(ή γκώσαμε πια με τους μεταρρυθμιστές.....)
Η χρήση αγορών στην οικονομική δραστηριότητα αποτελεί μια απο τις θεμελιώδεις αρχές της Ευρωπαικής Ένωσης. Αναγνωρίζεται ότι οι αγορές δεν είναι τέλειες αλλά επιλέγονται ως ο προτιμητέος τρόπος οργάνωσης γιατί η ζωή έχει αποδείξει ότι υπερτερούν έναντι του κεντρικού κρατικού σχεδιασμού. Για να λειτουργήσουν αποτελεσματικά* οι αγορές - για να διορθωθούν οι ατέλειές τους - χρειάζονται κανόνες.
Οι κανόνες του παιχνιδιού σχεδιάζονται και εφαρμόζονται από το πολιτικό σύστημα. Οι κανόνες που ισχύουν σήμερα στον κλάδο του ηλεκτρισμού και ο τρόπος που εφαρμόζονται παρουσιάζουν σημαντικά προβλήματα τόσο στο ευρωπαικό επίπεδο όσο και στην χώρα μας μειώνοντας στο ελάχιστο την ωφέλεια απο την λειτουργία των αγορών. Θυμίζοντας το παλιό σοβιετικό ανέκδοτο** (σε παράφραση): "Αυτοί προσποιούνται ότι λειτουργούμε σε αγορές και εμείς προσποιούμαστε ότι δρούμε μέσα σ' αυτές".
Ακολουθεί ένας κατάλογος προτάσεων οι οποίες κατά την άποψή μου θα βελτίωναν την λειτουργία των αγορών στον κλάδο του ηλεκτρισμού στην Ελλάδα. Ο στόχος του παρόντος είναι να αποτελέσει ένα μέτρο με το οποίο θα μπορεί να κριθεί η μεταρρυθμιστική τόλμη του πολιτικού συστήματος. Γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε - είναι ένας κατάλογος πρωτοβουλιών για Λεοντόκαρδους. Να μια συνοπτική παρουσίαση.
Ιδιωτικοποίηση κατά 100% της ΔΕΗ. Κατά προτίμηση με την συμμετοχή στρατηγικού (και όχι παθητικού) επενδυτή. Αυτό θα έπρεπε ήδη να αποτελεί προυπόθεση για διεθνείς επενδύσεις. Η παρούσα κατάσταση στην ιδιοκτησία της ΔΕΗ διαφέρει απο το κρατικό μονοπώλιο του προηγούμενου αιώνα μόνο κατά τις εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ που δαπανά σήμερα η ΔΕΗ για να πείσει ότι είναι μια ιδιωτική επιχείριση. Γενικός κανόνας: Διαχωρισμός ιδιοκτησίας απο ρύθμιση. Η ρύθμιση δεν χρειάζεται ιδιοκτησία απο το δημόσιο. Αντίθετα, δημιουργεί πρόσθετο πρόβλημα σύγκρουσης συμφερόντων - ταυτίζονται ο ιδιοκτήτης με τον ρυθμιστή.
Η ΔΕΗ πριν ιδιωτικοποιηθεί θα πρέπει να έχει αποξενωθεί απο το δίκτυο διανομής και να έχει απωλέσει την ιδιοκτησία και διαχείριση των υδροηλεκτρικών σταθμών παραγωγής. Έναντι ευλόγου τιμήματος για τους ΥΗΣ μέσω δημοπρασιών (στις οποίες θα μπορεί να συμμετέχει στο βαθμό που δεν δημιουργούνται προβλήματα ανταγωνισμού στις αγορές χονδρικής και εφεδρειών). Το ποσοστό της στον ΔΕΔΔΗΕ θα μπορούσε προσωρινά να περάσει στο κράτος - επίσης έναντι εύλογης αμοιβής (δες επόμενο).
Διαχωρισμός του επιτελικού απο τον λειτουργικό ρόλο του ΔΕΔΔΗΕ. Πώληση του 100% του λειτουργικού μέρους μέσω διεθνών δημοπρασιών (πιθανόν διατηρώντας "χρυσή" μετοχή για το κράτος) μετά απο διάσπαση σε 7 ανεξάρτητες επιχειρήσεις***. Διαφοροποίηση χρεώσεων δικτύου μεταξύ περιφερειών που εξυπηρετούν οι επιχειρήσεις αυτές (με διαφοροποίηση ποιότητας υπηρεσιών). Ανταγωνισμός μέσω σύγκρισης αποτελεσμάτων (benchmarking - yardstick competition) μεταξύ των διαχειριστών των 7 εταιρειών. To Δίκτυο Διανομής είναι βασική υποδομή. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να είναι προσβάσιμη σε τρίτους (π.χ. για δίκτυο τηλεπικοινωνιών) με όρους "διαφανείς, αντικειμενικούς και χωρίς διακρίσεις".
Μεταφορά της ρυθμιζόμενης βάσης παγίων των 7 διαχειριστών δικτύων διανομής σε κρατικής ιδιοκτησίας εταιρεία χαρτοφυλακίου χρηματοδοτούμενη απο μακροπρόθεσμα ομόλογα απόδοσης ισοδύναμης με τα κρατικά. Κατάργηση της ρυθμιστικής διαδικασίας προσδιορισμού της σταθμισμένης απόδοσης κεφαλαίου (wacc). Συμπερίληψη απωλειών διανομής στο ρυθμιστικό έσοδο του ΔΕΔΔΗΕ (ή των διαδόχων του). Πρόσληψη διεθνούς συμβούλου για τον έλεγχο των λειτουργικών και κεφαλαιουχικών δαπανών του ΔΕΔΔΗΕ (ή των διαδόχων του).
Λογιστικός διαχωρισμός μεταξύ παραγωγής και προμήθειας για όλους τους καθετοποιημένους παίκτες της αγοράς. Απαγόρευση παροχής ενεργειακών υπηρεσιών απο παρόχους (προφανής σύγκρουση συμφερόντων). Κοστολόγηση των προιόντων της ΔΕΗ και τοποθέτηση κάτω ορίου τιμών μέχρι να πέσει το μερίδιό της κάτω απο το 30% σε μετρητές (απαγόρευση ζημιών στην Προμήθεια για την ΔΕΗ και τους καθετοποιημένους). Χαμήλωμα των εμποδίων για την είσοδο νέων παικτών στις αγορές - παράδειγμα μηδενισμός εκκρεμών υπολοίπων για ΥΚΩ. (Η ελληνική αγορά έχει σήμερα τον δεύτερο μικρότερο αριθμό "παικτών" ανά καταναλωτή στην λιανική ανάμεσα στα κράτη μέλη της ΕΕ και τον δεσπόζοντα πάροχο με ένα απο τα μεγαλύτερα μερίδια αγοράς ).
Διάσπαση του ΑΔΜΗΕ σε επιτελικό και λειτουργικό βραχίονα. Πλήρης κρατικός έλεγχος του επιτελικού βραχίονα. Ιδιωτικοποίηση 100% του λειτουργικού μέρους. Με την ευκαιρία αναθεώριση μετοχικού μεριδίου ξένων μετόχων στον λειτουργικό βραχίονα. Κρατική μέριμνα για ενίσχυση των διασυνδέσεων (με προτεραιότητα τις βόρειες).
Εκ βάθρων αναθεώρηση του κανονιστικού πλαισίου για την λιανική αγορά ηλεκτρισμού. Κατάργηση όλων των περιπτώσεων όπου παρουσιάζονται επικαλύψεις με το κοινό αστικό δίκαιο. Τελικός στόχος σμίκρυνση ή ακόμα κατάργηση του Κώδικα Προμήθειας. Μη ανάμιξη ΡΑΑΕΥ στα τιμολόγια (π.χ. τυποποίηση με χρώματα, διαδικασία που μοιάζει με το κυνήγι της γάτας ΡΑΑΕΥ με τα ποντίκια - εμπορικά τμήματα των Παρόχων) και στην διαδικασία είσπραξης λογαριασμών (που είναι ευθύνη των Παρόχων).
Κατάργηση λειτουργιών της ΡΑΑΕΥ που καλύπτονται ήδη επαρκώς απο την αγορά. Πιστοποίηση ιδιωτικών ιστοσελίδων σύγκρισης τιμών που πληρούν τις προβλέψεις της ευρωπαικής νομοθεσίας. Άμεσο "κατέβασμα" ιστοσελίδας ΡΑΑΕΥ στην παρούσα μορφή της (δεν πληρεί τις προβλέψεις της ευρωπαικής νομοθεσίας).
Περιορισμός της λειτουργίας της ΡΑΑΕΥ στην ανάπτυξη της απαιτούμενης υποδομής για την παρακολούθηση της αγοράς με έμφαση στα στοιχεία σχετικά με το επίπεδο ανταγωνισμού ως υποστήριξη στην Επιτροπή Ανταγωνισμού. Πλάνο με στόχο την κατάργησή της στα επόμενα 5 χρόνια εφόσον το επίπεδο ανταγωνισμού θεωρηθεί ότι είναι διαχειρίσιμο απο την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Εναλλακτικά συγχώνευση ΡΑΑΕΥ με ΕΕΤΤ στο πρότυπο της γερμανικής Bundesnetzagentur (αν δεν έχει ευοδωθεί μέχρι τότε η ριζική αλλαγή τρόπου ρύθμισης των δικτύων που αναφέρθηκε παραπάνω - όπου οι επιτελικοί οργανισμοί των διαχειριστών υποκαθιστούν την ΡΑΑΕΥ).
Ανεξάρτητη εταιρεία συλλογικής ιδιοκτησίας (ανάλογα με το μερίδιο αγοράς τους) απο τους παρόχους για την προώθηση, εγκατάσταση και διαχείριση των έξυπνων μετρητών. Διαχείριση του roll out απο την εταιρεία ιδιοκτησίας των παρόχων και όχι τον ΔΕΔΔΗΕ ο οποίος άλλωστε έχει αποτύχει. Εγκατάσταση έξυπνων μετρητών ως μετρητών προπληρωμής για δύστροπους καταναλωτές. Δεύτερος μετρητής - πιλοτικά- για την παροχή υπηρεσιών ευελιξίας. Τιμολόγηση υπηρεσιών ευελιξίας για το δίκτυο απο τους παρόχους και όχι τον ΔΕΔΔΗΕ.
Κατάργηση ΕΤΜΕΑΡ (ή μεταφορά του στον κρατικό προυπολογισμό). Εντολή στον ΔΑΠΕΕΠ να μεγιστοποιήσει το μέρος των εσόδων του που προέρχεται απο εθελούσιες πηγές (δημοπρασίες αποδεικτικών προέλευσης). Ώστε οι Πάροχοι να είναι σε θέση να προωθήσουν πραγματικά "πράσινα" τιμολόγια (θα απαιτηθεί η κατάργηση της τρέχουσας χρήσης των χρωμάτων). Στόχος ένα όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της επιβάρυνσης των πολιτών για τις πολιτικές αποτροπής της κλιματικής αλλαγής να πληρώνεται εθελούσια - με όρους αγοράς.
Πάγωμα όλων των στόχων για ΑΠΕ (και μπαταρίες) μέχρι να αναθεωρηθούν οι κάθε είδους προβλέψεις (και συνεπώς το "κοινωνικό" τους κόστος). Μεταξύ αυτών αναθεώρηση εκ βάθρων του προυπολογισμού επενδύσεων για την ανάπτυξη του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ. Χρέωση ΑΠΕ για το κόστος της πρόσθετης ευελιξίας που καθιστούν αναγκαία για το σύστημα.
Επιδοτήσεις σε καταναλωτές - αν θεωρηθούν αναγκαίες - υπο μορφή ισόποσης πληρωμής με εισοδηματικά κριτήρια - και όχι στην κιλοβατώρα. Χρηματοδούμενες, απο τα έσοδα των δημοπρασιών για δικαιώματα εκπομπών CO2 και ΕΤΜΕΑΡ (όσο υπάρχει).
Αγορά Δυναμικότητας; Να την αποφύγουμε προς το παρόν και να το σκεφτούμε πάλι αφού κάνουμε όλα τα άλλα (πως και γιατί στις ΗΠΑ η Πολιτεία με την μεγαλύτερη διείσδυση αιολικών - το Τέξας - λειτουργεί με αγορά ενέργειας μόνο;).
Τα παραπάνω είναι ένας κατάλογος ιδεών που περιορίζεται απο τις εμπειρίες και ημιερασιτεχνικές γνώσεις του γράφοντα. Παρατηρήσεις, κριτική και πρόσθετες ιδέες είναι ευπρόσδεκτες. Σε ένα επόμενο βήμα κάθε μια απο τις προτάσεις μπορεί να αξιολογηθεί ως προς τη ωφέλεια, την υλοποιησιμότητα και την σημαντικότητά της. Έτσι θα καταρτιστεί ένα πλάνο που, λαμβάνοντας υπόψη και τις σχέσεις εξάρτησης μεταξύ των προτάσεων, θα μπορέσει να παρουσιαστεί πλήρες στον Λεοντόκαρδο.
Με μια υπόμνηση. Καμία από τις προτάσεις που παρουσιάζοντια στο παρόν δεν υποκαθιστά αυτές που περιλαμβάνονται σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στους Financial Τimes με υπογραφή του τρέχοντος Π/Θ της χώρας πριν ένα χρόνο. Στο άρθρo εκείνο γινόταν κριτική και διατυπώνονταν ριζοσπαστικές προτάσεις για τις πολιτικές της Ευρωπαικής Ένωσης σχετικές με την κλιματική αλλαγή τις οποίες είχα σε μεγάλο βαθμό προσυπογράψει. Αν η πολιτική της ΕΕ για το Net Zero δεν αλλάξει όπως πρότεινε ο Π/Θ στο γράμμα του εκείνο, "κλάφ' τα Χαράλαμπε".
* Οι αγορές λειτουγούν αποτελεσματικά όταν οι κανόνες του παιχνιδιού δίνουν ισχυρά κίνητρα στους οικονομικούς παράγοντες να λειτουργούν για το ιδιωτικό τους συμφέρον προάγοντας ταυτόχρονα και το γενικό. Αναμένοντας την κυριότερη κοινωνική ωφέλεια των ελεύθερων αγορών - την καινοτομία. Η οποία έχει αποδειχθεί σην πράξη το μεγαλύτερο πλεονέκτημά τους έναντι του κεντρικού σχεδιασμού.
**Αυτοί προσποιούνται ότι μας πληρώνουν και εμείς προσποιούμαστε ότι δουλεύουμε
*** Ο ΔΕΔΔΗΕ είναι ο διαχειριστής δικτύου διανομής με τον μεγαλύτερο αριθμό παροχών ανα κάτοικο στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ένας απο τους μεγαλύτερους σε απόλυτο μέγεθος.

