Η Πολιτική της Ευρώπης για το Κλίμα Χρειάζεται Ριζική Αναθεώρηση

Είναι προφανές σε όλους, έστω και αν κανένα στόμα δεν το' βρε και δεν το΄ πε ακόμα τόσο φωναχτά, ότι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το κλίμα είναι ένα καταστροφικό, τεραστίων διαστάσεων μπάχαλο. Τα παζάρια μεταξύ των χωρών μελών, υπό το βάρος των πιέσεων που ασκούνται κυρίως από τους πολιτικά ισχυρότερους, δηλαδή τις μεγάλες επιχειρήσεις, μοιάζουν με μπαλώματα στο αερόστατο λίγο πριν πιάσει φωτιά. Πριν αρχίσουν δηλαδή να διαμαρτύρονται και οι απλοί υπήκοοι με αποτέλεσμα να υπάρξουν σοβαρά εκλογικά "ατυχήματα". 

Το πρόβλημα πρέπει να τεθεί από την αρχή. Το πρώτο ερώτημα είναι θεμελιώδες: Γιατί χρειάζεται μια κοινή Ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα; Γιατί δεν αφήνεται το ζήτημα σε κάθε χώρα ξεχωριστά; Το επόμενο ερώτημα, με την υπόθεση ότι οι χώρες μέλη αποφασίζουν (για κάποιους λόγους) να συνεχίσουν να δρουν συλλογικά, είναι: Ποιες πολιτικές πρέπει αλλάξουν και γιατί;

Σχετικά με το πρώτο ερώτημα: Η "ισχύς εν τη ενώσει" θα πει κανείς. Το κλίμα είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα και η συμμετοχή στην αντιμετώπισή του ως ομάδα κρατών είναι πιο αποτελεσματική. Ποιος πείθεται από το επιχείρημα αυτό όταν στο σύνολό τους τα κράτη μέλη εκπέμπουν κάθε χρόνο λιγότερο από το 9% του CO2 - ποσοστό που βαίνει μειούμενο εδώ και δεκαετίες; Που ακόμα και σωρευτικά από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης έχουν εκπέμψει λιγότερο από όσο η Κίνα τα τελευταία 20-30 χρόνια; Γιατί έχουν οι αμερικανικές πολιτείες μεγαλύτερη ανεξαρτησία στην κλιματική τους πολιτική από τις χώρες μέλη της ΕΕ; Πως δικαιολογούνται ίδιοι κανόνες και στόχοι για όλες τις χώρες ακόμα και για αυτές που έχουν εισόδημα πολύ χαμηλότερο του μέσου ευρωπαϊκού όρου (και των οποίων η συμμετοχή στην συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα - που είναι το μοναδικό μέτρο ευθύνης για το φαινόμενο - είναι αμελητέα;)

Ο γράφων δεν είμαι σε θέση να ανακαλύψω λόγους για μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για το κλίμα - ειδικότερα όσον αφορά τα συμφέροντα της χώρας της οποίας είμαι πολίτης. Αν υποτεθεί όμως ότι αυτή είναι μια ομόφωνη απόφαση που πρέπει να θεωρηθεί δεδομένη, τότε από το σημείο που ελήφθη και μετά θα πρέπει να υπάρχει μια λογική συνέπεια. Συνοπτικά μια καταγραφή ενός νέου ευρωπαϊκού σχεδίου για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής που έχει κατά την άποψή μου αυτή την λογική συνέπεια, ακολουθεί παρακάτω :

Η καλύτερη μέθοδος για να αντιμετωπισθεί η "εξωτερικότητα" που υποτίθεται ότι δημιουργεί η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα είναι ένας φόρος άνθρακα. Όλες οι χώρες συμφωνούν να επιβάλουν ένα τέτοιο φόρο του οποίου το ύψος θα αποφασίζεται με βάση επιστημονικές παρατηρήσεις και όχι πολιτικές διαδικασίες. Δεν πρέπει να είναι δύσκολο δεδομένου ότι ο φόρος άνθρακα είναι σχεδόν πλήρες υποκατάστατο του υπάρχοντος συστήματος cap and trade, του ETS. Οι στόχοι εκπομπών καταργούνται. Στον φόρο, που υποκαθιστά - και συμπληρώνει -το ΕTS θα υπάγονται εκτός από την βιομηχανία και την παραγωγή ενέργειας οι μεταφορές, το κτίρια και ο αγροτικός τομέας. 

Ο φόρος άνθρακα θα πρέπει να συνδυασθεί άμεσα με ένα γενικευμένο Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) που θα αντισταθμίζει τον φόρο στις διεθνείς εμπορικές συναλλαγές με χώρες που δεν επιβάλουν ανάλογο φόρο. Για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα ότι το κόστος αγοράς δικαιωμάτων μόνο στην Ευρώπη (και του Φόρου Άνθρακα σε επόμενη φάση) δεν μειώνει τις εκπομπές στην πραγματικότητα αλλά απλώς τις μεταφέρει στον υπόλοιπο κόσμο.

Με την επιβολή του φόρου άνθρακα καταργείται οποιαδήποτε υποχρέωση των χωρών μελών να υιοθετούν και να προσπαθούν να επιτύχουν οποιοδήποτε άλλο στόχο  που έχει σχέση με την κλιματική αλλαγή. Προφανώς καταργούνται όλες οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις για την επίτευξη τέτοιων στόχων (ΑΠΕ, αποθήκευση, ηλεκτροκίνηση, εξοικονόμηση ενέργειας ή εμμέσως δικτύων κλπ.). Αυτό γίνεται για να αποφευχθεί ο σημερινός παραλογισμός να επιδοτούνται δράσεις των οποίων το κόστος αποτροπής εκπομπών είναι υψηλότερο από αυτό άλλων πιο αποτελεσματικών δράσεων (με το φαινόμενο για παράδειγμα, η τιμή των εκπομπών στο ETS να εξακολουθεί να είναι χαμηλότερη από το κόστος των επιδοτήσεων για τις ΑΠΕ).

Τα κράτη μέλη έχουν την πλήρη ελευθερία να μεταφέρουν τα έσοδα του Φόρου Άνθρακα απευθείας στους πολίτες (ως φορολογούμενους και όχι ως καταναλωτές). Ειδικότερα συμφωνείται σε ευρωπαικο επίπεδο ότι ο φόρος άνθρακα για κάθε χώρα θα μπορεί να τροποποιείται ανάλογα με το δημοσιονομικό βάρος των υφιστάμενων φόρων. 

Τα παραπάνω σημαίνουν ότι οι χώρες μέλη θα είναι ελεύθερες να ακολουθήσουν τις δικές τους πολιτικές (να επιδοτούν τις ΑΠΕ για παράδειγμα) αλλά όχι υποχρεωμένες. Οι σχετικές αποφάσεις θα λαμβάνονται σε κάθε κράτος αυτόνομα με τις υπάρχουσες δημοκρατικές διαδικασίες. Η υποχρέωσή τους θα είναι μόνο η επιβολή του φόρου άνθρακα και αυτή μόνο εφόσον η ΕΕ πετύχει να εφαρμόσει ένα γενικευμένο CBAM. Η καλύτερη εκδοχή εφαρμογής της αρχής της επικουρικότητας (subsidiarity) για την οποία κόπτεται τόσο πολύ η Ένωση. 

Είμαι πεπεισμένος ότι οι πιέσεις για την αλλαγή της κλιματικής πολιτικής της ΕΕ θα αυξηθούν σε σημείο έκρηξης στο άμεσο μέλλον. Το παρόν σημείωμα είναι μια προσωπική διανοητική άσκηση. Η απάντηση ενός σπουδαστή σε ένα ξαφνικό διαγώνισμα - που πρέπει να περιορισθεί όμως σε 800 λέξεις. Υποθέτω ότι είναι όμως επαρκές για να ανοίξει μια συζήτηση με τυχόν ενδιαφερόμενους.

Εξηλεκτρισμός: Όταν η Ιστορία Επαναλαμβάνεται ως Φάρσα

“History repeats itself, first as tragedy, second as farce”, Karl Marx, 1852

Δεν είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του ηλεκτρισμού που η συγκεκριμένη τεχνολογία παραγωγής (ή ακριβέστερα μετατροπής) της ενέργειας καλείται από τους πολιτικούς ηγέτες να διευκολύνει την επίτευξη ουτοπικών συλλογικών στόχων. Όπως όμως συχνά συμβαίνει, ενώ η πρώτη φορά σκόρπισε τον θάνατο στους κουλάκους και έφερε την μιζέρια σε τρείς γενιές σοβιετικών πολιτών, η δεύτερη φορά απλώς υπονομεύει την (ήδη υψηλού επιπέδου) ευημερία των πολιτών της Ευρώπης. Οι ομοιότητες όμως είναι χαρακτηριστικές και -μέχρι ενός σημείου - διασκεδαστικές:

Ο στόχος του Βλαντίμιρ Ίλιτς Λένιν στον λόγο (του 1920)* που περιείχε την περίφημη φράση "Κομμουνισμός είναι η εξουσία των Σοβιέτ συν τον Ηλεκτρισμό", ήταν να μεγαλώσει με την βοήθεια του εξηλεκτρισμού το μέγεθος των παραγωγικών μονάδων - ιδιαίτερα των αγροτικών - ώστε να κερδηθεί ο ανταγωνισμός με το καπιταλιστικό σύστημα. Ο Βλαντίμιρ Ίλιτς - ορθά - στόχευσε την αγροτική παραγωγή γιατί γνώριζε ότι στα μυαλά των αγροτών, που πρόσφατα είχαν κερδίσει την γη τους, φώλιαζαν καπιταλιστικές ιδέες. Δηλαδή η αγάπη για την ατομική ιδιοκτησία.

Η ουτοπία που "πωλούσε" ο Β.Ι. Λένιν ήταν ο σοσιαλισμός. Τελικά το πρόβλημα των κουλάκων το έλυσε ο διάδοχός του - γρηγορότερα και αποτελεσματικότερα. Δεν περίμενε το θαύμα του εξηλεκτρισμού. Υλοποίησε πιο άμεση λύση - την αναγκαστική κολεκτιβοποίηση. Με αποτέλεσμα την φυσική εξόντωση (είτε με θάνατο είτε με εξορία στην Σιβηρία) εκατομμυρίων κουλάκων.

Η ουτοπία που "πωλούν" οι ηγέτες της Ευρώπης είναι το Net Zero. Ο εξηλεκτρισμός εδώ παίζει τον ρόλο του "εξυγιαντή" της ενέργειας γιατί αξιοποιεί την παραγωγή από "καθαρές" Ανανεώσιμες Πηγές. Ο στόχος μηδενισμού των εκπομπών είναι εντελώς παράλογος δεδομένου ότι οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου από την Ευρώπη είναι αμελητέες. Και όχι μόνο οι τρέχουσες αλλά και οι σωρευτικές. Πρόσφατα η Κίνα έφθασε σε σωρευτικές εκπομπές ίσες με αυτές που εξέπεμψε η Μ Βρετανία από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης. Οι ευρωπαίοι και να θέλουν δεν μπορούν να σώσουν την ανθρωπότητα. Είναι όμως διατεθειμένοι να πληρώσουν το κόστος. Για την ψυχή που θα παραδώσουν; Μα αυτό είναι συγχωροχάρτι. Επιστροφή στον μεσαίωνα.

Υπάρχουν όμως και διαφορές ανάμεσα στις δύο ιστορίες. Ο στόχος του Βλαντίμιρ Ιλιτς ήταν μεν ουτοπικός αλλά περιείχε ένα μήνυμα αισιοδοξίας για το μέλλον: Τον κομμουνιστικό Παράδεισο - το Βασίλειο της Ελευθερίας. Για εμάς, που έχουμε το πλεονέκτημα να γνωρίζουμε τι τελικά συνέβη, είναι δύσκολο να κατανοήσουμε την δύναμη τού μηνύματος. Θα πρέπει να κάνουμε έντονη διανοητική προσπάθεια για να βρεθούμε στην θέση των δρώντων τη εποχή εκείνη - και να αξιολογήσουμε αντικειμενικά τις προσδοκίες τους. Αντίθετα, το μήνυμα των ταγών της Ευρώπης είναι αρνητικό - καταστροφικό. Μια συμμαχία απογοητευμένων ιδεολόγων (που βρήκαν σε μια δυστοπία το υποκατάστατο της ουτοπίας) με κρατικοδίαιτα επιχειρηματικά  συμφέροντα. Συμμαχία Βαπτιστών με Λαθρεμπόρους όπως αναφέρεται πλέον στην βιβλιογραφία (με αναφορά την Ποτοαπαγόρευση στις ΗΠΑ). 

Οι προθέσεις των κομμουνιστών λοιπόν ήταν "αγνές". Οδήγησαν όμως στην Κόλαση - όπως πολλές φορές συμβαίνει. Το κατάφεραν με την αξιοποίηση του απόλυτου μονοπώλιου της εξουσίας. Ο στόχος επετεύχθη όχι με τον εξηλεκτρισμό αλλά με τις σταλινικές μεθόδους εξόντωσης των αγροτών. Αυτή είναι η δεύτερη διαφορά ανάμεσα στις δυο ιστορίες. Ευτυχώς στην Ευρώπη, οι υπήκοοι έχουν λόγο. Υπάρχει η ελπίδα να αποφευχθούν οι χειρότερες επιπτώσεις των αποφάσεων των ηγετών. Υπάρχει διαφορά, όπως και να το κάνουμε, ανάμεσα στο τουφέκι της εξουσίας και την συντονισμένη πλύση εγκεφάλου στον δημόσιο διάλογο που ελέγχεται από τους βαπτιστές και τους λαθρεμπόρους. Οι εκλογές έχουν επιπτώσεις (elections have consequences)  όπως είπε ο Ομπάμα.

Δυο παράλληλες ιστορίες ουτοπικών (ή δυστοπικών) αφηγημάτων με αθέλητο εργαλείο-κομπάρσο τον ηλεκτρισμό. Η πρώτη δεν πήγε τόσο καλά. Ελπίζει κανείς ότι η δεύτερη θα μοιάζει στο μέλλον - όσον αφορά τις επιπτώσεις της - σαν φάρσα.

* Είναι πολύ εύκολο να βρει κανείς στο διαδίκτυο τον συγκεκριμένο λόγο στα αγγλικά και να επιβεβαιώσει - αν δεν το γνωρίζει ήδη - ότι ο Λένιν ήταν ένας σπουδαίος διανοητής. Καλύτερος διανοητής από πολιτικός ίσως.

Κίνδυνος Blackout στην Μ. Βρετανία - Μήπως μας Αφορά;

Στις 23 Ιουνίου το ηλεκτρικό σύστημα στην Μ Βρετανία παρουσίασε πτώση στην συχνότητα κάτω από τα προβλεπόμενα όρια σε ορισμένα χρονικά διαστήματα μέσα στην ημέρα. Σύμπτωμα ανισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Ο διαχειριστής του συστήματος αντιμετώπισε το πρόβλημα με διακοπή των διασυνδέσεων πρώτα με την Γαλλία (μονομερώς)  και κατόπιν με την Γερμανία (κατόπιν συνεννόησης). Το γεγονός προκάλεσε τόσο θόρυβο που έδωσε αφορμή σε πολιτική αντιπαράθεση. Υπήρξε ερώτημα την Βουλή από την αντιπολίτευση και ταυτόχρονα ανατέθηκαν έρευνες τόσο σε δικηγόρους (από τον ίδιο τον διαχειριστή, τον NESO, για να ελέγξουν ότι τα στελέχη του έδρασαν σύμφωνα με τις διαδικασίες του) όσο και στον Ρυθμιστή - Ofgem  (για να διαπιστωθεί ότι ο διαχειριστής του συστήματος έκανε καλά την δουλειά του).

Ένας βασικός λόγος που δημιουργήθηκε ο θόρυβος ήταν ότι η αντιπολίτευση, τόσο η σκιώδης υπουργός (με το πανέμορφο βραζιλιάνικο-πορτογαλικό επώνυμο Coutinho)  όσο και ο τύπος χρησιμοποίησαν ως τεκμήρια πληροφορίες που διοχετεύθηκαν σ' αυτούς από whistleblowers - αυτούς που στην Ελλάδα ονομάζουμε πληροφοριοδότες δημοσίου συμφέροντος. Δηλαδή στελέχη του ίδιου του Διαχειριστή. Οι οποίοι δήλωσαν ανώνυμα ότι στην περίοδο του τέλους Ιουνίου υπήρξαν διαστήματα που το σύστημα "δεν διέθετε ούτε ένα μεγαβάτ εφεδρείας". Το παραμικρό να συνέβαινε υπήρχε κίνδυνος να οδηγήσει το σύστημα σε γενική διακοπή - blackout.

Οι λεπτομέρειες του ζητήματος είναι συναρπαστικές - τουλάχιστον για αυτούς που έχουν, χωρίς να είναι ειδικοί, την περιέργεια να μάθουν πως λειτουργεί - διατηρείται σε ισορροπία σε πραγματικό χρόνο 24/7 - αυτή η τερατώδης σε μέγεθος μηχανή που κατασκεύασε ο άνθρωπος για να παράγει, μεταφέρει και διανείμει τον ηλεκτρισμό. Θα περιοριστούμε όμως εδώ σε ορισμένα θεσμικά και όχι τεχνικά θέματα που αναδεικνύονται από το επεισόδιο στην Μ Βρετανία και έχουν ίσως ενδιαφέρον και για τα δικά μας.

Το πρώτο από αυτά είναι η ύπαρξη ευάριθμων πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος οι οποίοι τροφοδοτούν με "θεσμικό" τρόπο τον δημόσιο διάλογο. Σε αντίθεση με την χώρα μας στην οποία την τελευταία φορά που ασχοληθήκαμε με "whistleblowers" ήταν όταν προσπαθήσαμε να τους βάλουμε φυλακή ως ψευδομάρτυρες. Ο γράφων είμαι εντελώς άσχετος με την νομική επιστήμη και δεν έχω ούτε καν επαρκή πληροφόρηση ως πολίτης για την συγκεκριμένη υπόθεση. Είναι όμως γεγονός ότι, παρότι υπάρχει ευρωπαϊκή οδηγία η οποία υποθέτω ότι έχει ενσωματωθεί στο ελληνικό δίκαιο και προβλέπει την προστασία των πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος, δεν έχει υπάρξει ούτε μια περίπτωση εμφάνισης του είδους. Αυτό σημαίνει είτε ότι όλα δουλεύουν ρολόι στο κράτος μας είτε ότι έχουμε ενσωματώσει την ευρωπαϊκή οδηγία με τέτοιο τρόπο που καθίσταται στην πράξη ανενεργή. Ποιος θα στοιχημάτιζε για το πρώτο;

Το δεύτερο, ακόμα πιο σημαντικό ζήτημα, είναι τα όρια μεταξύ των αποφάσεων πολιτικής και της τεχνικής διαχείρισης του δημόσιου αγαθού που αποτελεί η ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας. Το βρετανικό επεισόδιο ανέδειξε προβλήματα. Η πρώτη ένδειξη ήταν η καταγγελία για συμμετοχή της μονάδας corporate affairs του NESO στην διαμόρφωση των κειμένων που δόθηκαν στην δημοσιότητα σχετικά με το συμβάν. Οι υπεύθυνοι επικοινωνίας - το corporate affairs - έκαναν "μασάζ" στο κείμενο που είχαν ετοιμάσει οι μηχανικοί του NESO. Η δεύτερη ήταν ότι ο ΔΣ του NESO συγκέντρωσε τα στελέχη του και τους είπε μεταξύ άλλων ότι οι whistleblowers αναμεσά τους "απογοήτευσαν" τον οργανισμό. 

Η ρίζα του προβλήματος βέβαια είναι η πολιτική αντιπαράθεση για το Net Zero. Η αντιπολίτευση, η οποία έχει δεσμευθεί να καταργήσει την σχετική νομοθεσία, χρησιμοποιεί το επιχείρημα (μεταξύ άλλων) ότι η αυξημένη διείσδυση ΑΠΕ στο σύστημα θέτει σε κίνδυνο την ασφάλειά του. Ο NESO βρίσκεται στην πολιτική αυτή αντιπαράθεση ανάμεσα στην Σκύλλα και την Χάρυβδη (ο Όμηρος είναι επίκαιρος!). Η ευθύνη του είναι η ασφάλεια του συστήματος. Η οποία όμως επηρεάζεται από πολιτικές αποφάσεις - ο στόχος διείσδυσης των ΑΠΕ είναι πολιτική απόφαση. Αυτό σημαίνει ότι η διοίκησή του πρέπει να αποφασίσει σε ποιο βαθμό θα αναλάβει την πρωτοβουλία να θέσει σε κίνδυνο την βασική του αποστολή για να προσαρμοστεί σε πολιτικές αποφάσεις. Στην Μ. Βρετανία δόθηκε η εντύπωση ότι η διοίκηση του NESO ενήργησε εμφανώς με πολιτικό κριτήριο. Διέψευσε τους πάντες και τα πάντα (ενώ αναγκαζόταν να δεχθεί δυο έρευνες για το θέμα) και έδωσε στον αρμόδιο υπουργό το δικαίωμα να ισχυρισθεί στην Βουλή ότι τίποτα δεν συνέβη - τους μηχανικούς του NESO τους βάρεσε η ζέστη και παραμιλούν.

Αφορά την χώρα μας το οργανωτικό πρόβλημα που αναδείχθηκε στην Μ. Βρετανία με την ευκαιρία του επεισοδίου; Από μια άποψη όχι. Η ταύτιση των δημόσιων επιχειρήσεων και των ελεγκτικών μηχανισμών με το κράτος είναι τόσο ισχυρή που για την ελληνική πραγματικότητα οι Βρετανοί αντιμετωπίζουν ένα ψευδοπρόβλημα. Το πιθανότερο κατά την γνώμη μου είναι ότι ο ΑΔΜΗΕ και η ΡΑΑΕΥ θα εξυπηρετήσουν τις πολιτικές αποφάσεις. Και αν γίνει η "στραβή"; Θα το λύσουν οι πολιτικοί - ίσως με την βοήθεια της κολυμβήθρας του Σιλωάμ - της δικαιοσύνης. Ελληνική πατέντα.

Από μια άλλη άποψη το πρόβλημα είναι υπαρκτό και στην χώρα μας. Οι πολιτικές για το Net Zero και η ασφάλεια του συστήματος αλληλοσυνδέονται και συνήθως αντικρούονται η μια με την άλλη. Η διαφορά με την Μ Βρετανία - προς το παρόν τουλάχιστον - είναι ότι δεν υπάρχει σοβαρός (ούτε καν λιγότερο "σοβαρός") πολιτικός στην Ελλάδα που να έχει βάλει στην ατζέντα του το πρόβλημα του Net Zero. Το πολιτικό σύστημα έχει αποφασίσει να ακολουθήσει τον εύκολο δρόμο. Χρέωση για αυξημένες εφεδρείες από τον ΑΔΜΗΕ που περνούν εύκολα με αποφάσεις της ΡΑΑΕΥ στους καταναλωτές. Δώσαμε όμως, δώσαμε... 

Καλύτερα να Αφήσουμε Ήσυχο το "Παραγωγικό Μοντέλο" της Χώρας!

Είναι σπάνιο πλέον να διαβάσουμε την άποψη μέλους της ελληνικής ιντελιγκέντσιας (πολιτικού, Λειτουργού του Τύπου, "Πανεπιστημιακού" κλπ.) για την οικονομία που να μην κλαυθμυρίζει για το λάθος "παραγωγικό μοντέλο" της χώρας και να μην προτρέπει στην ριζική αλλαγή του. Συνήθως δεν δίνονται λεπτομέρειες. Πέραν του ότι δεν ορίζεται σαφώς τι ακριβώς είναι αυτό το παραγωγικό μοντέλο, υπάρχουν ερωτήματα:  Πως ακριβώς το κράτος μπορεί να το αλλάξει και ποιες πρέπει να είναι οι προτεραιότητες;

Κατανοώ και σέβομαι την ανησυχία των ταγών της κοινωνίας και δηλώνω ότι δεν είμαι σε θέση να απαντήσω στα σχετικά ερωτήματα. Η εμπειρία μου όμως από τον κλάδο του ηλεκτρισμού είναι ότι το κράτος τα τελευταία χρόνια έχει επέμβει στον κλάδο με πιο ριζοσπαστικό - σχεδόν επαναστατικό - τρόπο από ότι θα ήλπιζε και το πιο φιλόδοξο μέλος της εγχώριας ιντελιγκέντσιας. Το αποτέλεσμα - χρησιμοποιώντας την λαϊκή φράση - είναι ένα μεγάλο "μπάχαλο". Γιατί πως αλλιώς μπορούν να χαρακτηρισθούν αυτά που συμβαίνουν;

Μέσα σε λίγα χρόνια χτίσαμε με επιδοτήσεις ένα δεύτερο ηλεκτρικό σύστημα στην χώρα για μια κατανάλωση ρεύματος που εδώ και τουλάχιστον 10 χρόνια είναι στάσιμη. Στην πραγματικότητα αυτό το διπλό σύστημα παράγει τόσο άφθονη ενέργεια, που ήδη ένα σημαντικό μέρος της το πετάμε στα άχρηστα. Αυτό πρέπει να το επαναλάβουμε για να εμπεδωθεί στο μέγεθός του. Ένα δεύτερο σύστημα για στάσιμη κατανάλωση. Τι πιο ριζοσπαστικό;. Πόσο επαναστατικότερη αλλαγή "παραγωγικού μοντέλου"; Πόσο μεγαλύτερη σπατάλη σπανιζόντων κεφαλαιουχικών πόρων - ειδικά για μια οικονομία που το ίδιο περίπου διάστημα υπέφερε τα δεινά μιας χρεωκοπίας;

Η επίπτωση της επενδυτικής αυτής απόφασης στους πολίτες είναι επίσης επαναστατική - ισχυρίζομαι ιστορικής σημασίας. Γιατί αντιστρέφοντας την πτωτική τάση για περισσότερο από ένα αιώνα εξέλιξης του ηλεκτρισμού, εδώ και μερικά χρόνια η τιμή του ρεύματος σε πραγματική αξία αυξάνεται συνεχώς.  Με ρυθμούς που θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς - πως αλλιώς; - επαναστατικούς. Μόνο τα τελευταία 6 χρόνια το ρεύμα για την συντριπτική πλειοψηφία των καταναλωτών (που είναι οι οικιακοί) έχει αυξηθεί κατά 48% - ή 28 μονάδες υψηλότερα από τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή. Πριν 20 χρόνια ο Έλληνας αδιαφορούσε - δεν ήξερε πόσο κοστίζει το ρεύμα. Σήμερα τείνει για πολλούς να καταντήσει αγαθό πολυτελείας. Επαναστατικό - δεν είναι;

Μα όλα αυτά γίνονται για ένα μεγάλο σκοπό - θα απαντούσε ένα θερμόαιμο μέλος της ιντελιγκέντσιας: Την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής. Μήπως όμως οι θυσίες που απαιτούνται από την φτωχότερη χώρα της ΕΕ - που δεν είναι ούτε υπήρξε ποτέ βιομηχανική δύναμη - ισοδυναμούν με ένα είδος αυτοτραυματισμού; Το βάρος της απόδειξης ότι η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου στον ηλεκτρικό κλάδο είναι ορθολογική συλλογική απόφαση για την χώρα πέφτει σε αυτούς που την προωθούν και την εφαρμόζουν.

Αλλά το βασικό και γενικό σημείο του παρόντος σημειώματος είναι ότι τα αιτήματα/προτάσεις για "αλλαγές του παραγωγικού μοντέλου" με κρατικές αποφάσεις είναι εξαιρετικά επικίνδυνα*. Γιατί υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος να πάρεις αυτό που ευχόσουν (σε σχέση με το να αφήσεις τις αγορές να αποφασίσουν**). Αυτή είναι η δική μου εμπειρική παρατήρηση στο φλέγον θέμα του "παραγωγικού μοντέλου". 

* Η οικονομική επιστήμη μπορεί να βοηθήσει: "The curious task of economics is to demonstrate to men how little they really know about what they imagine they can design." Friedrich Hayek.

** Αφού τοποθετήσεις έναν γενικό φόρο άνθρακα (κατά προτίμηση σε παγκόσμιο επίπεδο) ο οποίος να υπολογίζεται με βάση επιστημονικές παρατηρήσεις και όχι πολιτικές διαδικασίες. Καταργώντας ταυτόχρονα όλες τις άλλες πολιτικές αποτροπής (επιδοτήσεις σε ΑΠΕ κλπ) και επιστρέφοντας τα έσοδα του φόρου στου πολίτες.   

Το allazorevma.gr Προβλέπει: Οι Χρεώσεις των Δήμων ΔΕΝ Φεύγουν από το Ρεύμα!

Οι Λειτουργοί του Τύπου μας ενημέρωσαν ότι με τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που ψηφίστηκε πρόσφατα, προβλέπεται η απαλλαγή των λογαριασμών ρεύματος από τις χρεώσεις των Δήμων. Το νέο μας φάνηκε συνταρακτικό και ελπιδοφόρο καθώς ήταν ένα όνειρο του κλάδου  (του ηλεκτρισμού) που επιτέλους φαίνεται ότι γίνεται πραγματικότητα. 

Επειδή όμως μας φάνηκε πολύ καλό για να είναι αληθινό, κάναμε μια μικρή έρευνα - να "θέσουμε τον δάκτυλο επί των τύπων των ήλων". Το αποτέλεσμα της έρευνας μας προσγείωσε στην περίφημη ελληνική πραγματικότητα. Διαμορφώσαμε την άποψη ότι οι χρεώσεις των Δήμων θα μείνουν για πολύ καιρό ακόμα στους λογαριασμούς. Πάντως δεν φεύγουν από την 1η Ιανουαρίου του 2028 όπως υποσχέθηκε (ρητά μιλώντας στην Βουλή!) ο αρμόδιος Υπουργός. Είμαστε τόσο σίγουροι, που είμαστε έτοιμοι να διατυπώσουμε με τους ισχυρότερους όρους την πρόβλεψή μας. Παρακάτω εξηγούμε την γνώμη μας και στο τέλος διατυπώνουμε επίσημα και δεσμευτικά την πρόβλεψη.

Πρώτο: Η ημερομηνία 1η Ιανουαρίου 2028 δεν υπάρχει σε κανένα σημείο του Νέου Κώδικα. Είναι μια προφορική δέσμευση του αρμόδιου Υπουργού χωρίς καμία τεκμηρίωση - από όσο είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε. Γιατί χρειάζονται  18 μήνες για να εκδοθεί μια Κοινή Υπουργική Απόφαση - την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης; (στον Τύπο λανθασμένα αναφέρθηκε Προεδρικό Διάταγμα - που θα δικαιολογούσε κάπως μεγαλύτερη καθυστέρηση).

Δεύτερο: Η ανάγνωση και μόνο της σχετικής παραγράφου 2 του άρθρου 446 του Νόμου (ο νόμος έχει 550 σελίδες και 773 άρθρα!) προκαλεί αμηχανία στον απλό πολίτη - γιατί είναι διατυπωμένη με τρόπο που αποτελεί πρόκληση για τις διανοητικές ικανότητες ακόμα και ενός βουλευτή/βουλεύτριας που πρέπει να το ψηφίσει.  Με την προϋπόθεση ότι ήδη κάποιος του/της έχει εμπιστευθεί το μυστικό : ότι είναι η παράγραφος 2 του άρθρου 446 που αφορά την απαλλαγή των λογαριασμών  του ρεύματος από τις χρεώσεις των Δήμων*. Ιδού η παράγραφος: 

..."2. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης, δύναται να καθορίζονται η διαδικασία ενημέρωσης του πρώτου εδαφίου της παρ. 5 του άρθρου 392 και ρυθμίζονται ειδικότερα ζητήματα διαλειτουργητικοτήτων με άλλα πληροφοριακά συστήματα ή μητρώα του δημόσιου τομέα, τα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την ασφάλεια της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και κάθε αναγκαία, τεχνική ή άλλη, λεπτομέρεια για την εφαρμογή του άρθρου αυτού.".....

"Από την Πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλα" - λέει ο λαός. "Δύνανται να καθορίζονται"; Δηλαδή αν δεν θέλουν οι Υπουργοί δεν καθορίζονται; Ποιο είναι το "πρώτο εδάφιο της παραγράφου του άρθρου 392"; (φαίνεται ότι αφορά το Κτηματολόγιο). Πιο πρακτικά - σε ποιό σημείο λέει για λογαριασμούς ρεύματος; Ο νόμος έτσι όπως είναι διατυπωμένος δεν λέει σε απλά ελληνικά πουθενά ότι οι χρεώσεις των Δήμων θα μεταφερθούν από τους λογαριασμούς του ρεύματος. Και, όπως προαναφέρθηκε, δεν προβλέπει καμία προθεσμία. Κατά την φτωχή μου άποψη αυτό που λέει ο νόμος είναι ότι κάποιοι Υπουργοί εξουσιοδοτούνται να φροντίσουν κάποτε για την "διαλειτουργικότητα" των συστημάτων του Δημοσίου. Γενικά και αόριστα - αν και εμμέσως υποθέτει εύλογα κανείς ότι σε αυτά τα συστήματα περιλαμβάνονται και αυτά των Δήμων.

Με βάση τα παραπάνω, το allazorevma.gr προβλέπει το εξής: 

"Δεν θα υπάρξει Έλληνας οικιακός καταναλωτής που, στον πρώτο (με βάση την περίοδο κατανάλωσης) λογαριασμό ρεύματος του 2028, θα έχει την ευτυχία να διαπιστώσει ότι οι χρεώσεις για Δήμους απουσιάζουν"**. 

Αν η πρόβλεψη αποδειχθεί αληθής, θα περηφανευόμαστε για την προφητεία μας. Αν όχι, ένα όνειρο μέχρι τώρα απατηλό θα έχει εκπληρωθεί. Ειλικρινά - προτιμούμε το δεύτερο. 

* Υπάρχει πιθανότητα να αφορούν την υπόθεσή μας και οι παράγραφοι 3 και 4. Δεν προσθέτουν όμως ούτε αφαιρούν κάτι από τα επιχειρήματα του παρόντος 

** Θα κάναμε την ίδια πρόβλεψη για την ΕΡΤ αλλά θα ήταν σαν να κλέβαμε εκκλησία

Ιεραρχία Παρόχων Απρίλιος του 26: Όπισθεν Ολοταχώς

Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων κλπ. (ΡΑΑΕΥ) δημοσίευσε επιτέλους τις αναφορές της για την λιανική αγορά ηλεκτρισμού μέχρι τον Απρίλιο του 2026. Με μεγάλη και ανεξήγητη καθυστέρηση όπως συνήθως. Στον παρακάτω Πίνακα, φαίνεται η εξέλιξη στα μερίδια αγοράς (σε αριθμό μετρητών στην Χαμηλή Τάση) στην περίοδο του πρόσφατου τετράμηνου - από 1/1 μέχρι 30/4/26. Οι παρατηρήσεις μας:

Η δεσπόζουσα θέση του υπό κρατικό έλεγχο Παρόχου (ΔΕΗ) στην Χαμηλή Τάση, με το 71,03% των μετρητών την 30/4/26, όχι μόνο παραμένει συντριπτική αλλά αυξήθηκε ελαφριά στο τετράμηνο (ήταν 70,96% στις 31/12/25). Η ΔΕΗ είχε 5.443.227 πελάτες στην Χαμηλή Τάση την 30/4/26, ήτοι 10.951 περισσότερους από ότι την 31/12/25. Με αυτό τον ρυθμό "απώλειας" μετρητών από την ΔΕΗ, ο χρονικός ορίζοντας για να πέσει το μερίδιο αγοράς της σε ανεκτό επίπεδο ανταγωνισμού εκτείνεται πλέον στο άπειρο.

Στην διάρκεια του τετράμηνου 1/26 έως 4/26, παρατηρήθηκαν τα εξής αξιοσημείωτα:

α) Η άνοδος του μεριδίου τη ΔΕΗ για πρώτη  φορά από τότε που "απελευθερώθηκε" η αγορά. Παρ' όλο που η αύξηση είναι μικρή (αναμένεται να είναι πολύ μεγαλύτερη στους μήνες μετά τον Απρίλιο) δεν μπορεί παρά να χαρακτηρισθεί ως ένα ιστορικό σημείο καμπής της αγοράς ρεύματος στην χώρα. Οι κρατικοί αρμόδιοι, που έχουν εξευτελίσει τις σχετικές μνημονιακές υποχρεώσεις της χώρας, δεν έχουν κατά την γνώμη μας πιστωθεί  επαρκώς την "επιτυχία" αυτή.

β) Η εικόνα των εναλλακτικών παρόχων είναι μικτή. Οι δυο μεγαλύτεροι εναλλακτικοί Πάροχοι, η Protergia και η Zeniθ, έχασαν πελάτες μέσα στο τετράμηνο. Ο Ηρων έμεινε στάσιμος ενώ η Enerwave βρέθηκε στους κερδισμένους. Παρόμοια εικόνα στους "μικρομέγαλους" όπου το Φυσικό Αέριο έχασε (πολλούς) πελάτες - και το περηφανεύεται -  ενώ η Volton κέρδισε μερίδιο αγοράς. Καλό σημάδι η συνεχής μείωση του αριθμού των "πελατών" του Προμηθευτή Καθολικής Υπηρεσίας.

γ) Ο Δείκτης Herfindahl Hirschman δεν σημείωσε αξιοσημείωτη μεταβολή. Το επίπεδο του ανταγωνισμού στην λιανική αγορά ηλεκτρισμού (Χαμηλή Τάση) σε αριθμό μετρητών όπως μετριέται από τον δείκτη HHI, είναι ισοδύναμο με αυτό ενός δυοπώλιου (1,9). Ούτε η έξοδος ενός Παρόχου από την αγορά - της Volterra, ούτε η αναμενόμενη συγχώνευση nrg/Hρωνα θα έχει αξιόλογη επίπτωση στην εικόνα αυτή δεδομένου του γιγαντιαίου μεριδίου του υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζοντα Παρόχου.

Σύμφωνα με τις εκθέσεις της ΡΑΑΕΥ, το 68% των καταναλωτών βρίσκονται ακόμα σε μεταβλητά τιμολόγια τον Απρίλιο του 2026 - χάνοντας την ευκαιρία να μειώσουν την ετήσια δαπάνη τους για ρεύμα (για τον μέσο καταναλωτή) κατά περίπου 150 ευρώ. Η αδράνεια αυτή των καταναλωτών τους στοιχίζει συλλογικά ένα ποσό που κατά την εκτίμησή μας είναι της τάξεως του 1 δισεκατομμυρίου ευρώ τον χρόνο.

Η εικόνα του πρώτου τετράμηνου του 2026 δείχνει μια αγορά σε οπισθοδρόμηση. Ο μειωμένος ανταγωνισμός και η ισχύς του υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζοντα παρόχου έχει οδηγήσει σε ιστορικά υψηλά μικτά περιθώρια τον κλάδο (της τάξεως του 20%) με αφορμή και δικαιολογία την κρίση στον Κόλπο. 

Ποιος θα "Ταπώσει" τον Πίθο των Δαναΐδων - τον ΔΕΔΔΗΕ;

Με απόφαση της ΡΑΑΕΥ, που δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ με ημερομηνία 30 Ιουνίου 2026, αυξάνονται οι χρεώσεις του Δικτύου Διανομής στους λογαριασμούς των οικιακών καταναλωτών. Οι νέες χρεώσεις θα εφαρμοστούν από την 1η Αυγούστου. Με την ευκαιρία, ανατρέξαμε πίσω στον χρόνο και καταρτίσαμε τον παρακάτω Πίνακα που παρουσιάζει συνοπτικά την εξέλιξη των χρεώσεων δικτύου διανομής από το 2020 μέχρι σήμερα. Οι αριθμοί τεκμηριώνουν επαρκώς κατά την άποψή μας τον χαρακτηρισμό που έχουμε αποδώσει στον ΔΕΔΔΗΕ ως "Πίθο των Δαναΐδων¨ του ηλεκτρικού συστήματος της χώρας. Ένα βαρέλι δίχως πάτο.

Πως αλλιώς θα μπορούσε όμως να χαρακτηρισθεί με ελαφρά ειρωνική (αλλά πάντα ευγενική) διάθεση ένας οργανισμός ο οποίος μας στοιχίζει σήμερα διπλάσια (+96%) από ότι στοίχιζε πριν 7 χρόνια; Την  ίδια περίοδο που η τελική τιμή του ρεύματος αυξήθηκε "μόνο" κατά 48% και ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε κατά 20%;

Ο ΔΕΔΔΗΕ μας στοίχισε περίπου 1,24 δισεκατομμύριο ευρώ το 2025 ενώ το μακρινό 2020 μας στοίχιζε γύρω στα 730 εκατομμύρια ευρώ. Ακόμα χειρότερα, από το 2023 και μετά, πάνω από το 90% των εσόδων του είναι πάγια. Καμιά σχέση με την κατανάλωσή μας. Σε κάθε περίπτωση, όσο και αν καταναλώσουμε, ο ΔΕΔΔΗΕ θα εισπράξει (δεν περιλαμβάνεται στον Πίνακα) και ένα 16% καπέλο στην χονδρική τιμή (από 8% που εισέπραττε πριν 7 χρόνια). Λόγω τεχνικών και "εμπορικών" απωλειών (κοινώς ρευματοκλοπών). Για τις οποίες απεκδύεται - με την  συμφωνία του κράτους - κάθε ευθύνης. 

Είναι εμφανές ότι το κράτος έχει απωλέσει τον έλεγχο του κόστους του Δικτύου Διανομής. Οι αυξήσεις που δίνονται και η δομή των χρεώσεων έχουν επιπτώσεις: 

Δίνουν λάθος κίνητρα στον ΔΕΔΔΗΕ. Κατανοούμε ότι η ΡΑΑΕΥ έχει σχεδιάσει διαδικασίες αναμόρφωσης του επιτρεπόμενου εσόδου με βάση δείκτες απόδοσης. Αμφιβάλουμε ότι έχουν αισθητό αποτέλεσμα - είμαστε όμως έτοιμοι να πεισθούμε για το αντίθετο.

Οι χρεώσεις από το 2023 έχουν γίνει αντιστρόφως αναδιανεμητικές. Λογικά, όταν σχεδόν όλη η χρέωση είναι πάγια, όσο μικρότερη είναι η κατανάλωση, τόσο υψηλότερη είναι η χρέωση ανά κιλοβατώρα. Αυτό έχει οικονομική λογική αλλά είναι προφανές ότι επιβαρύνει υπέρμετρα  τους μικρούς καταναλωτές. Το πως αυτή η δραματική αλλαγή (μεγαλύτερη από όσο μπορούμε να γνωρίζουμε από οποιαδήποτε άλλη δημοκρατική χώρα) έγινε "αβρόχις ποσί" στην Ελλάδα είναι ένα μυστήριο*.

Πως θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα του ΔΕΔΔΗΕ; Ένας γρήγορος τρόπος είναι να αποδεσμευθεί η ΡΑΑΕΥ από τον ρόλο του ελεγκτή και να δοθεί η ευθύνη σε έγκριτο διεθνή οίκο ο οποίος θα έχει το μέγεθος και την φήμη ώστε να μην αποδέχεται να είναι υπηρέτης ενός αφέντη με δυο καπέλα (που μπορεί να καταλήξει σε σχιζοφρενικές τάσεις). Αίροντας το βάρος από τους ώμους των στελεχών της ΡΑΑΕΥ που - όντες διορισμένοι από το κράτος - καλούνται να λάβουν αποφάσεις που επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τα κέρδη της μεγαλύτερης - πολυεθνικής πλέον - υπό κρατικό έλεγχο ελληνικής επιχείρησης, εισηγμένης στο Χρηματιστήριο.

Το μεγαλύτερο μέρος του προβλήματος όμως μπορεί να αντιμετωπισθεί μόνο με αλλαγή τροχιάς στην "πράσινη μετάβαση". Αυτή η ανορθολογική πολιτική αξιοποιείται από τον ΔΕΔΔΗΕ (και όχι μόνο!) για να φουσκώσει τον λογαριασμό (άλλωστε μας διαβεβαιώνει με περηφάνεια ο ίδιος ότι το 50% των επενδύσεών του αφορά την "πράσινη μετάβαση"). Ο πολιτικός που θα ταπώσει τον Πίθο των Δαναΐδων θα πρέπει να ξεκινήσει βάζοντας όριο στο αυτοτραυματισμό της ελληνικής οικονομίας από το Net Zero.

*Έχουμε εδώ και χρόνια εισηγηθεί την επιδότηση με μορφή παγίου για όσους θεωρούνται "ευάλωτοι" -ΚΟΤ- με την ταυτόχρονη κατάργηση κάθε είδους επιδότησης της κιλοβατώρας