"Χωράνε" τα Ηλεκτρικά Αυτοκίνητα στο Δίκτυο Διανομής*;

Ακολουθεί σε μετάφραση (με την βοήθεια της ΤΝ αλλά ευθύνη του γράφοντος) άρθρο που δημοσιεύθηκε στο blog του Energy Institute του Πανεπιστημίου του Berkeley στη Καλιφόρνια. Αφορά ζήτημα που θα έπρεπε και την γνώμη μου να ενδιαφέρει και ντόπιους αρμοδίους.

H προσοχή σχετικά με την πολιτική για τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) έχει επικεντρωθεί στις επιδοτήσεις, στους φορτιστές, στις γκάμες των μοντέλων. Τι συμβαίνει όμως όταν μια κρίσιμη μάζα ηλεκτρικών οχημάτων εμφανίζεται σε μια γειτονιά; Τα ηλεκτρικά οχήματα με οικιακή φόρτιση Επιπέδου 2 (240 Volt, 40 Amp) μπορούν προσωρινά να υπερτριπλασιάσουν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας ενός νοικοκυριού. Όταν μια ομάδα ιδιοκτητών EV στην ίδια αναχώρηση με οικιακά φορτία αρχίζει να φορτίζει τα μεσάνυχτα, ο τοπικός μετασχηματιστής το "αισθάνεται". Οι τεχνικοοικονομικές εκτιμήσεις για τις αναβαθμίσεις του δικτύου διανομής που θα χρειάζονταν οι ΗΠΑ για να ανταπεξέλθουν σε υψηλά επίπεδα ηλεκτροκίνησης των οχημάτων ανέρχονται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Υπάρχουν ουσιαστικά τρεις τρόποι για να αντιμετωπιστεί αυτό. (1) Nα ενισχυθεί το δίκτυο ώστε να εξυπηρετεί τις νέες αιχμές ζήτησης. (2) Να χρησιμοποιηθεί η τιμολόγηση για να αποτραπεί η φόρτιση κατά τις "δυσκολότερες" ώρες. (3) Να διαχειρίζεται απευθείας η εταιρεία ηλεκτρισμού το πότε φορτίζουν τα EV, ώστε να μειωθεί η επιβάρυνση στο δίκτυο. Ο πρώτος τρόπος είναι πoλύ ακριβός και όλο το νόημα των επιλογών (2) και (3) είναι να αποφευχθούν περιττές επενδύσεις σε υποδομές σε μια εποχή που οι λογαριασμοί του ηλεκτρικού ρεύματος αυξάνονται.

Η λύση μέσω κατάλληλης τιμολόγησης θα ήταν η πρώτη επιλογή από τη σκοπιά ενός οικονομολόγου, αλλά υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί στην χρήση τιμολογιακής πολιτικής για την αντιμετώπιση των τοπικών περιορισμών στο δίκτυο διανομής. Η τιμολόγηση βάσει χρόνου χρήσης (ζωνικές, Time-of-Use, TOU) μπορεί να είναι αποτελεσματική στη μετατόπιση του φορτίου, αλλά οι απλές ζωνικές χρεώσεις μπορούν να οδηγήσουν σε συσσώρευση της φόρτισης γύρω από τις ώρες που οι τιμές πέφτουν. Για τα κυκλώματα (αναχωρήσεις) διανομής, η έντονη συσσώρευση φόρτισης είναι ακριβώς αυτό που θέλει κανείς να αποφύγει. Ακόμη και όταν η τιμή στο δίκτυο χονδρικής είναι χαμηλή, η εφαρμοζόμενη τιμή σε ένα τοπικό κύκλωμα της γειτονιάς θα έπρεπε να είναι πολύ υψηλή εάν το δίκτυο πλησιάζει το όριό του. Απέχουμε πολύ από την τιμολόγηση σε επίπεδο δικτύου διανομής, και υπάρχει μεγάλη συζήτηση για το αν θα έπρεπε καν να δοκιμαστεί. Ελλείψει μιας λύσης τιμολόγησης, η διαχείριση φορτίου από την εταιρεία διανομής φαίνεται ως ο προτιμότερος τρόπος.

Αυτός ο τρόπος, που συνήθως ονομάζεται «διαχειριζόμενη φόρτιση EV» (Managed EV Charging) ή MEC — έχει προκαλέσει ενδιαφέρον στον κλάδο και στην ερευνητική βιβλιογραφία. Η ιδέα είναι ελκυστική: η εταιρεία παρακολουθεί το συνολικό φορτίο σε ένα κύκλωμα και, εάν οι πελάτες της δώσουν κάποια διακριτική ευχέρεια να προγραμματίζει τη φόρτισή τους, μπορεί να διαχειριστεί την ζήτηση σε επίπεδο κυκλώματος. Έτσι, αποφεύγει να πληρώσει για μεγάλους νέους μετασχηματιστές. Η τεχνολογία για να γίνει αυτό υπάρχει και λειτουργεί αρκετά καλά. Τα EV είναι βασικά υπολογιστές με ρόδες, άλλωστε. Πιλοτικά προγράμματα έχουν δείξει ότι οι πελάτες που συμμετέχουν στη διαχειριζόμενη φόρτιση μπορούν να διευκολύνουν σημαντικά την διαχείριση των περιορισμών του δικτύου διανομής.

Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί προσεκτικά: πόσοι πελάτες θα είναι πραγματικά πρόθυμοι να επιτρέψουν στην εταιρεία ηλεκτρισμού να ελέγχει τη φόρτιση του EV τους; Υπάρχουν λόγοι ανησυχίας ότι τα εμπόδια για την προσέλκυση χρηστών θα μπορούσαν να είναι υψηλά. Σε τεχνικό επίπεδο, η κύρια επαφή μιας εταιρείας ηλεκτρισμού με τους πελάτες είναι μέσω ενός μοναδικού μετρητή που δεν διακρίνει τις διαφορετικές χρήσεις του ρεύματος. Επομένως, μια εταιρεία ηλεκτρισμού μπορεί μόνο να εικάσει εάν ένα EV φορτίζει σε μια δεδομένη εγκατάσταση. Κατά συνέπεια, η διαχειριζόμενη φόρτιση θα απαιτήσει σχεδόν σίγουρα από τους πελάτες να παρέχουν εθελοντικά δεδομένα του οχήματος, καθώς και να παραχωρήσουν κάποιο βαθμό ελέγχου της φόρτισης στην εταιρεία. Αυτοί οι πελάτες θα πρέπει να πειστούν ότι τα οφέλη της συμμετοχής υπερτερούν των όποιων ανησυχιών σχετικά με την παροχή των δεδομένων τους σε μια ακόμη εταιρική οντότητα: την αγαπημένη τους τοπική εταιρεία ηλεκτρισμού.

Αυτό είναι το κεντρικό ερώτημα μιας πρόσφατης εργασίας (working paper) που δημοσίευσαν πρόσφατα η Fiona Burlig (Σικάγο), ο David Rapson (UC Davis) και o James Bushnell (Energy Institute Universitiy of California Berkeley. Πραγματοποίησαν μια έρευνα σε συνεργασία με την Peninsula Clean Energy (PCE), μια ενεργειακή κοινότητα (community choice aggregator) στην κομητεία Σαν Ματέο. Η PCE έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά υιοθέτησης EV στη χώρα — περισσότεροι από 12.000 από τους πάνω από 270,000 οικιακούς πελάτες της είχαν στην κατοχή τους ένα EV το 2022 — γεγονός που την καθιστούσε σχεδόν ιδανικό μέρος για τη μελέτη της διαχειριζόμενης φόρτισης.

Οι μελετητές διενήργησαν τυχαία δειγματοληψία στην βάση όλου του επιλέξιμου πληθυσμού ιδιοκτητών EV στην PCE — και τα 12.174 νοικοκυριά — ταξινομώντας τα σε δέκα πειραματικά σκέλη. Σε ορισμένα νοικοκυριά έγινε προσφορά να εγγραφούν στο MEC με μηνιαία επίπεδα κινήτρων $0, $5, $20 ή $40 (η κορυφαία βαθμίδα των 40$ είναι περίπου το 15% του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος του μέσου πελάτη).

Το αποτέλεσμα ήταν αποθαρρυντικό, αν όχι κάπως καταθλιπτικό. Με κίνητρο $0, μόνο το 1,0% των ιδιοκτητών EV εγγράφηκε στη διαχειριζόμενη φόρτιση. Με $40 το μήνα, μόνο το 4,6% το έκανε. Ένα δευτερεύον πρόβλημα ήταν ότι η εγγραφή στο πρόγραμμα δεν σήμαινε απαραίτητα και ενεργοποίηση της διαχειριζόμενης φόρτισης. Ο σχεδιασμός του προγράμματος επέτρεπε στους πελάτες να αποφεύγουν εύκολα τις "συνεδρίες" διαχειριζόμενης φόρτισης και πολλοί πελάτες το έκαναν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η διαχειριζόμενη φόρτιση δεν λειτούργησε. Η ανάλυση εντός του ίδιου του νοικοκυριού για τους εγγεγραμμένους που όντως ενεργοποίησαν τον αλγόριθμο δείχνει ότι μετατοπίζει τη φόρτιση προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Το πρόβλημα είναι ότι σχεδόν κανείς δεν τον ενεργοποιεί.

Ίσως αναρωτηθεί κανείς αν το 5% των νοικοκυριών με φόρτιση EV θα μπορούσε παρ' όλα αυτά να είναι «αρκετό». Για να απαντήσουν οι ερευνητές σε αυτό, έκαναν μια απλή προσομοίωση χρησιμοποιώντας τα πραγματικά δεδομένα χωρητικότητας μετασχηματιστών της Pacific Gas & Electric (PG&E) για την κομητεία Σαν Ματέο (Οι πελάτες της PCE είναι επίσης πελάτες της PG&E). Σε ένα σενάριο χαμηλής ανάπτυξης των EV, η εγγραφή που παρατηρήθηκε επαρκεί για να κρατήσει τους περισσότερους μετασχηματιστές (56%) μακριά από προβλήματα. Σε ένα σενάριο υψηλής ανάπτυξης, πιο κοντά σε αυτό που συνεπάγονται οι στόχοι ηλεκτροκίνησης της Καλιφόρνια, καλύπτει μόνο το 9%. Για να ανακουφιστούν ουσιαστικά οι περιορισμοί του δικτύου διανομής όταν η μετάβαση στα EV κλιμακωθεί πραγματικά, χρειάζεται πλειοψηφική εγγραφή μεταξύ των νοικοκυριών με φορτιστή επιπέδου 2. Το δίκτυο δεν είναι καθόλου κοντά σε αυτό το επίπεδο, και το κόστος αποζημίωσης των πελατών για να φτάσει εκεί θα μπορούσε να είναι απαγορευτικό.

Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση είναι ότι οι πελάτες της PCE θα έπρεπε να είναι η ευκολότερη περίπτωση. Είναι από τους πρώτους που υιοθέτησαν EV στη Silicon Valley, εξυπηρετούνται από έναν σχετικά ευυπόληπτο Πάροχο - ενεργειακή κοινότητα, και τους προσφέρθηκε ένα πρόγραμμα σχεδιασμένο να μην έχει ουσιαστικά καμία ταλαιπωρία: μπορούσαν να εισπράξουν το κίνητρο χωρίς να ενεργοποιήσουν ποτέ τη λειτουργία. Οι περισσότεροι είπαν και πάλι όχι.

Για πολλούς ήταν μια συνειδητή απόφαση. Στους πελάτες στάλθηκαν πολλαπλά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με τις προσφορές και σχεδόν το 40% διάβασε τα email. Πέρα από το ότι ήταν απλώς πολύ απασχολημένοι για να ενδιαφερθούν, η άλλη φυσική εξήγηση είναι ότι οι άνθρωποι δίνουν πραγματική αξία στο να έχουν τον έλεγχο του οχήματός τους — και στο να μην παραχωρούν δεδομένα σχετικά με αυτό σε τρίτους — και ότι η συνεπαγόμενη δυσαρέσκεια είναι αρκετά μεγάλη ώστε κανένα ρεαλιστικό οικονομικό κίνητρο δεν την ξεπερνά.

Ποιο είναι συνεπώς το συμπέρασμα; Πρώτον, η εθελοντική διαχειριζόμενη φόρτιση δεν φαίνεται ότι θα σώσει από μόνη της το δίκτυο διανομής. Αυτό σημαίνει ότι εάν η διαχειριζόμενη φόρτιση πρόκειται να κάνει ουσιαστική δουλειά, πιθανότατα πρέπει να είναι η προεπιλογή (default) και όχι μια επιλογή στην οποία εγγράφεται κανείς εθελοντικά (opt-in). Αυτό θα μπορούσε προφανώς να σημαίνει την υποχρεωτική καταγραφή των οικιακών φορτιστών υψηλής δυναμικότητας με εγγραφή σε ένα πρόγραμμα MEC (και δυνατότητα εξαίρεσης/opt-out). Η θεσμοθέτηση μέτρων ως προεπιλογές είναι "ισχυρό χαρτί" αλλά η μετάβαση σε ένα καθεστώς προεπιλογής απαιτεί ρυθμιστική υποδομή που δεν υπάρχει. Σε αντίθεση με μια εγκατάσταση φωτοβολταικών, οι εταιρείες ηλεκτρισμού συνήθως δεν ενημερώνονται καν όταν εγκαθίσταται ένας φορτιστής EV, εάν ο φορτιστής δεν απαιτεί αναβάθμιση της παροχής.

Ένα άλλο πιθανό τελικό σενάριο μπορεί να είναι η διαχείριση του συνολικού φορτίου του κυκλώματος του νοικοκυριού, αντί μόνο του φορτίου του EV. Πολλές εταιρείες ηλεκτρισμού παρακολουθούν τα φορτία των κυκλωμάτων διανομής και η τεχνική ικανότητα να τα διαχειρίζονται εξελίσσεται ραγδαία. Από την πλευρά του πελάτη, τα νοικοκυριά θα πρέπει να διαθέτουν την τεχνολογία για να περιορίζουν το συνολικό τους φορτίο με τρόπο που δεν προκαλεί ζημιά στις συσκευές τους.

Η διαχειριζόμενη φόρτιση θα μπορούσε να συνδεθεί με τιμολόγηση συνδρομής χωρητικότητας και χρεώσεις ζήτησης (demand charges), οι οποίες μετακυλίουν το κόστος της αιχμής της ισχύος απευθείας στον πελάτη. Ακόμη και χωρίς τη φυσική διαχείριση της αιχμής, υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι οι χρεώσεις ζήτησης μπορούν να ωθήσουν τους πελάτες να «αυτοπεριορίζονται». Αυτός θα ήταν ένας απότομος, αναποτελεσματικός τρόπος διαχείρισης ενός κυκλώματος, αλλά θα μπορούσε παρ' όλα αυτά να είναι καλύτερος από τις εναλλακτικές λύσεις.

Με όλα αυτά, θα ήταν χρήσιμο να κατανοηθεί καλύτερα γιατί οι πελάτες είναι τόσο απρόθυμοι να εκχωρήσουν τον έλεγχο. Η οικονομική επιστήμη - και ειδικά η μικροοικονομική - λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό βάσει της αρχής της δηλωμένης προτίμησης (revealed preference) - ένας εξεζητημένος τρόπος για να πούμε ότι "ο πελάτης έχει πάντα δίκιο". Εάν οι πελάτες πραγματικά δεν θέλουν να εκχωρήσουν τον έλεγχο, ίσως θα ήταν πολύ δαπανηρό να τους αναγκάσουμε να το κάνουν.

*Bushnell, James. “Managed EV Charging: Good Work, If Anyone Would Take It, ” Energy Institute Blog, June 1, 2026, 

Δείκτης Τιμών Μάϊου: Ερωτήματα για την Λειτουργία της Αγοράς

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Μάιο του 2026. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Μάιο έμεινε πρακτικά σταθερός σε σχέση με τον δείκτη Απριλίου '26. Από 245,51 πήγε στα 244,24 ευρώ την μεγαβατώρα (-0,52%).

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Μάϊου '26 έμειναν σταθερές σε 82,14 ευρώ την μεγαβατώρα περιλαμβάνοντας πλέον την αύξηση των χρεώσεων δικτύου μεταφοράς που είναι σε ισχύ από 1/2/26.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, μειώθηκε ελαφρά στα 148,46 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 149,66 τον Απρίλιο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον Μάιο σε μέσο όρο ήταν στα 170,30 ευρώ την μεγαβατώρα, αυξημένες σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (168,42 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ έμειναν πρακτικά σταθερές στα 133,33 ευρώ την μεγαβατώρα σε σχέση με τον Απρίλιο. Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες.

Τον Μάιο η χονδρική τιμή έμεινε πρακτικά σταθερή (-1,46 %) σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Οι εναλλακτικοί Πάροχοι συνέχισαν την τακτική του προηγούμενου μήνα και δεν πέρασαν την μείωση της χονδρικής στις λιανικές τιμές αλλά αντίθετα αύξησαν ελαφρά τις λιανικές τιμές. Η ΔΕΗ κράτησε τις λιανικές τιμές σταθερές. Η αύξηση αυτή αφορά τόσο τα σταθερά τιμολόγια όσο και τα μεταβλητά ("πράσινα"), στα ίδια περίπου επίπεδα (+1,12% τα σταθερά , +1,5% τα μεταβλητά). Το αποτέλεσμα είναι εκτόξευση των μικτών περιθωρίων του κλάδου για τον Μάιο σε επίπεδα πάνω από 20% (έναντι του 14% - μέσου όρου των δυο τελευταίων ετών). Η τιμολογιακή πολιτική των εναλλακτικών παρόχων είναι εξαιρετικά συντηρητική και εντελώς αντίθετη από αυτή της ΔΕΗ. Η στάση αυτή προκαλεί ερωτήματα γιατί είτε κάποιο από τα δύο μέρη κάνει λάθος εκτίμηση για την εξέλιξη των τιμών είτε έχει εξαντλήσει τα περιθώρια αντοχής του. Αυτό το δεύτερο είναι το χειρότερο σενάριο για τον ανταγωνισμό δεδομένου ότι το ποιος έχει τις λιγότερες αντοχές είναι γνωστό.

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (ΤΚΤ) για τον Μάιο του 2026 αυξήθηκε στα 283,54 ευρώ την μεγαβατώρα (+1,5%). Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 39 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.063 ευρώ - δηλαδή περίπου 134 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (929 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Ιδιωτικά Δίκτυα Ηλεκτρισμού Ρυθμιζόμενα από τους Καταναλωτές*

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, συναθροιζόμενη με τον σχεδιαζόμενο εξηλεκτρισμό των πάντων, προβλέπεται ότι θα αυξήσει με εκρηκτικό ρυθμό τις απαιτήσεις από τα σημερινά δίκτυα ηλεκτρισμού (με ρυθμό αύξησης της ζήτησης της τάξεως του 5-6% στις ΗΠΑ την επόμενη πενταετία, πράγμα που έχει να συμβεί από την  δεκαετία του 1960). Έχει γίνει κατανοητό ότι ένας από τους παράγοντες που βάζουν σε κίνδυνο τον ρυθμό ανάπτυξης του ηλεκτρικού συστήματος που θα απαιτηθεί είναι η ρύθμιση του κλάδου από το κράτος. Διατυπώνεται συνεπώς - και έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζεται σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ - η ιδέα του "Ηλεκτρισμού που ρυθμίζεται από τους Καταναλωτές" (Consumer Regulated Electricity). Σε αντιδιαστολή με τον συμβατικό Ηλεκτρισμό που ρυθμίζεται από το κράτος δηλαδή στα καθ' ημάς την ΡΑΑΕΥ. 

Η ιδέα είναι να δοθεί η ευκαιρία σε καινοτόμους επιχειρηματίες να κατασκευάσουν πλήρη ιδιωτικά δίκτυα ηλεκτρισμού (παραγωγή, μεταφορά, διανομή) τα οποία α) θα είναι φυσικά απομονωμένα από το υπό κρατική ρύθμιση δίκτυο (islands) και β) θα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε ομάδες μεγάλων (sophisticated) καταναλωτών  που έχουν την δυνατότητα να αναλάβουν μέρος του σχετικού αυξημένου κόστους και κινδύνων. Η κρατική ρύθμιση και κανόνες πρόσβασης αντικαθίστανται από συμβάσεις μεταξύ ιδιωτικών επιχειρήσεων.

Οι βασικοί λόγοι για την προώθηση αυτής της λύσης είναι: α) Η ταχύτητα της ρυθμιστικής διαδικασίας είναι πολύ χαμηλότερη από αυτήν των επιχειρηματικών σχεδίων των επενδυτών σε data centers β) υπάρχουν σημαντικά ζητήματα κατανομής μεταξύ υπαρχόντων και νέων καταναλωτών του κόστους  και του κινδύνου των επενδύσεων που απαιτούνται από το υπό κρατική ρύθμιση δίκτυο για να αντιμετωπισθεί το νέο φορτίο. Που δημιουργεί τον κίνδυνο οι επενδύσεις να γίνουν (ήδη έχουν γίνει στις ΗΠΑ) αντικείμενο πολιτικής διαμαρτυρίας. 

Από την άλλη μεριά, μπορεί το κόστος για τους μεγάλους καταναλωτές που θα επιλέξουν το ιδιωτικό δίκτυο να είναι μεγαλύτερο από ότι θα ήταν (υπό ευνοϊκές συνθήκες) από το κρατικό δίκτυο αλλά είναι χαμηλότερο από την εναλλακτική του να γίνουν οι ίδιοι αυτοπαραγωγοί. Άλλωστε έχουν να αντιμετωπίσουν τον υπαρξιακό κίνδυνο να εξουδετερωθεί η επένδυσή τους από την αδυναμία πρόσβασης στο κρατικό δίκτυο στους χρόνους που έχουν προγραμματίσει.

Δεν πρέπει να υποτιμηθεί η ευκαιρία να προωθηθεί με γρήγορο ρυθμό η καινοτομία στον κλάδο του ηλεκτρισμού με την ανάπτυξη ιδιωτικών δικτύων. Στα οποία θα χρησιμοποιηθούν με εμπορικούς όρους - χωρίς επιδοτήσεις - όλες οι τεχνολογίες που είναι ή θα γίνουν στο μέλλον διαθέσιμες - πυρηνικοί αντιδραστήρες μικρού μεγέθους, μπαταρίες σε συνδυασμό με ΑΠΕ, φυσικό αέριο, γεωθερμία κλπ.

Στις ΗΠΑ, όπου - σε αντίθεση με την Ευρωπαϊκή Ένωση - οι βαθμοί ελευθερίας των Πολιτειών στην ενεργειακή τους πολιτική είναι περισσότεροι, ορισμένες πολιτείες έχουν ήδη νομοθετήσει την δυνατότητα των Ιδιωτικών Δικτύων - Ρυθμιζόμενων από τους Καταναλωτές (Ohio, New Hampshire, Utah, Oklahoma,, West Virginia). Οι περιορισμοί υπό τους οποίους βρίσκεται η χώρα μας ως μέλος της ΕΕ (και η συνήθειά μας να την ρωτάμε ακόμα και για το χρώμα των τιμολογίων μας) δεν είναι καλός οιωνός για την εφαρμογή τόσο καινοτομικών πρωτοβουλιών (μεταρρυθμίσεων!). Είναι λοιπόν πιθανό να "κοινωνικοποιηθούν" (δηλαδή να τις πληρώσουμε εμείς ως καταναλωτές και φορολογούμενοι) οι σχετικές επενδυτικές αποφάσεις του υπό κρατικό έλεγχο ελέφαντα του ρεύματος - χωρίς να ερωτηθούμε. Τι είχες Γιάννη; Τι είχα πάντα.

* Το σημείωμα είναι σύνοψη τού άρθρου των Travis Fisher και Glen Lyons με τίτλο "The Case for Consumer Regulated Electricity" - a Cato Briefing Paper, February 3, 2026 , Number 196 The Case for CRE

Μάλλον Φταίει το Ζαβό το Ριζικό μας Παρά το Φυσικό Αέριο

..."Φταίει το ζαβό το ριζικό μας!

Φταίει ο Θεός που μας μισεί!

Φταίει το κεφάλι το κακό μας!

Φταίει πρώτ' απ' όλα το κρασί!

Ποιος φταίει; ποιος φταίει;

Κανένα στόμα

δεν το 'βρε και δεν το 'πε ακόμα".....

Κώστας Βάρναλης "Οι Μοιραίοι" 1922

Ο μεγάλος μας Ποιητής είχε τις αμφιβολίες του - αν και κανείς θα μπορούσε να μαντέψει ποιος κατά την άποψή του ήταν ο φταίχτης αν αποφάσιζε να τον αποκαλύψει στο συγκεκριμένο ποίημα. Οι πνευματικοί και πολιτικοί ταγοί μας όμως (Λειτουργοί του Τύπου, πολιτικοί, "πανεπιστημιακοί") δεν έχουν τέτοιους δισταγμούς. Ισχυρίζονται ότι υπάρχει "κρίση" στην αγορά ρεύματος και για αυτή φταίει το φυσικό αέριο. Παρακάμπτοντας την υποψία ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι προϊόν ιδιοτέλειας (οι "κρίσεις" συχνά δίνουν πρόσχημα σε κάθε είδους ταγούς - για να μας σώσουν) νομίζω ότι απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Πρώτον η λέξη "κρίση" είναι παραφουσκωμένη. Η μέση οριακή τιμή συστήματος της χονδρικής αγοράς παραμένει σταθερή εδώ και δυόμιση χρόνια- περίπου στα 105 ευρώ την μεγαβατώρα - παρά την πρόσφατη μικρή αύξηση της διεθνούς τιμής του φυσικού αερίου. 

Δεύτερον το φυσικό αέριο - που σε μεγάλο βαθμό καθορίζει την χονδρική τιμή στην χώρα μας είναι υπεύθυνο μόνο για το 24% της λιανικής τιμής που πληρώνει ο οικιακός καταναλωτής. Οι πολιτικές αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής κοστίζουν το 25%, το δε κόστος των δικτύων (περιλαμβανόμενων των απωλειών) είναι ακόμα μεγαλύτερο στο 27%. Ένα 9% είναι φόροι και ΥΚΩ και ένα 15% το μικτό περιθώριο των Παρόχων ρεύματος (χονδρική+ λιανική).

Είναι χαρακτηριστικό ότι, συγκρίνοντας τις τιμές του Ιανουαρίου του 2021 με τον Ιανουάριο του 2026, οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις αυξήθηκαν με μεγαλύτερο ρυθμό (+48%) από ότι οι ανταγωνιστικές (+34%) . Δηλαδή, οι αποφάσεις του ελληνικού κράτους και όχι το φυσικό αέριο ήταν σημαντικότερος (κατ΄αναλογίαν) παράγοντας της αύξησης της τιμής του ρεύματος για τους καταναλωτές που έφθασε στην περίοδο αυτή το 39% (συνεπώς σε πραγματικούς όρους το 14% δεδομένου πληθωρισμού στο 25%).

Το να ρίχνουν όμως ειδικά οι πολιτικοί (ντόπιοι και ευρωπαίοι) το φταίξιμο στο φυσικό αέριο ξεπερνά τα όρια της μέχρι ενός σημείου αποδεκτής παραπλάνησης των υπηκόων τους και φθάνει στο επίπεδο του ανερυθρίαστου ψεύδους. Γιατί αυτοί είναι υπεύθυνοι:

• Για το ότι, αν υποτεθεί ότι υπάρχει κρίση στην τιμή του φυσικού αερίου αυτή αφορά κυρίως την Ευρώπη. Η τιμή του φυσικού αερίου στη Ευρώπη είναι περίπου τριπλάσια από την  τιμή του στις ΗΠΑ. Δεν θα αναφέρουμε τις συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις των ευρωπαίων πολιτικών που είναι η αιτία αυτής της κατάστασης. Είναι όμως περισσότερο από εμφανές το ποιος φταίει για τις μεταβολές της τιμής του φυσικού αερίου. Ενός ενεργειακού πόρου που είναι πρακτικά ανεξάντλητος στον φλοιό της γης και του οποίου η μακροχρόνια προοπτική της τιμής είναι πτωτική (και μάλιστα τόσο πιο πτωτική όσο πιο πετυχημένη είναι η πολιτική του Net Zero στην Ευρώπη!).
• Για το ότι η παραγωγή με φυσικό αέριο στην Ευρώπη επιβαρύνεται με το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών CO2  που αυξάνει το κόστος της κατά 50% με τις τρέχουσες τιμές τους. Οι πολιτικοί πρέπει να εξηγήσουν πως βρέθηκαν τα νούμερα των 79 ευρώ τον τόνο σήμερα, των 92 ευρώ τον τόνο πριν τέσσερεις μήνες,  των 20 ευρώ τον τόνο πριν 5 χρόνια και των 5 ευρώ τον τόνο πριν 10 χρόνια. Επίσης γιατί χαρίζουν το 80% του κόστους των δικαιωμάτων στις ενεργοβόρες βιομηχανίες (και όχι στους υπόλοιπους καταναλωτές) και γιατί στις μεταφορές και τα κτίρια το τοποθετούν στα 55 ευρώ τον τόνο (καθυστερώντας την επιβολή του κατά ένα χρόνο κάθε φορά που "ανακαλύπτουν" με την μέθοδο της κολοκυθιάς ένα νέο νούμερο). 

Δεν νομίζω ότι υπάρχει εχέφρων στοιχειωδώς ενημερωμένος και αντικειμενικός παρατηρητής του κλάδου του ηλεκτρισμού ο οποίος να μην αποδέχεται το ότι η πτωτική τάση (σε πραγματικούς όρους) του κόστους του ρεύματος στα πρώτα 120 χρόνια της ζωής του, έχει αντιστραφεί στις αρχές του 21ου αιώνα για ένα βασικό λόγο. Την εφαρμογή πολιτικών για την αποτροπή της "κλιματικής αλλαγής". Το ποιος είναι υπεύθυνος για την ακρίβεια στο ρεύμα λοιπόν το ξέρουμε όλοι. Αν είναι για καλό είναι Σωτήρας μας. Αν είναι για κακό Φταίχτης. Ο Ποιητής μας ήταν απαισιόδοξος αλλά στην δική μας περίπτωση ας περιμένουμε λίγο - η ζωή θα δείξει.

'Έρχεται Νέο Χαράτσι στις Χρεώσεις Δικτύου Μεταφοράς στο Ρεύμα!

Αυτό θα ήταν το "κλισεδιάρικο" δημοσιογραφικό μήνυμα που θα περίμενε κανείς από  τον φιλολαϊκό μας Τύπο: Έρχεται! Η καταστροφή! Που θα δώσει συντριπτικό χτύπημα στο πορτοφόλι του λαού! Που πάμε κύριοι; Πόσο πληρώνει ο φτωχός Έλληνας για το δίκτυο μεταφοράς ρεύματος; Πόσο πληρώνουν οι Ευρωπαίοι; Και γιατί; 

Αντί γι' αυτό όμως έχουμε την ψύχραιμη, ουδέτερη και αντικειμενική πληροφόρηση από τον ειδικό τύπο: "Την πρόταση για τα νέα τιμολόγια χρήσης δικτύου υποβάλλει στη ΡΑΑΕΥ ο ΑΔΜΗΕ – Η νέα Ρυθμιζόμενη Περιουσιακή Βάση και οι υποανακτήσεις". Τίποτα ανησυχητικό. Μια πρόταση κάνουν οι άνθρωποι - αλλά αυτά τα περί "νέας" περιουσιακής βάσης τι είναι; Και αυτή η "υποανάκτηση"; Τι είναι αυτό το φρούτο; Ας προσπαθήσουμε να τα αποκωδικοποιήσουμε: 

Η "πρόταση" πρώτα από όλα είναι για αύξηση. Ο ΑΔΜΗΕ ζητάει από την ΡΑΑΕΥ, δηλαδή το κράτος, αύξηση. Δεν είναι εκ πρώτης όψεως παράλογο. Οι άνθρωποι έχουν κάνει επενδύσεις. Τεράστιες επενδύσεις - μεταξύ αυτών η μεγαλύτερη - το υποβρύχιο δίκτυο της Κρήτης. Δεν πρέπει να πάρουν πίσω τα λεφτά τους; Βεβαίως και πρέπει. Το ανησυχητικό είναι ότι οι πρόσφατες ετήσιες αυξήσεις στον λογαριασμό για τις χρεώσεις δικτύου Μεταφοράς είναι 18% το 2024 και 15% το 2025. Σωρευτικά, από το 2023 η χρέωση από 8,44 ευρώ την μεγαβατώρα πήγε (τον Μάρτιο του 2025) στα 11,51- μια αύξηση κατά 36%! Από 32 ευρώ που πλήρωνε το 2023 ο μέσος καταναλωτής τον χρόνο, από τον 3/25 πληρώνει 43!

Διατηρούμε όμως την ψυχραιμία μας. Ωραία, να τους δώσουμε και την νέα αύξηση. Πόση περίπου θα είναι; Εδώ το πράγμα γίνεται πιο ενδιαφέρον. Η αύξηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενσωμάτωση στα βιβλία του ΑΔΜΗΕ - την ονομαζόμενη Ρυθμιζόμενη Περιουσιακή Βάση - της επένδυσης στην Κρήτη. Το δημοσίευμα μας πληροφορεί ότι το 2025 είναι η πρώτη χρονιά που ενσωματώθηκε το κόστος της επένδυσης αυτής και μάλιστα μόνο το μισό. Αυτό σημαίνει ότι οι αυξήσεις του 23 και του 24 στις χρεώσεις των λογαριασμών έγιναν χωρίς να χρεώνεται η Κρήτη. Η δε αύξηση για την επόμενη χρονιά, το 2026, θα υπολογιστεί με βάση το πλήρες κόστος της επένδυσης και όχι το μισό! Αν η αύξηση το 2025 ήταν 15% με την μισή επένδυση, πόση θα είναι το 2026 με ολόκληρη; (συν κάποια εξοδάκια για την Κύπρο ίσως;). Τρομάζει κανείς να κάνει τον υπολογισμό. Ιδιαίτερα αν αναλογιστεί ότι η επένδυση για την Κρήτη (περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ) περίπου διπλασιάζει τη  ρυθμιζόμενη περιουσιακή βάση (και την κάνει πραγματικά "νέα" - όπως στον τίτλο του δημοσιεύματος). 

Έχει και χειρότερα. Όχι πολλά - απλώς μια "ουρά". Ο ΑΔΜΗΕ υπενθυμίζει στην ΡΑΑΕΥ ότι η αύξηση του 2025 άρχισε να  περνάει στους λογαριασμούς από τον Μάρτιο, και όχι όπως έπρεπε από την πρώτη του έτους. Αυτό στην γλώσσα μέσω της οποίας συνεννοούνται η ΡΑΑΕΥ και ο ΑΔΜΗΕ ονομάζεται "υποανάκτηση". Μας χρωστάτε και τους δυο πρώτους μήνες του 2025 λέει ο ΑΔΜΗΕ στην ΡΑΑΕΥ σε απλά ελληνικά. Γιατί καθυστερήσατε να δημοσιοποιήσετε το ΦΕΚ με την απόφασή σας του Ιουλίου του 2025.

Εκτιμώ ιδιαίτερα την αποφυγή των λαϊκίστικων κραυγών στο συγκεκριμένο δημοσίευμα. Αν όλοι οι Λειτουργοί του Τύπου ενεργούσαν με το ίδιο πνεύμα ψυχραιμίας και αντικειμενικότητας, ο δημόσιος διάλογος στην χώρα θα ήταν πιο αποτελεσματικός. Μια ευγενική σύσταση μόνο. Όταν κάνουν  ρεπορτάζ για τον ΑΔΜΗΕ και συγκεκριμένα για το καλώδιο της Κρήτης, καλό θα ήταν να διερευνούν ταυτόχρονα και την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στην μείωση των χρεώσεων για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Και το αντίστροφο. Όταν ερευνούν τα ΥΚΩ να ρωτούν και για το καλώδιο. Αυτά τα δυο πάνε μαζί.

Πόση είναι η "Αξία" Ενός Πελάτη για τους Παρόχους Ρεύματος;*

Με την ευκαιρία μιας πρόσφατης συναλλαγής στην αγορά Προμήθειας (Supply) ρεύματος της Μ. Βρετανίας, την εξαγορά της OVO (4ου μεγαλύτερου Προμηθευτή) από την E.On (3ου μεγαλύτερου Προμηθευτή), αναζωπυρώνεται το ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στη χώρα που ήταν και παραμένει πρωτοπόρος (με θετικό ή αρνητικό τρόπο) στην θεσμική αναδιάρθρωση του κλάδου εδώ και περισσότερα από 40 χρόνια. Η συναλλαγή παρήγαγε αποτελέσματα αποτίμησης που αποτελούν ενδιαφέροντα σημεία αναφοράς (benchmarks) αλλά - ακόμα σημαντικότερο - επηρέασε την δομή του κλάδου στο Ηνωμένο Βασίλειο με τρόπο που είναι ίσως ενδεικτικός του μέλλοντος όχι μόνο στην χώρα αυτή αλλά και στα καθ' ημάς.

Η Ε.Οn αγόρασε την OVO - πιο συγκεκριμένα την πελατειακή της βάση των 4 εκατομμυρίων πελατών - έναντι 600 εκατομμυρίων λιρών. ΄Ήτοι πλήρωσε 150 λίρες ανά πελάτη- περίπου 180 ευρώ στην τρέχουσα ισοτιμία**. Η αποτίμηση αυτή πρέπει να αξιολογηθεί με βάση δυο παράλληλα γεγονότα:

• Είναι περίπου 5 φορές χαμηλότερη από την τιμή (720 λίρες ανά πελάτη) που πλήρωσε πριν 6 χρόνια (το 2019) η Mitsubishi  για να αποκτήσει του 20% της OVO - όταν είχε 1,5 εκατομμύριο πελάτες έναντι των 4 εκατομμυρίων που έχει τώρα.
• Η συναλλαγή δεν περιλαμβάνει την εταιρεία/πλατφόρμα λογισμικού της OVO, την Kaluza, για την  οποία η E.On δεν ενδιαφέρθηκε - θα την χρησιμοποιήσει μόνο για την διαχείριση των πρώην πελατών της OVO. Η Kaluza διατηρήθηκε στο χαρτοφυλάκιο της μητρικής της OVO με μια αποτίμηση της τάξης των 185 εκατομμυρίων λιρών. Η ειρωνεία είναι ότι η E.On χρησιμοποιεί για τους δικούς της πελάτες την πλατφόρμα (Kraken) της ανταγωνίστριας της OVO, της Octopus, η οποία είχε προλάβει να αποσχίσει την δραστηριότητα του δικού της λογισμικού από την προμήθεια ρεύματος.  

Η OVO και η Octopus ήταν οι καινοτόμοι διεκδικητές (Challengers!) του μέλλοντος της αγοράς. Έχουν πλέον γίνει μέρος των συμβατικών μεγάλων προμηθευτών και οι μέτοχοί τους "σώζονται" (ως ένα βαθμό) από την αξία των επενδύσεών τους στις πλατφόρμες που έχτισαν για να προσφέρουν καινοτομικά προϊόντα. Με στόχο κυρίως να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητες των έξυπνων μετρητών. Στην  κοινή ελληνική δυναμικά (πορτοκαλί) τιμολόγια και τα λοιπά.

H μοίρα των πρωτοπόρων είναι πολλές φορές η αποτυχία. Από την άλλη μεριά, προσφέρουν μαθήματα από τα λάθη ή τις αστοχίες στους επόμενους. Λάθη και αστοχίες που δεν ήταν μόνο δική τους ευθύνη. Έγκριτοι σχολιαστές της Βρετανικής αγοράς εκτιμούν ότι οι πρακτικές που ακολούθησε ο ρυθμιστής (Ofgem) κατά την διάρκεια και μετά την κρίση του '21-'22 φόρτωσαν στις επιχειρήσεις που διασώθηκαν υπέρμετρες ρυθμιστικές υποχρεώσεις - σχεδόν τραπεζικού επιπέδου (π.χ. ελάχιστο κεφάλαιο κίνησης***). Αυτό επιβάρυνε ιδιαίτερα τους νεοεισερχόμενους καινοτόμους διεκδικητές. Από την άλλη μεριά είναι προφανές ότι η δημοφιλία των καινοτομικών προϊόντων δεν ήταν αρκετή για να  υποστηρίξει την επίτευξη των φιλόδοξων επιχειρηματικών στόχων τους. 

Φαίνεται ότι η OVO και η Octopus έκλεισαν τον κύκλο τους ως Challengers. Είναι πλέον ευθύνη των πρώην Big Six (που είναι πλέον Big Three!) να προωθήσουν καινοτομίες κάνοντας την επόμενη προσπάθεια. Υπάρχει μάθημα για τα καθ΄ ημάς; Ναι υπάρχει. Ίσως, αν ερμηνεύσουμε  σωστά τα λάθη των Βρετανών, να καταφέρουμε να γλυτώσουμε τις ωδίνες ενός πρώτου κύκλου. Έχουμε άλλωστε το πλεονέκτημα του ΔΕΔΔΗΕ. Ο οποίος είναι ένα εργαλείο που έχει την παραδοσιακά διαπιστωμένη εξαιρετική ικανότητα να καθυστερεί κάθε τι καινούργιο για τουλάχιστον 10 χρόνια.

*Το σημείωμα βασίζεται σε πληροφορίες και αναλύσεις της κυρίας Kathryn Porter δημοσιευμένες στο blog της Watt-Logic. Ο γράφων έχει όμως την πλήρη ευθύνη για την ερμηνεία τους.

** Η αποτίμηση αυτή μπορεί να συγκριθεί με ανάλογες συναλλαγές που έγιναν στο πρόσφατο παρελθόν στην ελληνική αγορά. Πιο σημαντικό, δίνουν  μια εκτίμηση σε τάξη μεγέθους της "προίκας" της ΔΕΗ ως πρώην μονοπωλιακού προμηθευτή και του σχεδόν ανυπέρβλητου εμποδίου για τους εναλλακτικούς προμηθευτές στο να χτίσουν μια πελατειακή βάση. Η εξάλειψη της ασυμμετρίας αυτής θα έπρεπε να έχει αποτελέσει ρυθμιστικό στόχο της πολιτείας πριν ακόμα "απελευθερώσει" την αγορά δηλαδή πριν 25 χρόνια!  

*** Το ελληνικό κράτος κάνει κάτι ανάλογο με τον δικό του "ανεπίσημο" τρόπο αναγκάζοντας τους Παρόχους να χρηματοδοτούν τις υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Υψώνοντας ένα επιπλέον τείχος σε τυχόν φιλόδοξους πιθανούς νέους παίκτες.