοποιημένες δημοκρατικά.

Αλλά ακόμα και αν υποτεθεί ότι υπάρχει δημοκρατική νομιμοποίηση, η διάκριση μεταξύ επιτελικών και διαχειριστικών λειτουργιών είναι ανύπαρκτη. Η χώρα θα μπορούσε πιθανόν να ευθυγραμμιστεί ακόμα και με τους πιο παράλογους συλλογικούς στόχους της ΕΕ (όπως το Net Zero) αν περιόριζε τις πολιτικές της στις εξής: α) στην επιβολή ενός φόρου άνθρακα β) την παράλληλη άμεση κατάργηση όλων των επιδοτήσεων (ΑΠΕ, εξηλεκτρισμό, ηλεκτροκίνηση, εξοικονόμηση ενέργειας κλπ.) και γ) την επιστροφή όλων των εσόδων του φόρου άνθρακα στην κοινωνία (την πιο δίκαιη από τις "δίκαιες" μεταβάσεις). Ο φόρος άνθρακα (ή φόρος Pigou) δεν είναι παρά μια εφαρμογή της ιδέας του επιτελικού κράτους στο πρόβλημα της κλιματικής "κρίσης". Είναι η αναγνώριση του γεγονότος ότι το κράτος δεν είναι σε θέση να γνωρίζει το ποιος είναι ο αποτελεσματικότερος τρόπος για την απανθρακοποίηση. Με τον φόρο όμως δίνει ένα κίνητρο τόσο στους παραγωγούς όσο και στους καταναλωτές, που ξέρουν καλύτερα, να προσαρμόσουν την συμπεριφορά τους ώστε, ενεργώντας για δικό τους όφελος, να βοηθήσουν να επιτευχθεί ο συλλογικός στόχος.  

Η ελληνική κοινωνία, όντας ετερόφωτη από την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους (και αυτό δεν είναι αξιολογική κρίση), έχει καταφέρει στο παρελθόν να προσαρμόσει στο δικό της λεξιλόγιο και ρητορική διαστρεβλώνοντάς τες πολλές "δυτικές" έννοιες (σοσιαλισμός φιλελευθερισμός κλπ.). Το "Επιτελικό" κράτος φαίνεται ότι είναι το τελευταίο θύμα της. Καλό είναι να αντιγράφουμε τους κουτόφραγκους αλλά ακόμα καλύτερο να το κάνουμε σωστά.

* Reinventing Government: How the Entrepreneurial Spirit is Transforming the Public Sector,1993 by David Osborne, Ted Gaebler

** Δεν θα διαφύγει υποθέτω της προσοχής των περήφανων για την  καταγωγή τους Ελλήνων ότι η παραβολή του καραβιού και του τιμονιέρη χρησιμοποιείται από τον Πλάτωνα στην Πολιτεία του για να πείσει τους συνομιλητές του ότι οι φιλόσοφοι (δηλαδή ο ίδιος) πρέπει να κυβερνούν (έστω και αν αυτοί διστάζουν να αναλάβουν την ευθύνη).

*** Έχουν σταλεί είναι η αλήθεια πρόσφατα ορισμένες επιστολές που εμμέσως υποκρύπτουν αντιρρήσεις προς τις ευρωπαϊκές πολιτικές από τον Π/Θ. 

Το Κράτος Αυξάνει τα Ρυθμιζόμενα με την Μέθοδο του Μιθριδάτη

Ο βασιλιάς Μιθριδάτης, λέει ο θρύλος, έπαιρνε μικρές δόσεις από δηλητήριο κάθε μέρα ώστε ο οργανισμός του να αντέξει όταν οι εχθροί του θα προσπαθούσαν να τον δολοφονήσουν δηλητηριάζοντάς τον. Φαίνεται ότι το κράτος εφαρμόζει μια παρόμοια τακτική όταν αποφασίζει να αυξήσει το μέρος της τιμής του ρεύματος που ελέγχει - τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις.

Οι Λειτουργοί του Τύπου, που με άγρυπνη ματιά και κομμένη την ανάσα παρακολουθούν την εξέλιξη των τιμών του ρεύματος (και των διεθνών αγορών ενέργειας) σε καθημερινή βάση, κατευθύνουν την προσοχή της κοινής γνώμης προς την εξέλιξη του μέρους της τιμής που διαμορφώνεται στην αγορά και δίνουν ελάχιστη (έως μηδενική) προσοχή στις πολλές μικρές αυξήσεις στο μέρος της τιμής που ελέγχει το κράτος - τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις Οι οποίες πλησιάζουν πλέον το 50% της συνολικής τιμής του ρεύματος.

Εμείς όμως στο allazorevma.gr έχουμε την συνήθεια, εδώ και χρόνια να κρατάμε κατάστιχα. Ρίχνοντας μια ματιά στα ιστορικά στοιχεία του Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr λοιπόν (βλέπε Πίνακα παρακάτω) συνειδητοποιήσαμε κάτι που ακόμα και για μας ήταν έκπληξη. Από το 2021 μέχρι σήμερα, οι αυξήσεις στα ρυθμιζόμενα (που είναι όλες αυξήσεις στις χρεώσεις δικτύων) είναι σωρευτικά πολύ μεγαλύτερες (+48%) από τις ανταγωνιστικές χρεώσεις (+38%) - και βέβαια πολύ υψηλότερες από τον πληθωρισμό (Δείκτη Τιμών Καταναλωτή)*.

Τα νούμερα αυτά δεν ήταν έκπληξη σχετικά με τις μελλοντικές προβλέψεις μας. Έχουμε ήδη διαμορφώσει (και δημοσιοποιήσει) την άποψη ότι στο μέλλον οι αυξήσεις στο ρεύμα θα προέλθουν κυρίως από τα ρυθμιζόμενα**. Η έκπληξη ήταν το γεγονός ότι η πρόβλεψή μας αυτή είναι ήδη πραγματικότητα. 

Προτείνουμε συνεπώς σε όλους όσους ασχολούνται με τη  διαμόρφωση της κοινής γνώμης (πολιτικούς, πολιτικολογούντες "πανεπιστημιακούς", Λειτουργούς του Τύπου) να αρχίσουν  να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στα ρυθμιζόμενα μεταξύ άλλων  γιατί:

• Είναι χρώσεις μόνιμες - δομικού χαρακτήρα. Δεν υπάρχει ελπίδα (όπως στην περίπτωση του φυσικού αερίου για παράδειγμα) να ωφεληθούμε από πτωτικές τάσεις στο μέλλον.
• Καθορίζονται από το κράτος με διαδικασίες που είναι στην πράξη αδιαφανείς και αφορούν μονοπωλιακές επιχειρήσεις με μεγάλη πολιτική ισχύ.
• Στο μεγαλύτερο μέρος τους αφορούν τα δίκτυα των οποίων οι επενδύσεις διαμορφώνονται σε μεγάλο βαθμό από την προσπάθεια για την  αποτροπή της κλιματικής "κρίσης". Σε βαθμό που ακόμα και ο Πρωθυπουργός της χώρας έχει πρόσφατα αφήσει δημόσια υπονοούμενα ότι το έχουμε παρακάνει. Να θυμίσουμε ότι ο Μιθριδάτης, παρά την προνοητικότητά του, είχε κακό τέλος - και όχι από δηλητήριο.

* Δεν περιλαμβάνονται στον Πίνακα οι αυξήσεις στο ποσοστό απωλειών του δικτύου διανομής που ορίζονται διοικητικά και ενσωματώνονται στις ανταγωνιστικές χρεώσεις μέσω της χονδρικής τιμής. Αυτό θα έκανε τα πράγματα ακόμα χειρότερα.

** Είναι χαρακτηριστική η έλλειψη περιέργειας των Λειτουργών του Τύπου για το γεγονός ότι ο ΕΛΥΚΩ όχι μόνο δεν έχει "αναπνεύσει" από το καλώδιο της Κρήτης (σύμφωνα με το κρατικό αφήγημα) αλλά αντίθετα αυξήθηκαν οι χρεώσεις του δικτύου μεταφοράς για να αποσβεστεί (όπως και της Κύπρου πριν ακόμα αρχίσει) η κατασκευή του!. Σημειωτέον ότι ο ΕΛΥΚΩ έχει ήδη έλλειμα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που είχε μοιραστεί ως επιδότηση στους καταναλωτές στην διάρκεια της κρίσης. Για να δέσει το γλυκό, έλλειμα έχει και ο ΕΛΑΠΕ. Καλά ξεμπερδέματα!

Δείκτης Τιμών Ιανουαρίου: Μπουνάτσες αλλά με Υποβρύχια Ρεύματα!

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Ιανουάριο του 2026. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Ιανουάριο είχε μικρή πτώση σε σχέση με τον δείκτη Δεκεμβρίου '25. Από 226,01 έπεσε στα 225,06 ευρώ την μεγαβατώρα.

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Ιανουαρίου '26 αυξήθηκαν από 80,62 σε 82,14 ευρώ την μεγαβατώρα αντανακλώντας την αύξηση των χρεώσεων δικτύου μεταφοράς που θα ισχύσουν από 1/2/26.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, έπεσε στα 130,37 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 132,79 τον Δεκέμβριο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον Ιανουάριο σε μέσο όρο ήταν στα 129,63 ευρώ την μεγαβατώρα, αυξημένες σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (122,85 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ αντίθετα είχαν πτώση στα 131,00 ευρώ την μεγαβατώρα (από 140,62) σε σχέση με τον Δεκέμβριο. Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες.

Τον Ιανουάριο η χονδρική τιμή είχε μικρή πτώση (-3,76%) σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Συνολικά οι Πάροχοι πέρασαν μέρος της πτώσης της χονδρικής στις λιανικές τιμές (-1,82%) με αντίθετα όμως πρόσημα - η ΔΕΗ θετικό και οι εναλλακτικοί (σε μέσο όρο) αρνητικό.

Η φαινομενική σταθερότητα του Δείκτη επικαλύπτει μια διαφαινόμενη αλλαγή τακτικής των Εναλλακτικών Παρόχων. Ένα υποβρύχιο ρεύμα μικρής αύξησης των τιμών των σταθερών τιμολογίων τα οποία προωθούνται πλέον με εφάπαξ δώρα προς νέους πελάτες. Συγχρόνως οι Πάροχοι προστατεύονται μέσω υψηλών ποινών πρόωρης αποχώρησης και αυστηρής πολιτικής για ασυνέπεια στις πληρωμές. Να σημειωθεί ακόμα μια ανεπαίσθητη αλλά μόνιμη αύξηση των ρυθμιστικών χρεώσεων (λόγω χρέωσης δικτύου μεταφοράς αυτή την φορά) που έχουν γίνει πλέον συνήθεια. Υπενθυμίζεται επίσης ότι το πράσινο τιμολόγιο της ΔΕΗ από 1/2/26 είναι στην πράξη ακριβότερο γιατί το μεγαλύτερο μέρος των πελατών της περνούν στην ζώνη αυξημένης χρέωσης από τις 200 κιλοβατώρες τον μήνα και όχι πλέον τις 500 (Αυτό επηρεάζει το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο - βλ. παρακάτω)

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (ΤΚΤ) για τον Ιανουάριο του 2026 αυξήθηκε στα 274,38 ευρώ την μεγαβατώρα. Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 49 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.029 ευρώ - δηλαδή περίπου 272 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (757 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Πόσα θα Κερδίσει η ΔΕΗ από την Αλλαγή στο Πράσινο Τιμολόγιο;

Όπως (δεν) είναι ευρέως γνωστό, η ΔΕΗ από 1η Φεβρουαρίου "ανέβασε" στην υψηλή (δηλαδή ακριβότερη) ζώνη κατανάλωσης τους πελάτες της που είναι στο Ειδικό (πράσινο) τιμολόγιο και καταναλώνουν σε μηνιαία βάση πάνω από 200 κιλοβατώρες. Με τρόπο που στις 201 "καίγονται¨ γιατί χρεώνονται από την πρώτη  με την υψηλότερη τιμή. Από όσο γνωρίζουμε  η ΔΕΗ δεν έδωσε εξήγηση για την απόφαση αυτή (απλώς την  καθυστέρησε για πέντε μήνες). Τα έσοδα της υπό κρατικό έλεγχο εισηγμένης στο ΧΑΑ επιχείρησης από την μικρή αυτή - τοσοδούλα - αλλαγή στο τιμολόγιο (τόσο μικρή που διέφυγε της προσοχής ακόμα και της ΡΑΑΕΥ) θα πάνε κατευθείαν στα κέρδη αφού δεν συνεπάγονται κάποια πρόσθετη δαπάνη για την ΔΕΗ. Αναρωτηθήκαμε λοιπόν πόσα είναι αυτά τα κέρδη και πόσο θα επιβαρύνουν και πόσους άτυχους πελάτες της Επιχείρησης που θα συνεχίσουν να επιλέγουν το πράσινο τιμολόγιό της.

Με την προϋπόθεση ότι οι πελάτες που επηρεάζονται θα παραμείνουν αδρανείς, η εκτίμησή μας είναι ότι η συγκεκριμένη αλλαγή στη δομή των πράσινων τιμολογίων θα έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση των (προ φόρων) κερδών της ΔΕΗ κατά περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Που είναι ένα σημαντικό ποσό αν συγκριθεί με τα συνολικά καθαρά κέρδη προ φόρων του ομίλου ΔΕΗ για το 9μηνο του 2025 - που ήταν 520 εκατομμύρια ευρώ. 

Τα κέρδη αυτά θα προέλθουν από την "συνεισφορά" περίπου 2 εκατομμυρίων πελατών της ΔΕΗ (1,8 εκατομμύρια για την ακρίβεια) κατά 54 ευρώ τον χρόνο έκαστος-  που σημαίνει αύξηση 11% στην χρέωση προμήθειας (περιλαμβάνει τον ΦΠΑ). Εφάπαξ και για πάντα (ή για όσο καιρό ο τράχηλός τους την υπομένει). Υπολογίζουμε ότι ένα ποσοστό 80% των πελατών θα βρεθούν στην ακριβή ζώνη (άνω των 200 κιλοβατωρών τον μήνα) έναντι του 14% που ήταν στην ακριβή ζώνη (με όριο τις 500 κιλοβατώρες τον μήνα). 

Η μεθοδολογία που ακολουθήσαμε για τους παραπάνω υπολογισμούς είναι στην διάθεση κάθε καλόπιστου αναγνώστη. Θα απαντήσουμε σε σχετικά ερωτήματα που θα υποβληθούν κατά προτίμηση επωνύμως. Συνοπτικά να αναφέρουμε ότι οι κύριες πηγές που χρησιμοποιήσαμε ήταν οι αναφορές της ΡΑΑΕΥ για την αγορά λιανικής και η Τεχνητή Νοημοσύνη για την ποσοστιαία κατανομή των οικιακών καταναλώσεων σε ζώνες όπως αυτές ορίζονται από την eurostat για την Ελλάδα. 

  

Τα "Αναδυόμενα" Καλώδια του ΔΕΔΔΗΕ και η Ανάπτυξη

Η εικόνα των "αναδυόμενων" καλωδίων (όπως τα χαρακτήρισε η ανακοίνωση του ΔΕΔΔΗΕ) από το χαντάκι στο οποίο είχαν υπογειοποιηθεί  στην Ανω Γλυφάδα μετά τις πρόσφατες πλημμύρες ήταν ένδειξη προχειρότητας και αμέλειας. Με ευθύνη του εργολάβου που έκανε το έργο και του στελέχους του ΔΕΔΔΗΕ που το επέβλεψε. Αυτό όμως είναι η ορατή και κατά την άποψή μου αμελητέα "αβαρία". Η οποία κρύβει το πολύ μεγαλύτερο τραύμα που έργα σαν κι αυτό επιφέρουν στις προοπτικές ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. 

Θα αναρωτηθεί κανείς : Τι σχέση έχει ο Φάντης με το Ρετσινόλαδο; Πως επηρεάζεται η ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας από τα υπογειοποιημένα (και μερικές φορές "αναδυόμενα") καλώδια του ΔΕΔΔΗΕ; Μας το υποδεικνύει ο ΔΕΔΔΗΕ σε επόμενη ανακοίνωσή του στην οποία μας ενημερώνει ότι το έργο ήταν "απολύτως νόμιμο". Μια από τις πτυχές της νομιμότητάς του ήταν ότι έχει χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Ανασυγκρότησης.  

Το Ταμείο Ανασυγκρότησης υποτίθεται ότι είναι η ευκαιρία της χώρας για (πρόσθετες- αυξημένες) επενδύσεις. Οι επενδύσεις είναι το προαπαιτούμενο για την μελλοντική ανάπτυξή της. Επενδύσεις στις οποίες (ως ποσοστό του ΑΕΠ) η χώρα καθυστερεί σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη - όντας ταυτόχρονα από τις φτωχότερες. Το ερώτημα συνεπώς είναι αναπόφευκτο. Πως συμβάλει η υπογειοποίηση των εναερίων δικτύων στην  ανάπτυξη της χώρας; Η απάντηση του γράφοντα είναι : αρνητικά. Εξηγώ.

Η υπογειοποίηση του δικτύου έχει πράγματι ορισμένα οφέλη. Την προστασία από τις πυρκαγιές, το καλύτερο επίπεδο ασφάλειας τροφοδοσίας, κάποια μείωση των απωλειών του δικτύου. Να προσθέσουμε και την αισθητική πλευρά - οι εναέριοι αγωγοί είναι πράγματι μια ασχήμια. Είναι όμως από την άλλη πλευρά τις περισσότερες φορές ο ακριβότερος- με διαφορά - τρόπος να εξασφαλισθούν τα οφέλη αυτά. Με δεδομένη την σπάνιδα των επενδυτικών πόρων πόσο στοιχίζει η απόλαυση των ωφελειών από την υπογειοποίηση; Η απάντηση κατά την γνώμη μου είναι: Στοιχίζει τόσο ακριβά που καθίσταται αγαθό πολυτελείας για την ελληνική οικονομία.

Ακόμα όμως και αν θεωρηθεί αποδοτική η επένδυση στη υπογειοποίηση, υπάρχουν ανησυχητικές ενδείξεις ότι ο ΔΕΔΔΗΕ ως οργανισμός δεν έχει τα κίνητρα που είναι αναγκαία για να τις υλοποιήσει με τον αποτελεσματικότερο τρόπο. Η περίπτωση της Ανω Γλυφάδας είναι ενδεικτική. Ποιο δάσος ακριβώς προστατεύει η υπογείωση στον - φαλακρό στο σημείο αυτό - Υμηττό; Ποια ασφάλεια τροφοδοσίας βελτιώνει και τι είδους αισθητική αναβάθμιση επιδιώκει εκτός των ορίων του οικισμού; Μήπως επίκειται επέκταση του οικισμού και η υπογείωση είχε στόχο την βελτίωση των όρων δόμησης στη περιοχή; Αυτό θα ήταν απόλυτα αποδεκτό αν οι ωφελημένοι είχαν αναλάβει και το κόστος της. Υπενθυμίζω ότι το Ταμείο Ανασυγκρότησης έχει ως προϋπόθεση οι επενδύσεις που χρηματοδοτεί να είναι "προσθετικές" - δηλαδή να έχει εξασφαλισθεί ότι δεν θα γίνονταν αν δεν συμμετείχε το ίδιο (additionality).

Ο Όμιλος ΔΕΗ είναι ο μεγαλύτερος "ιδιώτης" ωφελούμενος από το Ταμείο Ανασυγκρότησης (το "ιδιώτης" είναι ένας χαριτωμένος ευφημισμός αναφερόμενος στην υπό κρατικό έλεγχο επιχείρηση). Από το συνολικό ποσό των 1,6 δισεκατομμυρίων ευρώ που θα του διατεθούν (ως χορηγίες ή δάνεια) ένα ποσό αφορά την υπογειοποίηση του δικτύου. Προτείνω, με την ευκαιρία των "αναδυόμενων¨ καλωδίων, εκτός από την έρευνα που θα αναζητήσει την αιτία που αναδύθηκαν, να γίνει εξονυχιστικός έλεγχος σε όλα τα έργα υπογειοποίησης που θα χρηματοδοτηθούν ώστε να εξασφαλιστεί ότι θα έχουν επαρκή απόδοση ως επενδύσεις. Εκτιμώ ότι, αν γίνει αυτό, δεν θα υπάρξει έργο υπογειοποίησης που να μη οδηγηθεί σε "απένταξη". Όσο ζει κανείς ελπίζει.

Να Εμπλακούν Σωστά οι Προμηθευτές στην Εξοικονόμηση Ενέργειας

Διαβάζουμε στον Τύπο δημοσιογραφικές πληροφορίες για τον σχεδιασμό του κράτους σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας. Φαίνεται ότι έχει αποφασιστεί η εμπλοκή των Παρόχων ηλεκτρισμού και αερίου στην διαδικασία. Με κύριο στόχο την μείωση της ανάγκης για επιδότηση των έργων εξοικονόμησης. Αυτός είναι ένας στόχος με τον οποίο ο γράφων συμφωνεί και στον οποίο μάλιστα πλειοδοτεί ισχυριζόμενος ότι η επιδότηση σε έργα εξοικονόμησης ενέργειας είναι ιδιωτικά συμφέρουσα και συνεπώς το ύψος της επιδότησης πρέπει να είναι ίσο με μηδέν*. Η εμπλοκή των Παρόχων όμως έτσι όπως σχεδιάζεται λύνει ένα πρόβλημα αλλά δημιουργεί δυο άλλα. Υπάρχει εναλλακτική πρόταση αλλά πρώτα μια παρουσίαση των προβλημάτων.

Το πρόβλημα που λύνεται είναι  η διευκόλυνση της χρηματοδότησης με την ενσωμάτωση της αποπληρωμής της μέσω των λογαριασμών ρεύματος. Τα προβλήματα που δημιουργεί είναι α) η δυνατότητα που δίνει στον Πάροχο να "αιχμαλωτίσει" τον πελάτη με σύμβαση που είναι αναγκαστικά πιο μακροπρόθεσμη από μια απλή σύμβαση προμήθειας και β) η έλλειψη κινήτρου για πραγματική εξοικονόμηση. Ο Πάροχος ωφελείται από μεγαλύτερο όγκο πωλήσεων και όχι μικρότερο. Με αποτέλεσμα, είτε ο ενθουσιασμός του για την Παροχή ενεργειακών υπηρεσιών να είναι ελάχιστος είτε να θέσει στο κράτος αιτήματα για αποσύνδεση (decoupling)  των εσόδων του από τον όγκο πωλήσεων. 

Δεν είναι καθόλου απίθανο τα δυο αυτά προβλήματα να αποτελέσουν συγκοινωνούντα δοχεία χειροτερεύοντας τις ήδη προβληματικές συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά. Αν δεν τους επιτραπεί η αποσύνδεση (decoupling) οι Πάροχοι μπορεί να διατηρήσουν τον ενθουσιασμό τους για ενεργειακές υπηρεσίες χρησιμοποιώντας την "αιχμαλωσία" για να αντισταθμίσουν  την πιθανή απώλεια εσόδων. Σε αυτό θα πρέπει να προστεθεί το γεγονός ότι οι ενεργειακές υπηρεσίες θα αποτελέσουν πρώτης τάξεως ευκαιρία για διασπορά ακόμα μεγαλύτερης σύγχυσης στο καταναλωτικό κοινό. Υπάρχει ήδη πρόβλημα στην ελληνική αγορά προσφορών πακεταρισμένων (bundled) "αλλότριων" προϊόντων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό αλλά δεν περιμένει κανείς οι αρμόδιοι στην χώρα να ανησυχήσουν - πόσο μάλλον που θα υποθέσουν εύλογα ότι οι ενεργειακές υπηρεσίες δεν είναι "αλλότριο" αγαθό (είναι χειρότερο - ανταγωνιστικό).

Το σημείο κλειδί την διαδικασία (που δίνει ευκαιρία για "αιχμαλωσία¨) είναι η αλλαγή παρόχου για ένα καταναλωτή που έχει συνάψει σύμβαση ενεργειακής απόδοσης με ένα Πάροχο. Η ανάγκη για πιστοληπτικό έλεγχο του υποψήφιου πελάτη κάθε φορά που αλλάζει Πάροχο θα είναι εξαιρετικά υψηλό εμπόδιο στην διαδικασία. Υπενθυμίζεται ότι ο στόχος της ΕΕ είναι η αλλαγή Παρόχου να γίνεται εντός 24 ωρών. Η παρούσα κατάσταση στην χώρα είναι πολλές ημέρες. Αν προστεθεί  και η ανάγκη μεταβίβασης μιας υποχρέωσης του πελάτη ύψους ισοδύναμου με πολλές χρονιές αξίας κατανάλωσης ρεύματος, ο στόχος θα γίνει πρακτικά ανέφικτος. 

Ποια θα ήταν μια εναλλακτική πρόταση; Να εμπλακούν στη παροχή ενεργειακών υπηρεσιών οντότητες με τρόπο που να αξιοποιείται η υπάρχουσα υποδομή, εμπειρία και τεχνογνωσία του καθενός. Οι Πάροχοι μπορούν να προσφέρουν την  αποπληρωμή της επένδυσης μέσω του λογαριασμού (on bill) - αυτό βοηθάει στην θετική αξιολόγηση της χρηματοδότησης (θα μοιάζει κάπως με το αλήστου μνήμης  ΕΕΤΗΔΕ). Άλλωστε έχουν  ιδιαίτερη εμπειρία στο να εισπράττουν τα λεφτά. Η χρηματοδότηση (και η ανάληψη κινδύνου) όμως θα πρέπει να γίνεται απευθείας από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Προτιμότερο από αυτά που έχουν εμπειρία στην χρηματοδότηση πολλών μικρών έργων όπως οι εταιρείες leasing.  Η προώθηση, ο σχεδιασμός, η υλοποίηση αλλά κυρίως η εξασφάλιση της αποδοτικότητας των έργων είναι αντικείμενο εξειδικευμένων εταιρειών - των αποκαλούμενων ESCo. Αυτές βέβαια δεν υπάρχουν στη Ελλάδα παρά μόνο στα χαρτιά. Οι Πάροχοι (ή οι χρηματοδότες αλλά όχι το κράτος που έχει ήδη αποτύχει) είναι σε θέση όμως να δημιουργήσουν ένα οικοσύστημα τέτοιων επιχειρήσεων μέσω διαδικασιών επιλογής υπεργολάβων. Η καθετοποίηση στην αγορά θα πρέπει να αποφευχθεί. 

Η προσπάθεια των πολιτικών και των κρατικών μηχανισμών για προώθηση της εξοικονόμησης ενέργειας έχει μακρά ιστορία  - ήδη από την  δεκαετία του '70 στις ΗΠΑ. Τα αποτελέσματα είναι πενιχρά γιατί - κατά την άποψη του γράφοντος - στην ρίζα της η λογική για εμπλοκή του κράτους υπονομεύεται από το παράδοξο του Jevons**. Κανείς όμως δεν μπορεί να υποτιμήσει την δυνατότητα του κράτους (ειδικά του ελληνικού κράτους) να την υπονομεύσει ακόμα περισσότερο!

* και** Η εξοικονόμηση ενέργειας οδηγεί συχνά σε αύξηση της κατανάλωσης (όπως ισχυρίστηκε ήδη από τον 19ο αιώνα ο Jevons) πράγμα που κάνει την ιδιωτική επένδυση αποδοτική αλλά την κρατική επιδότηση εντελώς ανορθολογική κοινωνική πολιτική - ιδιαίτερα αν προωθείται παράλληλα με τον στόχο της μείωσης εκπομπών CO2.

Mήπως ο ΔΕΔΔΗΕ Υπερβάλει για τις Ρευματοκλοπές;

Εμφανίστηκαν στον Τύπο δημοσιεύματα (σε μορφή μάλιστα διαφημιστικής μπροσούρας) του ΔΕΔΔΗΕ στα οποία περιέχεται ο ισχυρισμός ότι οι απώλειες "της αγοράς ενέργειας" από τις ρευματοκλοπές ανέρχεται στο ποσό των 450 εκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο, ποσό που αντιστοιχεί σε 60 ευρώ ανά καταναλωτή. Οι δικές μου εκτιμήσεις είναι ότι το ποσό αυτό είναι σχεδόν διπλάσιο από αυτό που μπορεί κανείς να υπολογίσει χρησιμοποιώντας δημόσια διαθέσιμα στοιχεία και κάνοντας λογικές υποθέσεις  Αν ο ισχυρισμός μου αυτός αληθεύει, τότε ανακύπτει ένα ερώτημα, μια απαίτηση και μια πρόταση. 

Το ερώτημα είναι γιατί ο ΔΕΔΔΗΕ φουσκώνει με τον τρόπο αυτό τα νούμερα; Η απαίτηση είναι ο ΔΕΕΔΔΗΕ να δημοσιοποιήσει την μεθοδολογία και τα στοιχεία του υπολογισμού του. Η πρόταση είναι η ΡΑΑΕΥ να αναθέσει σε ανεξάρτητο τρίτο (κατά προτίμηση αλλοδαπό όπως η ΕΠΟ στο ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα) τον υπολογισμό της ζημίας. 

Η μεθοδολογία που ακολούθησα είναι στη  διάθεση όποιου καλόπιστου αναγνώστη ενδιαφέρεται. Θα εστιάσω μόνο σε ένα σημείο που είναι πιθανόν να παίζει σημαντικό ρόλο στην διαφορά από τον υπολογισμό του ΔΕΔΔΕΗΕ Το σημείο αφορά τις πάγιες χρεώσεις τόσο αυτές του δικτύου διανομής όσο και της προμήθειας. Οι δύο αυτές χρώσεις αποτελούν πλέον ένα ποσοστό πάνω από 25% των συνολικών εσόδων της "αγοράς ενέργειας" τουλάχιστον στη χαμηλή τάση. Έχουν δε το χαρακτηριστικό ότι δεν επηρεάζονται από την κατανάλωση - συνεπώς ούτε από την ρευματοκλοπή. Στον υπολογισμό των ζημιών λοιπόν πρέπει να αφαιρούνται από την βάση του απολεσθέντος ποσού. Η εκτίμηση του γράφοντος είναι ότι με τον σωστό χειρισμό των παγίων η απώλεια από τις ρευματοκλοπές είναι γύρω στα 250 εκατομμύρια τον χρόνο που αναλογούν περίπου στα 33 ευρώ ανά καταναλωτή - αριθμοί που είναι περίπου το μισό από αυτό του ΔΕΔΔΗΕ. 

Σημειωτέον ότι το ποσό αυτό υποθέτει ένα ποσοστό 5% "μη τεχνικές" απώλειες και περίπου 380.000 "ύποπτες" εγκαταστάσεις (όπως εκτιμά και ο ΔΕΔΔΗΕ). Το πρόβλημα είναι ότι πιθανότατα ο ΔΕΔΔΗΕ δεν είναι σε θέση να τεκμηριώσει αυτό το 5% καλύτερα από τον γράφοντα. Η υπόθεση ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ μικρότερο δεν μπορεί να αποκλειστεί. Μια ένδειξη για αυτό είναι η ιστορικότητα του φαινομένου. Τι έπιασε ξαφνικά τους Έλληνες και κλέβουν τόσο πολύ το ρεύμα τα τελευταία χρόνια; Ο ΔΕΔΔΗΕ δεν έχει δώσει πειστική απάντηση μέχρι τώρα. Από την  άλλη πλευρά οι ρευματοκλοπές είναι μια εύκολη δικαιολογία για την αποτυχία της υπό κρατικό έλεγχο μονοπωλιακής επιχείρησης να κάνει μια στοιχειώδη δουλειά: Να μετράει το ρεύμα.