Αυγουστιάτικες Εντολές της ΡΑΑΕΥ στον Εντολοδόχο ΔΕΔΔΗΕ

Μέσα στην Αυγουστιάτικη σιέστα και τις πυρκαγιές που προκαλούν τα αργοπορημένα μελτέμια τροφοδοτώντας τα ΜΜΕ με ειδήσεις επί 24ώρου βάσεως, φαίνεται ότι γίνονται οι πιο παραγωγικές συμφωνίες (deals). Δύο αξιοσημείωτες ειδήσεις που αφορούν τον εντολέα (ΡΑΑΕΥ) και τον εντολοδόχο (ΔΕΔΔΗΕ) συνέπεσαν την  ίδια ημέρα. 

Η ΡΑΑΕΥ ενέκρινε, με κάποια καθυστέρηση, το Σχέδιο Ανάπτυξης Δικτύου (ΣΑΔ) του ΔΕΔΔΗΕ για την περίοδο 2026-2030. Απο τα 6 δισεκατομμύρια που ζητούσε ο ΔΕΔΔΗΕ, η ΡΑΑΕΥ ενέκρινε "μόνο" τα 5. Δηλαδή ο ΔΕΔΔΗΕ θα δαπανήσει για επενδύσεις ένα ποσό λίγο κάτω απο το ένα δισεκατομμύριο κάθε χρόνο. Αυξάνοντας την περιουσιακή του βάση (RAB-Regulated Asset Base) επι της οποίας αμείβεται με ένα σταθμισμένο κόστος κεφαλαίου λίγο κάτω απο το 8% (ετησίως).

Την ίδια ημέρα, δημοσιεύτηκε η είδηση ότι η ΡΑΑΕΥ σκέφτεται να απαιτήσει απο τον ΔΕΔΔΗΕ την υπογείωση όλων των αγωγών που συνδέουν το δίκτυο με ΑΠΕ εγκατεστημένες σε δασικές εκτάσεις. Επειδή ακόμα το σκέφτεται, υποθέτει εύλογα κανείς ότι η σκέψη δεν υπήρχε όταν ενέκρινε το ΣΑΔ του ΔΕΔΔΗΕ. Θα χρειασθεί λοιπόν μια αναθεώρηση της οποίας το ύψος ελπίζω να συμπεριλαμβάνεται στην τελική εισήγηση της ΡΑΑΕΥ για την υπογείωση. Δεν θα είναι έκπληξη αν το ποσό καλύπτει μεγάλο μέρος της διαφοράς ανάμεσα στο αρχικό αίτημα του ΔΕΔΔΗΕ και το ποσό που μόλις εγκρίθηκε για το ΣΑΔ.

Υπάρχει ακόμα μα αυγουστιάτικη εξέλιξη, που δεν είναι όμως "φρέσκια" είδηση - την γνωρίζουμε εδώ και μήνες. Απο 1η Αυγούστου οι χρεώσεις δικτύου διανομής αυξάνονται πάλι. Συνολικά τα τελευταία 7 χρόνια έχουν διπλασιαστεί σε ονομαστικές τιμές ενώ την ίδια περίοδο το ρεύμα συνολικά αυξήθηκε "μόνο" κατά 48% και ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή κατά 20% περίπου. Μήπως οι δυο σημερινές ειδήσεις έχουν σχέση με την εξέλιξη αυτή;

Υπάρχει πρόβλημα και μάλιστα σημαντικό. Τόσο σημαντικό που θα μπορούσε να γίνει αφορμή "δομικών" μεταρυθμίσεων - αυτών που αρέσει να υπόσχονται οι πολιτικοί μας. Και είναι σημαντικό γιατί ο ΔΕΔΔΗΕ μόνος του είναι ίσως ο μεγαλύτερος επενδυτής της χώρας. Καλό είναι συνεπώς να εξασφαλίζουμε ότι οι πόροι που του διαθέτουμε μέσω των λογαριασμών μας πιάνουν τόπο.

Μπορούμε πάντως να παρηγορηθούμε απο το γεγονός ότι το πρόβλημα των σχέσεων μεταξύ "εντολέα" και "εντολοδόχου" δεν είναι ελληνικό. Άλλωστε οι λέξεις είναι μετάφραση (με την βοήθεια της ΤΝ) της φράσης "Principal Agent Problem".  Που δεν είναι τίποτα περισσότερο απο το πρόβλημα ενός "Κυρίου" (Principal) - ιδιοκτήτη ενός "έργου" να εξασφαλίσει ότι ο "Εργολάβος" (Agent) που προσλαμβάνει για να εκτελέσει το έργο ενεργεί σύμφωνα με τα δικά του αποκλειστικά συμφέροντα. Ή, για να το πούμε διαφορετικά, το πρόβλημα είναι να σχεδιαστεί ένα συμβόλαιο που να δίνει στα δυο μέρη τέτοια κίνητρα και αντικίνητρα ώστε και οι δύο να υπηρετήσουν το κοινά συμφωνημένο και όχι το ατομικό συμφέρον τους.

Θεμελιώδης αιτία του προβλήματος είναι η "ασυμμετρία στην πληροφόρηση". Ο Εντολέας ξέρει τι θέλει αλλά δεν ξέρει πως να το κάνει - για αυτό προσλαμβάνει τον Εργολάβο. Αυτός υποτίθεται ότι ξέρει. Θα κάνει όμως την δουλειά στο χαμηλότερο δυνατό κόστος και την απαιτούμενη ποιότητα για τον εντολέα; Όσο και να ακούγεται περίεργο, στην περίπτωση του Δικτύου Διανομής Ρεύματος ο Εντολέας είναι η ΡΑΑΕΥ - εκπροσωπώντας το καταναλωτικό κοινό (ή αλλιώς το "Δημόσιο Συμφέρον") και ο εντολοδόχος είνα ο ΔΕΔΔΗΕ. 

Να σημειωθεί ότι το πρόβλημα παραμένει ακόμα και αν ο εντολοδόχος είναι πλήρως κρατικοποιημένος. Στη πράξη γίνεται ακόμα χειρότερο, γιατί προκαλεί σε εντονότερη μορφή το πρόβλημα της κοινωνικής σχιζοφρένειας.  Που εμφανίζεται όταν ο εντολέας και ο εργολάβος είναι πρακτικά το ίδιο Πρόσωπο. (πολιτικοί που υπόσχονται κρατικοποιήσεις και είναι συγχρόνως "πανεπιστημιακοί', φοβάμαι ότι υποφέρουν από την ασθένεια αυτή που στην πολιτική ορολογία αναφέρεται και ως λαικισμός). 

Πως αντιμετωπίζουμε στην χώρα μας το πρόβλημα του εντολέα - εντολοδόχου; Με την χειρότερο δυνατό τρόπο. Η ΡΑΑΕΥ δεν διατυπώνει καν στόχους για τον εντολοδόχο. Και ο εντολοδόχος στις εισηγήσεις του δεν αισθάνεται την ανάγκη να δικαιολογήσει τις δαπάνες του με βάση (κοινωνικούς) στόχους - λογικά γιατί δεν έχουν τεθεί. Εντυπωσιακό στοιχείο - λεπτομέρια μεν αλλά διαφωτιστική: Στα κείμενα του ΔΕΕΔΗΕ δεν εμφανίζονται καν οι δυο βασικοί δείκτες ασφάλειας τροφοδοσίας που μετρούν την αποτελεσματικότητα της λειτουργίας του δικτύου. Οι δείκτες συχνότητας  και διάρκειας διακοπών τροφοδοσίας (Η ΡΑΑΕΥ φαίνεται ότι τους ζητάει τώρα για την επόμενη πενταετία μετά το 2030).

Η διαδικασία έτσι όπως διεξάγεται σήμερα, μοιάζει με ένα (γνωστό τόσο στην θεωρία όσο και την πρακτική της διοίκησης μεγάλων  επιχειρήσεων) παιχνίδι προσχηματικής διαπραγμάτευσης στο οποίο ο εργολάβος δίνει μια αυξημένη προσφορά αναμένοντας ότι ο κύριος του έργου θα ζητήσει έκπτωση - που θα μειώνει τα έσοδα του εργολάβου στον αρχικό του στόχο. Προφανώς στον βαθμό που ο εντολέας και ο εντολοδόχος ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από το ίδιο Πρόσωπο, αυτό είναι ευκολότερο.

Πως θα μπορούσαμε να βελτιώσουμε την σημερινή διαδικασία; Ίσως αντιγράφοντας πετυχημένες πρακτικές απο άλλες χώρες (ή αποφεύγοντας τα λάθη τους). Αυτό δεν είναι εύκολο, δεδομένου ότι η Ελλάδα διαφέρει ως προς την κυριαρχία του κράτους στην ιδιοκτησία των εμπλεκομένων επιχειρήσεων. Θα έπρεπε πρώτα να ιδιωτικοποιηθεί πλήρως η ΔΕΗ και να διαχωρισθεί ιδιοκτησιακά απο τον ΔΕΔΔΗΕ. Απο το σημείο αυτό και μετά θα ήταν θεωρητικά δυνατό να αξιοποιηθεί η διεθνής εμπειρία, η οποία είναι όμως και αυτή φτωχή. Το ελληνικό κράτος θα πρέπει να κάνει ένα "θαύμα". Να πρωτοτυπήσει διεθνώς. 

Σε προηγούμενα σημειώματα (εδώ, εδώ, εδώ), έχω παρουσιάσει ορισμένες ριζοσπαστικές προτάσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Δεν θα τις επαναλάβω εδώ - όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να ανατρέξει σ΄αυτές. Παρατηρήσεις είναι πάντα ευπρόσδεκτες.  Έχω την εντύπωση ότι καμία δεν είναι εφαρμόσιμη αν το πρόβλημα δεν αναγνωρισθεί απο το πολιτικό σύστημα ως ένα σημαντικό βήμα εκσυγχρονισμού της χώρας. Ίσως όταν το υποζύγιο αρχίσει να κλωτσάει.

Διαβάζοντας τα Λογιστικά Διαχωρισμένα Αποτελέσματα της ΔΕΗ (στην Προμήθεια)

Σε προηγούμενο (πρόσφατο) σημείωμα πρότεινα να επιβληθεί στους Παρόχους ηλεκτρισμού (και φυσικού αερίου) η υποχρέωση να δημοσιεύουν τις οικονομικές τους καταστάσεις και συγκεκριμένα τα αποτελέσματα της δραστηριότητάς τους στην Προμήθεια. Με βάση τυποποιημένες προδιαγραφές από την ΡΑΑΕΥ. Το ερέθισμα ήταν η ανάλογη υποχρέωση των ομοειδών Βρετανικών επιχειρήσεων υπό την καθοδήγηση του Ofgem. Αυτό οδήγησε την περιέργειά μου στο επόμενο λογικό βήμα. Η ΔΕΗ είναι υποχρεωμένη να δημοσιεύει λογιστικά διαχωρισμένες καταστάσεις για τον κλάδο της προμήθειας. Ας ρίξουμε μια ματιά να δούμε τι πληροφορίες θα μπορούσαμε να αντλήσουμε από αυτές. Τα αποτελέσματα της εργασίας αυτής παρουσιάζονται στον παρακάτω Πίνακα για τα έτη 2022 έως 2025.

Η πρώτη εντύπωση είναι μια έντονη  μεταβλητότητα - ειδικά στο μικτό περιθώριο. Το οποίο μέσα στην τετραετία κυμαίνεται από 5,3 έως 14,5%. Το σημαντικότερο πρόβλημα όμως εστιάζεται στο 2024. Την χρονιά αυτή η ΔΕΗ εμφανίζει ζημιές στην Προμήθεια και το χαμηλότερο μικτό περιθώριο της περιόδου. Αυτό, σε ένα ρυθμιστικό περιβάλλον που λειτουργεί με στοιχειώδη επάρκεια, θα χτυπούσε καμπανάκι. Ο δεσπόζων Πάροχος πουλάει στο κόστος; Αυτό εκ πρώτης όψεως (prima facie) είναι ισχυρή ένδειξη ανωμαλίας στην λειτουργία της αγοράς. Προσωπικά δεν άκουσα κανένα καμπανάκι - ούτε καν ψίθυρο.

Την ακριβώς αντίθετη εντύπωση δημιουργούν τα χρόνια της κρίσης 2022 και 2023. Η κερδοφορία της Προμήθειας της ΔΕΗ στην περίοδο αυτή είναι εντυπωσιακή - ειδικά το 2023. Την χρονιά που πετυχαίνει την υψηλότερη κερδοφορία της περιόδου. Η οποία, γιγαντώνεται εάν αφαιρεθεί (όπως πρέπει) από τις δαπάνες το ποσό των 200 εκατομμυρίων ευρώ της έκτακτης φορολογίας των "υπερκερδών". Το 2023 η ΔΕΗ "'έβγαλε πολλά λεφτά" (πράγμα που αποτελεί έμμεση δικαίωση της έκτακτης φορολόγησης!).

Γιατί αυτές οι διαφορές μεταξύ των δυο περιόδων; Μια προφανής αιτία είναι ότι στην διάρκεια του 2022 και του 2023 υπήρχε κρίση. Το κράτος επιδοτούσε τους καταναλωτές και οι προμηθευτές περνούσαν με ευκολία τις τεράστιες αυξήσεις στο κόστος του καυσίμου στην λιανική. Δεδομένου άλλωστε ότι το κράτος είχε καθιερώσει υποχρεωτικά τα μεταβλητά τιμολόγια, πράγμα που μείωνε για όλους τους Προμηθευτές τον κίνδυνο της μεταβλητότητας της τιμής. Πιθανότατα όλοι οι Προμηθευτές επωφελήθηκαν και όχι μόνο η ΔΕΗ. Έχω την άποψη ότι, όποιος προμηθευτής δεν "έβγαλε πολλά λεφτά" αυτά τα δύο χρόνια, δεν έχει θέση στην αγορά.

Το 2024, η χρονιά όπου η ΔΕΗ είχε ζημίες στην Προμήθεια, ήταν η πρώτη χρονιά που λειτούργησε στοιχειωδώς η αγορά με την προσφορά ανταγωνιστικών σταθερών τιμολογίων που επετράπη από 1/1/24 από το κράτος. Η απάντηση της ΔΕΗ, όπως δείχνουν οι αριθμοί, ήταν να πουλάει στο κόστος  ή λίγο πιο κάτω, στην προσπάθειά της να προστατεύσει το μερίδιο αγοράς της - πράγμα που πέτυχε. Αυτός είναι ο ορισμός του "στραγγαλισμού του περιθωρίου" του ανταγωνισμού (margin squeeze) και θα έπρεπε υπό κανονικές συνθήκες να προκαλέσει την προσοχή των αρμοδίων κρατικών αρχών (το "καμπανάκι" που προαναφέρθηκε!). Δεν την προκάλεσε από ότι είμαι σε θέση να γνωρίζω.

Πέραν των παραπάνω παρατηρήσεων, που αφορούν κυρίως θέματα ανταγωνισμού, στον αναγνώστη των στοιχείων της ΔΕΗ δημιουργούνται ορισμένες πρόσθετες απορίες.

• Το εξαιρετικά υψηλό ποσοστό του καυσίμου στον συνολικό κύκλο εργασιών της προμήθειας. Που κυμαίνεται από το 80% το 2020 έως το 65% τα υπόλοιπα έτη. Το αντίστοιχο ποσοστό των βρετανικών εταιρειών είναι κοντά στο 45% - διαχρονικά. Η διαφορά είναι αρκετά μεγάλη ώστε να γίνει αντικείμενο έρευνας, δεδομένου του ότι η καθετοποιημένη ΔΕΗ έχει πιθανόν την δυνατότητα στο όνομα της αντιστάθμισης να διανέμει το κόστος ανάμεσα στις δραστηριότητές της κατά το δοκούν. 
• Σε κάθε περίπτωση το κόστος του καυσίμου σε απόλυτους αριθμούς με βάση τα λογιστικά στοιχεία είναι πολύ υψηλότερο από το μέσο κόστος της χονδρικής σε όλη της περίοδο 2022- 2025. Παράδειγμα το 2025 που, όπως υπολογίζεται από την λογιστικά διαχωρισμένη κατάσταση αποτελεσμάτων της ΔΕΗ είναι στα 168 ευρώ την στιγμή που ο υπολογισμός με βάση τα στοιχεία της χονδρικής δεν υπερβαίνει τα 145 ευρώ (για την χαμηλή τάση περιλαμβανομένων  των απωλειών στο δίκτυο Διανομής)
• Οι ενδείξεις "δημιουργικής λογιστικής" ενισχύονται με τις διαφορές στον καταλογισμό/ επιμερισμό στην προμήθεια του κόστους της κεντρικής διοίκησης. Για λόγους που, κατά την άποψή μου καλό είναι να διευκρινιστούν, το ποσό που καταλογίζεται αυξάνεται κάθε χρόνο  μέσα στην περίοδο και από 46 εκατομμύρια το 2022 φθάνει τα 165 το 2025. 
• Μια εξέλιξη που φαίνεται εύλογη είναι η σημαντική αύξηση μέσα την περίοδο των τελών μεταφοράς και διανομής (από 560 εκατομμύρια το 2022 σε 860 το 2025). Πράγματι το κόστος αυτό έχει εκτιναχθεί τα τελευταία χρόνια. Με αποτέλεσμα να επιβαρύνεται η λειτουργία Προμήθειας της ΔΕΗ αλλά να βελτιώνονται θεαματικά τα αποτελέσματα της Διανομής δηλαδή του ΔΕΔΔΗΕ. Ο τελευταίος βέβαια ανταποδίδει την καλοσύνη μοιράζοντας μέρισμα στον ιδιοκτήτη του (κατά 50%) - την ΔΕΗ (η οποία το πανηγυρίζει δημοσίως!)

Η ανάλυση στο παρόν σημείωμα είναι βασισμένη στις επίσημες αναφορές των λογιστικά διαχωρισμένων αποτελεσμάτων της ΔΕΗ όπως είναι αναρτημένες στην ιστοσελίδα της (η αγγλική γλώσσα οφείλεται στο ότι έκανα προσπάθεια να τα προσαρμόσω στην βρετανική ταξινόμηση). Η ερμηνεία και οι παρατηρήσεις αποτελούν μια προκαταρκτική ημιερασιτεχνική προσέγγιση η οποία είναι ένα μικρό πρώτο βήμα* της προσπάθειας που θα πρέπει να καταβάλει η ΡΑΑΕΥ αν αποφασισθεί να υιοθετήσει την πρότασή μου να επιβάλει την δημοσίευση των αποτελεσμάτων των παρόχων με τυποποιημένο τρόπο μιμούμενη τους Βρετανούς. Αλλά "κάθε Μεγάλη Πορεία ξεκινά με ένα πρώτο βήμα" - έτσι δεν είπε ο Μεγάλος Τιμονιέρης;

* Απευθύνω πρόσκληση σε οποιονδήποτε μπορεί να βελτιώσει το σημείωμα, υποδεικνύοντας λάθη και παρερμηνείες, προτείνοντας βελτιώσεις και παρέχοντας πρόσθετες πληροφορίες. Με μεγάλη χαρά θα υποδεχθώ πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος ώστε να αξιοποιηθεί η υπάρχουσα νομοθεσία για το κοινό καλό (δεν διαθέτω την δυνατότητα αμοιβής).

Η Αλβανία του Εμβέρ Χότζα και ο ΔΕΔΔΗΕ

Ένα ανυπόγραφο άρθρο στον ειδικό Τύπο, αναμεταδίδοντας τις ανώνυμες ("στελέχη του ΔΕΔΔΗΕ") απόψεις του Πίθου των Δαναΐδων του ηλεκτρικού μας συστήματος, του ΔΕΔΔΗΕ, σχετικά με τις πυρκαγιές, μου προκάλεσε την έντονη νοσταλγία για τα προεφηβικά μου χρόνια. Όταν, ζώντας στα Γιάννενα, συντόνιζα στα βραχέα το νέο μου παιχνίδι - ένα ραδιοφωνάκι - στον σταθμό των Τιράνων. Μια σοβαρή μονότονη γυναικεία φωνή με νανούριζε με τα τελευταία επιτεύγματα της αλβανικής οικονομίας. Τόση η παραγωγή βαμβακιού, τόση η παραγωγή σταριού και πάντα πάνω από το πεντάχρονο πλάνο (την εποχή εκείνη, αν θυμάμαι καλά, η Αλβανία ήταν ακόμα υπό σταλινική επιρροή). 

Έτσι και ο ΔΕΔΔΗΕ. Ως έμμεση απάντηση στις κατηγορίες για έλλειψη καλής διαχείρισης του δικτύου η απάντηση είναι: Τόση υπογειοποίηση του δικτύου, τόσα κλαδέματα και πάντως περισσότερα από ποτέ (ή περισσότερα από όσα όταν ήταν άλλοι στο γκουβέρνο). Και βέβαια τόση αύξηση των επενδύσεων στο δίκτυο (που μεταφράζονται σε διπλάσιες  χρεώσεις δικτύου για τους καταναλωτές τα τελευταία 7 χρόνια).

Τόσο το καθεστώς του Εμβέρ Χότζα όσο και ο ΔΕΔΔΗΕ αδιαφορούν για το σημαντικότερο - τα αποτελέσματα των επιτευγμάτων τους για την κοινωνία. Να δώσουμε ένα ελαφρυντικό στον ΔΕΔΔΗΕ - τουλάχιστον αυτός παραδέχεται την εκρηκτική αύξηση των επενδύσεών του αποσιωπώντας βέβαια εντέχνως το  κόστος τους για τους καταναλωτές. Αλλά, όπως και ο Εμβέρ Χότζα, ο ΔΕΕΔΗΕ αποφεύγει να μας ενημερώσει για τα αποτελέσματα. Πόσες πυρκαγιές τότε; Πόσες τώρα; Λιγότερες ή περισσότερες; Να πληρώσουμε αλλά πως εξασφαλίζουμε ότι τα χρήματα πιάνουν τόπο; Όπως ο Εμβέρ Χότζα τότε, έτσι και ο ΔΕΔΔΗΕ τώρα, δεν βλέπουν τον λόγο να μας διαφωτίσουν.

Σε μια αυταρχική οικονομία κεντρικού σχεδιασμού το ερώτημα δεν τίθεται καν. Οι σχεδιαστές ξέρουν καλύτερα από το πόπολο τι είναι καλό γι' αυτό. Σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή οικονομία αντίθετα, μετρά το αποτέλεσμα σε σχέση με τις θυσίες στις οποίες υποβάλλονται οι πολίτες. Αντί όμως να ενημερώσει τον λαό για τις επιλογές και τα αποτελέσματά τους, με την επικοινωνιακή του πολιτική (μέσω δημοσιευμάτων που μοιάζουν περισσότερο με κομματικά δελτία τύπου), ο ΔΕΔΔΗΕ λαϊκίζει με τον χειρότερο τρόπο. Δημιουργώντας προβλήματα : 

• Περηφανεύεται για την υπογειοποίηση που (τα στελέχη του γνωρίζουν πολύ καλά ότι) είναι ο ακριβότερος τρόπος για να αντιμετωπισθεί ο κίνδυνος πυρκαγιών από το δίκτυο. Δίνει αφορμή ("πάσα" σε λαϊκιστές πολιτικούς) στην δημιουργία ενός φαύλου κύκλου με τον οποίο το φόβητρο των πυρκαγιών εκτινάσσει ακόμα περισσότερο την δαπάνη του δικτύου. Με μόνους ωφελημένους τους επενδυτές στον ΔΕΔΔΗΕ που απολαμβάνουν αποδόσεις σε επίπεδο πανευρωπαϊκού ρεκόρ της τάξεως του 8% (μέση σταθμική) στα κεφάλαιά τους (που θα επενδυθούν στην υπογειοποίηση...)
• Λέει την μισή αλήθεια για τις επενδύσεις, οι οποίες σε ποσοστό 50% (όπως ο ίδιος παραδέχεται) δεν αφορούν την προστασία από πυρκαγιές αλλά την ενσωμάτωση των ΑΠΕ. Για τις οποίες υπάρχουν πρόσφατες ενδείξεις ότι, χωρίς κατ' ανάγκη να υπάρχει πρόθεση από τους εμπλεκόμενους, όχι μόνο δεν μειώνουν αλλά πιθανόν αυξάνουν τον κίνδυνο ανάφλεξης πυρκαγιών.

Σε κάθε περίπτωση, το πρόβλημα των πυρκαγιών είναι ζήτημα δημόσιων επιλογών και η ενημέρωση των πολιτών δεν μπορεί να αφήνεται στους κατά τεκμήριο πιθανούς υπεύθυνους - οι οποίοι γίνονται έτσι κριτές των δικών τους πράξεων ή παραλείψεων. Αρμόδιος να σχεδιάσει και να αξιολογήσει την αποτελεσματικότητα των δράσεων για τις πυρκαγιές είναι το κράτος. Στην συγκεκριμένη περίπτωση η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων κλπ. (ΡΑΑΕΥ). Αυτή περιμένουμε να μας ενημερώσει για το αν η δαπάνη του ΔΕΔΔΗΕ για την προστασία από πυρκαγιές είναι αποτελεσματική. Και όχι πόσο μας στοίχισε. Αυτό το ξέρουμε. Δώσαμε! 

Να Δημοσιεύονται οι Οικονομικές Καταστάσεις των Παρόχων!

Ιδού μια καλή ιδέα για μια μεταρρύθμιση που θα βοηθήσει να χυθεί άπλετο φως στην λειτουργία της αγοράς ρεύματος και φυσικού αερίου στην χώρα. Μιμούμενοι τους Βρετανούς, να  υποχρεώσουμε (μέσω τροποποίησης της άδειας λειτουργίας τους) όλους τους Προμηθευτές και Παραγωγούς να υποβάλουν με ετήσιες τυποποιημένες αναφορές συγκεντρωτικά στοιχεία για τα αποτελέσματα χρήσεως της χρονιάς. "Όλοι έχουν δικαίωμα της δικής τους άποψης αλλά όχι των δικών τους δεδομένων"*. Με την μεταρρύθμιση αυτή, πριν αρχίσουμε τον "διάλογο" για τα κακώς κείμενα, εξασφαλίζουμε ότι τουλάχιστον έχουμε κοινά δεδομένα.  

Στον Πίνακα παρακάτω παρουσιάζονται (ομαδοποιημένα από τον γράφοντα) τα σχετικά στοιχεία για τις έξη μεγαλύτερους προμηθευτές στην Μ. Βρετανία που συνολικά κατέχουν το 90% της αγοράς προμήθειας. 'Oπως τα ζητάει ο Ofgem υπό τον γενικό τίτλο Consolidated Segmental Statements (CSS). Το Consolidated πιθανόν γιατί γίνεται ενοποίηση θυγατρικών κλπ., το Segmental γιατί απαιτείται διαχωρισμός αποτελεσμάτων τόσο μεταξύ ρεύματος και φυσικού αερίου όσο και μεταξύ οικιακών  και μη οικιακών πελατών (στα παρακάτω Πίνακα παρουσιάζονται μόνο τα στοιχεία για το ρεύμα και τους οικιακούς πελάτες - domestic).

Πόσο εύκολο είναι να εφαρμοστεί κάτι ανάλογο στην Ελλάδα; Θα έλεγε κανείς ότι είναι απλό: Να επεκταθεί σε όλους τους παρόχους και παραγωγούς η υποχρέωση της ΔΕΗ να παρουσιάζει λογιστικά διαχωρισμένα τα αποτελέσματα των δραστηριοτήτων τους**. Αυτό θα σήμαινε ότι α) όλοι οι καθετοποιημένοι θα έπρεπε να διαχωρίσουν (τουλάχιστον λογιστικά) την παραγωγή από την προμήθεια και β) ότι οι σχετικές καταστάσεις αποτελεσμάτων θα τυποποιούνταν με βάση οδηγίες της ΡΑΑΕΥ. Με βάση την εμπειρία στον κλάδο εδώ και δεκαπέντε χρόνια, αμφιβάλω για το αν οι εναλλακτικοί Πάροχοι θα ενθουσιαστούν με την ιδέα. Αλλά μεταρρυθμίσεις (και ομελέτες) χωρίς να σπάσουν αυγά δεν γίνονται, έτσι δεν είναι;

Μια πρόσθετη παρατήρηση με τις απαραίτητες επιφυλάξεις. Τα βρετανικά στοιχεία εμφανίζουν ένα μέσο (σταθμισμένο με τα μερίδια αγοράς) μικτό περιθώριο της τάξεως του 15% και ένα περιθώριο κέρδους προ φόρων και τόκων στο 3,8%. Το 14,5% του μέσου σταθμισμένου μικτού περιθωρίου δεν διαφέρει πολύ από το 14-15% που υπολογίζει το allazorevma,gr για τα τελευταία δυο χρόνια στην ελληνική αγορά (που όμως το πρώτο εξάμηνο του '26 έχει εκτιναχθεί πάνω από το 20%). 

Οι επιφυλάξεις: Συγκρίνουμε ιστορικά στοιχεία (του 2024 και του 23 για την Μ Βρετανία) με πιο πρόσφατα ελληνικά, αλλά κυρίως συγκρίνουμε απολογιστικά βρετανικά στοιχεία με υπολογισμούς τυποποιημένου (standard) κόστους με βάση δημόσια διαθέσιμα στοιχεία τιμών στην Ελλάδα.  Εδώ θα έρθει η ΡΑΑΕΥ με την μεταρρυθμιστική έφεση που την διακρίνει να εξασφαλίσει ότι η σύγκριση θα είναι καλύτερα τεκμηριωμένη. Οπότε να αρχίσουμε πάλι όλοι να φωνάζουμε "καρτέλ", "υπερκέρδη" και όλα τα συναφή. Σε νέα, πιο αξιόπιστη, βάση όμως.  

* Partick Moynihan, Αμερικανός γερουσιαστής 

**Θα χρειαστεί βέβαια τροποποίηση και "εμπλουτισμός" της μεθοδολογίας που προβλέπει η ΡΑΑΕΥ για τον λογιστικό διαχωρισμό της ΔΕΗ σήμερα.

Τα Αυτογκόλ των Καταναλωτών στο Ρεύμα!

Έξυπνος, δραστήριος, νοικοκύρης, επιχειρηματίας της εστίασης. Κάτι δεν πάει όμως καλά με το ρεύμα. Για δείτε το βρε παιδιά! (Τα "παιδιά" είναι το allazorevma.gr). Τίποτα δεν πάει καλά. Ο Πάροχός του εδώ και μήνες τον έχει περάσει - με την λήξη του προηγούμενου κίτρινου -   στο ακριβότερο πράσινο τιμολόγιο της αγοράς (τον ειδοποίησε; δεν θυμάται). Από τότε, φουσκωμένοι λογαριασμοί μένουν απλήρωτοι ή πληρώνονται εκπρόθεσμα και έτσι έχει χάσει και την έκπτωση συνέπειας. Αν συνεχίσει έτσι, η δαπάνη του για ρεύμα θα είναι κατά 30% υψηλότερη από το "κανονικό" - αυτό που θα πλήρωνε αν πρόσεχε λιγάκι.

Ιδιοκτήτης πρότυπου καταστήματος λιανικής, γνώστης και λάτρης της τεχνολογίας, όχι μόνο είναι απόλυτα ευχαριστημένος με τον Πάροχό του αλλά είναι σίγουρος ότι πληρώνει το φθηνότερο τιμολόγιο της αγοράς.  Πριν μερικούς μήνες, ένας "σύμβουλος ενέργειας" τον έπεισε να τερματίσει πρόωρα το σταθερό του τιμολόγιο - πληρώνοντας την ποινή αποχώρησης - και να μεταφερθεί σε ένα "φθηνότερο" κίτρινο. Τα "παιδιά" του allazorevma.gr μόλις είδαν τους λογαριασμούς του έφριξαν. Στο νέο κίτρινο τιμολόγιο πληρώνει ήδη περισσότερα από ότι θα πλήρωνε αν άφηνε το σταθερό του να λήξει και επέλεγε ένα νέο - έστω και λίγο ακριβότερο - σταθερό. Και αν μείνει τους επόμενους μήνες στο κίτρινο, προβλέπονται ακόμα πιο δυσάρεστες εκπλήξεις.

Τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνας που διεξάγει αυτό τον καιρό το allazorevma.gr ανάμεσα στις μικρές επιχειρήσεις - δηλαδή αυτές που καταναλώνουν πάνω από 30 - 40 μεγαβατώρες τον χρόνο και δαπανούν πάνω από 8-10.000 ευρώ για το ρεύμα, είναι εντυπωσιακά. Οι μισές από τις επιχειρήσεις αυτές στο δείγμα μας μέχρι σήμερα έχουν σημαντικά προβλήματα "νοικοκυρέματος" στην διαχείριση της δαπάνης για ρεύμα. 

"Νοικοκύρεμα" είναι οι μικρές επιχειρήσεις να μπορούν να απαντούν στα βασικά ερωτήματα :

• Διαβάζουμε και καταλαβαίνουμε τον λογαριασμό μας σωστά; Μας χρεώνει ο Πάροχός μας σύμφωνα με την σύμβαση (και τον Νόμο);
• Πως πάει η κατανάλωσή μας - μήπως "καίμε" παραπάνω από ότι χρειάζεται (ή έχουμε προϋπολογίσει); Τι μας περιμένει του χρόνου;
• Πόσο πληρώνουμε την κιλοβατώρα - υπάρχει κάτι καλύτερο στην αγορά;
• Μπορούμε να κάνουμε κάτι άμεσα - χωρίς μεγάλο κόστος - για να μειώσουμε την δαπάνη για ρεύμα;

Το allazorevma,gr, με την υπερδεκαετή εμπειρία της ομάδας του στο ρεύμα βοηθάει τις μικρές επιχειρήσεις να γνωρίζουν τις απαντήσεις. Με αντικειμενικότητα ανεξαρτησία και αξιοπιστία. 

Δείκτης Τιμών Ιουλίου: Νηνεμία αλλά η ΔΕΗ Αντεπιτίθεται!

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Ιούλιο του 2026. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Ιούλιο παρέμεινε πρακτικά σταθερός σε σχέση με τον δείκτη Ιουνίου '26. Από 256,21 πήγε στα 255,14 ευρώ την μεγαβατώρα (-0,4%).

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Ιουλίου '26 έμειναν σταθερές σε 82,14 ευρώ την μεγαβατώρα. Αύξηση αναμένεται από την 1η Αύγουστου όταν θα εφαρμοστούν οι νέες χρεώσεις δικτύου διανομής.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, έμεινε πρακτικά σταθερός στα 158,75 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 159,26 τον Ιούνιο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον Ιούλιο σε μέσο όρο ήταν στα 168,93 ευρώ την μεγαβατώρα, μειωμένες ελαφριά σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (171,09 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ παρέμειναν στα 153,20 ευρώ την μεγαβατώρα σε σχέση με τον Ιούνιο. Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες.

Τον Ιούλιο η χονδρική τιμή αυξήθηκε σημαντικά (+13,2 %) σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Οι εναλλακτικοί Πάροχοι δεν πέρασαν την αύξηση της χονδρικής στις λιανικές τιμές. Αντίθετα ορισμένοι, όπως η Volton,  βελτίωσαν τις σταθερές προσφορές τους  Η ΔΕΗ κράτησε τις τιμές της σταθερές σε σχέση με του προηγούμενο μήνα. Το μερίδιο της ΔΕΗ αυξήθηκε για δεύτερο συνεχή μήνα σημαντικά σε κιλοβατώρες (όπως αυτό αναφέρεται στις δημοσιεύσεις των στοιχείων του Χρηματιστηρίου Ενέργειας) - κατά περίπου 2%. Όλοι οι εναλλακτικοί Πάροχοι έχασαν μερίδιο αγοράς τον Ιούλιο. Το μερίδιο αγοράς της ΔΕΗ τον Ιούλιο του '26 (64,68%) "γύρισε" πίσω σχεδόν 2 χρόνια. Τελευταία φορά που η ΔΕΗ είχε μεγαλύτερο μερίδιο  (64,91%) ήταν τον Σεπτέμβριο του '24.

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (ΤΚΤ) για τον Ιούλιο του 2026 αυξήθηκε ελαφρά στα 286,82 ευρώ την μεγαβατώρα (+1%). Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 32 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.076 ευρώ - δηλαδή περίπου 170 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (906 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Η Πολιτική της Ευρώπης για το Κλίμα Χρειάζεται Ριζική Αναθεώρηση

Είναι προφανές σε όλους, έστω και αν κανένα στόμα δεν το' βρε και δεν το΄ πε ακόμα τόσο φωναχτά, ότι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το κλίμα είναι ένα καταστροφικό, τεραστίων διαστάσεων μπάχαλο. Τα παζάρια μεταξύ των χωρών μελών, υπό το βάρος των πιέσεων που ασκούνται κυρίως από τους πολιτικά ισχυρότερους, δηλαδή τις μεγάλες επιχειρήσεις, μοιάζουν με μπαλώματα στο αερόστατο λίγο πριν πιάσει φωτιά. Πριν αρχίσουν δηλαδή να διαμαρτύρονται και οι απλοί υπήκοοι με αποτέλεσμα να υπάρξουν σοβαρά εκλογικά "ατυχήματα". 

Το πρόβλημα πρέπει να τεθεί από την αρχή. Το πρώτο ερώτημα είναι θεμελιώδες: Γιατί χρειάζεται μια κοινή Ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα; Γιατί δεν αφήνεται το ζήτημα σε κάθε χώρα ξεχωριστά; Το επόμενο ερώτημα, με την υπόθεση ότι οι χώρες μέλη αποφασίζουν (για κάποιους λόγους) να συνεχίσουν να δρουν συλλογικά, είναι: Ποιες πολιτικές πρέπει αλλάξουν και γιατί;

Σχετικά με το πρώτο ερώτημα: Η "ισχύς εν τη ενώσει" θα πει κανείς. Το κλίμα είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα και η συμμετοχή στην αντιμετώπισή του ως ομάδα κρατών είναι πιο αποτελεσματική. Ποιος πείθεται από το επιχείρημα αυτό όταν στο σύνολό τους τα κράτη μέλη εκπέμπουν κάθε χρόνο λιγότερο από το 9% του CO2 - ποσοστό που βαίνει μειούμενο εδώ και δεκαετίες; Που ακόμα και σωρευτικά από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης έχουν εκπέμψει λιγότερο από όσο η Κίνα τα τελευταία 20-30 χρόνια; Γιατί έχουν οι αμερικανικές πολιτείες μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην κλιματική τους πολιτική από τις χώρες μέλη της ΕΕ; Πως δικαιολογούνται ίδιοι κανόνες και στόχοι για όλες τις χώρες ακόμα και για αυτές που έχουν εισόδημα πολύ χαμηλότερο του μέσου ευρωπαϊκού όρου (και των οποίων η συμμετοχή στην συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα - που είναι το μοναδικό μέτρο ευθύνης για το φαινόμενο - είναι αμελητέα;)

Ο γράφων δεν είμαι σε θέση να ανακαλύψω λόγους για μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα - ειδικότερα όσον αφορά τα συμφέροντα της χώρας της οποίας είμαι πολίτης. Αν υποτεθεί όμως ότι αυτή είναι μια ομόφωνη απόφαση που πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη, τότε από το σημείο που ελήφθη και μετά θα πρέπει να υπάρχει μια λογική συνέπεια. Συνοπτικά μια καταγραφή ενός νέου ευρωπαϊκού σχεδίου για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής που έχει κατά την άποψή μου αυτή την λογική συνέπεια, ακολουθεί παρακάτω :

Η καλύτερη μέθοδος για να αντιμετωπισθεί η "εξωτερικότητα" που υποτίθεται ότι δημιουργεί η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα είναι ένας φόρος άνθρακα. Όλες οι χώρες συμφωνούν να επιβάλουν ένα τέτοιο φόρο του οποίου το ύψος θα αποφασίζεται με βάση επιστημονικές παρατηρήσεις και όχι πολιτικές διαδικασίες. Δεν πρέπει να είναι δύσκολο δεδομένου ότι ο φόρος άνθρακα είναι σχεδόν πλήρες υποκατάστατο του υπάρχοντος συστήματος cap and trade, του ETS. Οι στόχοι εκπομπών καταργούνται. Στον φόρο, που υποκαθιστά - και συμπληρώνει -το ΕTS θα υπάγονται εκτός από την βιομηχανία και την παραγωγή ενέργειας οι μεταφορές, το κτίρια και ο αγροτικός τομέας. 

Ο φόρος άνθρακα θα πρέπει να συνδυασθεί άμεσα με ένα γενικευμένο Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) που θα αντισταθμίζει τον φόρο στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές με χώρες που δεν επιβάλουν ανάλογο φόρο. Για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα ότι το κόστος αγοράς δικαιωμάτων μόνο στην Ευρώπη (και του Φόρου Άνθρακα σε επόμενη φάση) δεν μειώνει τις εκπομπές στην πραγματικότητα αλλά απλώς τις μεταφέρει στον υπόλοιπο κόσμο.

Με την επιβολή του φόρου άνθρακα καταργείται οποιαδήποτε υποχρέωση των χωρών μελών να υιοθετούν και να προσπαθούν να επιτύχουν οποιοδήποτε άλλο στόχο  που έχει σχέση με την κλιματική αλλαγή. Προφανώς καταργούνται όλες οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις για την επίτευξη τέτοιων στόχων (ΑΠΕ, αποθήκευση, ηλεκτροκίνηση, εξοικονόμηση ενέργειας ή εμμέσως δικτύων κλπ.). Αυτό γίνεται για να αποφευχθεί ο σημερινός παραλογισμός να επιδοτούνται δράσεις των οποίων το κόστος αποτροπής εκπομπών είναι υψηλότερο από αυτό άλλων πιο αποτελεσματικών δράσεων (με το φαινόμενο για παράδειγμα, η τιμή των εκπομπών στο ETS να εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη από το κόστος των επιδοτήσεων για τις ΑΠΕ).

Τα κράτη μέλη έχουν την πλήρη ελευθερία να μεταφέρουν τα έσοδα του Φόρου Άνθρακα απευθείας στους πολίτες (ως φορολογούμενους και όχι ως καταναλωτές). Ειδικότερα συμφωνείται σε ευρωπαικο επίπεδο ότι ο φόρος άνθρακα για κάθε χώρα θα μπορεί να τροποποιείται ανάλογα με το δημοσιονομικό βάρος των υφιστάμενων φόρων. 

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι οι χώρες μέλη θα είναι ελεύθερες να ακολουθήσουν τις δικές τους πολιτικές (να επιδοτούν τις ΑΠΕ για παράδειγμα) αλλά όχι υποχρεωμένες. Οι σχετικές αποφάσεις θα λαμβάνονται σε κάθε κράτος αυτόνομα με τις υπάρχουσες δημοκρατικές διαδικασίες. Η υποχρέωσή τους θα είναι μόνο η επιβολή του φόρου άνθρακα και αυτή μόνο εφόσον η ΕΕ πετύχει να εφαρμόσει ένα γενικευμένο CBAM. Η καλύτερη εκδοχή εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας (subsidiarity) για την οποία κόπτεται τόσο πολύ η Ένωση. 

Είμαι πεπεισμένος ότι οι πιέσεις για την αλλαγή της κλιματικής πολιτικής της ΕΕ θα αυξηθούν σε σημείο έκρηξης στο άμεσο μέλλον. Το παρόν σημείωμα είναι μια προσωπική διανοητική άσκηση. Η απάντηση ενός σπουδαστή σε ένα ξαφνικό διαγώνισμα - που πρέπει να περιορισθεί σε 800 λέξεις. Υποθέτω ότι είναι όμως επαρκές για να ανοίξει μια συζήτηση με τυχόν ενδιαφερόμενους.