My Blog List

24/03/2012

Ο σημαντικός κύριος Vernon Smith, οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και η πτώχευση της ΔΕΗ

Ο κύριος Vernon Smith είναι αμερικανός οικονομολόγος. Νομπελίστας το 2002, κέρδισε το βραβείο ως πρωτοπόρος των πειραματικών οικονομικών. Ο πρώτος που σχεδίασε και εκτέλεσε πειράματα στο εργαστήριο για να ερευνήσει υποθέσεις της οικονομικής επιστήμης. Δούλεψε ως έφηβος στο εργοστάσιο της Boeing στην Witchita του Kansas κατά την διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου (ως συναρμoλογητής του πολυβόλου του B29). Ηταν καλός στα μαθημaτικά όμως και αυτό τον έστειλε στο Caltech να σπουδάσει ηλεκτρολόγος μηχανικός. To Caltech ήταν (και είναι) διάσημο για την αυστηρότητα και τη δυσκολία του, κάτι σαν το ΜΙΤ της δυτικής ακτής. 

Τελειώνοντας, κατάλαβε ότι του άρεσαν (ή ήταν πιο εύκολα) τα οικονομικά, που τότε εισέρχονταν στην εποχή της αυξανόμενης χρήσης των μαθηματικών. Σπούδασε μεταπτυχιακά στο Harvard και ακολούθησε ακαδημαική καρριέρα, ποτέ όμως στα διάσημα μεγάλα πανεπιστήμια των ΗΠΑ (Ivy League).  

Ο Smith βρήκε χώρο να κάνει ριζοσπαστικές έρευνες κάπου στο Midwest εφαρμόζοντας σε μια κοινωνική επιστήμη όπως τα οικονομικά, μεθοδολογία φυσικών επιστημών - δηλαδή πειράματα. Απέδειξε πειραματικά ότι η οικονομική θεωρία των αγορών έχει τα αποτελέσματα που προβλέπει η υπόθεση της πλήρους αξιοποίησης των ευκαιριών για ανταλλαγή μεταξύ ατόμων που δεν έχουν κατ΄ανάγκη ούτε ειδικές γνώσεις ούτε πλήρη πληροφόρηση σχετικά με την αγορά στην οποία συναλλάσσονται.

Μια απο τις αγορές που μελέτησε πειραματικά ο Vernon Smith είναι η αγορά ηλεκτρισμού, τόσο η χονδρική όσο και η λιανική. Επειδή ακόμα και στις ΗΠΑ κανείς δεν είναι προφήτης στον τόπο του, εφάρμοσε τις μεθόδους του στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία πρώτα. Στην Αμερική και πιο συγκεκριμένα στην Καλιφόρνια, ακολούθησαν συμβουλές άλλων, ή μάλλον άφησαν τους πολιτικούς να σχεδιάσουν την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Το καλοκαίρι του 2001, οι τιμές χονδρικής εκτοξεύθηκαν λόγω της θερινής ζήτησης και οι παραγωγοί της Καλιφόρνιας, μη μπορώντας να περάσουν τις αυξήσεις στην λιανική βρέθηκαν ανάμεσα στην Σκύλλα της πτώχευσης και την Χάρυβδη των πολιτικών που επέμεναν να μην σταματήσουν να τροφοδοτούν τους πελάτες τους παρά το ότι έχαναν τεράστια  ποσά σε κάθε μεγαβατώρα που πουλούσαν. (Ενας απο αυτούς που θησαύρισαν εξάγοντας φθηνό ρεύμα απο τις μεσοδυτικές πολιτείες στην Καλιφόρνια ήταν η αλήστου μνήμης ENRON).

Σας θυμίζει τίποτα? Αυτό που συνέβη στην Καλιφόρνια συμβαίνει σήμερα σε αργή κίνηση στην Ελλάδα. Τι θα έλεγε ο κύριος Smith  αν έβλεπε (και ενδιαφερόταν) αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα?  Υποθέτω τίποτα περισσότερο απο αυτό που έλεγε σχετικά με την Καλιφόρνια. Ενα σχετικό κείμενο (κατεβάστε το εδώ ) περιγράφει με απλό εκλαικευμένο τρόπο τις απόψεις του. Δεν θα προκαλέσει έκπληξη στον αναγνώστη του παρόντος ιστολογίου ότι η άποψη του κυρίου Smith είναι ότι είναι καιρός να ανοίξει στον ανταγωνισμό η ανεξάρτητη αγορά λιανικής του ηλεκτρισμού. Σε επόμενα σημειώματα θα παρουσιάσουμε μεταφρασμένες σε ελεύθερη απόδοση ορισμένες απο τις απόψεις που εκτίθενται στο κείμενο αυτό. 

Ο λόγος που δημοσιοποιούμε το κείμενο είναι γιατί περιγράφει σε συντομία το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να σκέφτονται αυτοί που σχεδιάζουν, ρυθμίζουν, ή απλώς παίζουν (τα λεφτά τους ή την φήμη τους) στην αγορά ενέργειας. Είναι χρήσιμο δηλαδή τόσο στους φωτισμένους ηγέτες μας που επιδιώκουν ανιδιοτελώς το κοινό καλό όσο και στους ιδιοτελείς χρυσοκάνθαρους καπιταλιστές που πασχίζουν να "βγάλουν τίμια κανα φράγκο".  





18/03/2012

Είμαστε όλοι - ακόμα και οι μηχανικοί - υπέρ των αγορών τώρα!


Γιατί πρέπει να απελευθερωθεί η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας; Η ελληνική κοινή γνώμη και οι πολιτικοί/διανοούμενοι που την διαμορφώνουν λειτουργούν με την σιωπηρή υπόθεση ότι είναι κάτι σαν το μουρουνέλαιο. Οι πολιτικοί μας ενεργούν και τα ΜΜΕ σχολιάζουν με τρόπο που φαίνεται ότι το κάνουμε γιατί:
  • Μας το επιβάλει η τρόικα και η Μέρκελ (για λόγους σαδομαζοχιστικούς?)
  • Το απαιτεί  το μονοπωλιακό (πάντα) κεφάλαιο για  να χτυπηθεί η εργατιά.

Μπορεί,  αλλά όχι κατ΄ ανάγκη. Η αγορά  φέρει ένα βαρύ ιδεολογικό βάρος (και όχι μόνο, αλλά ιδιαίτερα στην χώρα μας).  Προτείνουμε να την αποφορτίσουμε απο το βάρος αυτό και να την δούμε ως τον αποτελεσματικότερο μηχανισμό που έχουν "εφεύρει" οι κοινωνίες  για  να πετυχαίνουν τον συντονισμό των μεταξύ μας «απρόσωπων»  σχέσεων (πέραν του σχέσεων με τους συγγενείς και φίλους).  Αυτός ο μηχανισμός  έχει ορισμένα πλεονεκτήματα σε σχέση με τον εναλλακτικό, που είναι ο συντονισμός μέσω πολιτικών μηχανισμών (δημοκρατικών ή αυταρχικών).  Ας  παρουσιάσουμε δύο από αυτά:

Πρώτον, δημιουργεί τα κατάλληλα κίνητρα ώστε να εξομαλύνονται οι επιπτώσεις των αναπόφευκτων αλλαγών στους εργαζόμενους από την τεχνολογική πρόοδο και την  αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό μπορεί να φανεί περίεργο και σίγουρα είναι αντίθετο από την κυριαρχούσα άποψη. Η πραγματικότητα όμως δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης :

Παράδειγμα πολιτικού μηχανισμού :Η ελληνική κυβέρνηση πήρε εντολή από την τρόικα να  απολύσει 200,000 δημόσιους υπαλλήλους. Δεν υπάρχει τρόπος αυτό να γίνει χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στη ζωή πολλών ανθρώπων και το χειρότερο χωρίς να μπορεί να γίνει στην ουσία διαχωρισμός μεταξύ «δικαίων» και «αδίκων» (δηλαδή χρήσιμων και έντιμων έναντι πλεοναζόντων και/ή διεφθαρμένων).

Παράδειγμα μηχανισμού της αγοράς: Η Θάτσερ πριν 30 χρόνια απελευθέρωσε (και μετά ιδιωτικοποίησε) τον κλάδο του ηλεκτρισμού στην Μεγάλη Βρετανία. Μέσα σε 5 περίπου χρόνια οι εργαζόμενοι στον κλάδο μειώθηκαν από 120.000 σε 60.000 δηλαδή στους μισούς. Δεν υπήρξε πολιτική εντολή «Απολύστε τους»! Η (έμμεση) εντολή ήταν μόνο «Προσαρμοστείτε στους κανόνες για να κερδίσετε». Οι νέοι ιδιοκτήτες αντέδρασαν επενδύοντας στην ομαλή μετάβαση στην νέα κατάσταση με αποτέλεσμα να μην δημιουργηθεί κοινωνικό πρόβλημα (και χωρίς να επιβαρυνθεί σκανδαλωδώς το κοινωνικό σύνολο όπως έγινε στην Ελλάδα με τον ΟΤΕ).

Δεύτερο αλλά σημαντικότερο πλεονέκτημα του μηχανισμού της αγοράς: Είναι ο καλύτερος τρόπος που έχουν εφεύρει μέχρι τώρα οι ανθρώπινες κοινωνίες για την υιοθέτηση καινοτομιών. Καλύτερος τρόπος σημαίνει ταχύτερος, αποτελεσματικότερος και με καλύτερο λόγο κοινωνικού κόστους προς ωφέλεια. Ας θυμηθούμε γιατί η καινοτομία είναι καλό πράγμα: Γιατί εξοικονομεί πόρους και ιδιαίτερα τον σημαντικότερο από αυτούς τον χρόνο μας. Γιατί μας οδηγεί από την  εποχή της  αλλοτρίωσης  (της αναγκαιότητας) στην εποχή της ελευθερίας (σύμφωνα με έναν διάσημο θαυμαστή των αγορών και του καπιταλισμού του 19ου αιώνα-ποιός είναι? Απαντήστε σωστά στα σχόλια και κερδίστε έκπτωση 5% στην φωτοβολταική εγκατάσταση του σπιτιού σας απο την Clarus ESCo).