My Blog List

25/03/2016

Πως να Κρατήσουμε την Αγορά Ηλεκτρισμού "Τίμια"; Με το Διαδίκτυο!

Ο Ιούλιος Καίσαρας φέρεται να είχε δηλώσει ότι η σύζυγός του δεν έπρεπε να είναι αλλά και να φαίνεται τίμια. Το ίδιο ισχύει και για τις αγορές, ιδιαίτερα την αγορά του ηλεκτρισμού στην χώρα μας. Ο Καίσαρας είχε πολιτικό συμφέρον να φαίνεται η γυναίκα του τίμια. Οι συμμετέχοντες στη αγορά ηλεκτρισμού τόσο ως προμηθευτές όσο και ως καταναλωτές έχουν κατ' αρχήν μακροπρόθεσμα οικονομικό συμφέρον από μια "τίμια" αγορά.

Υπάρχει όμως μια ασυμμετρία ανάμεσα στους προμηθευτές και τους καταναλωτές. Οι προμηθευτές όχι μόνο έχουν καλύτερη γνώση του περιθωρίου κέρδους τους αλλά είναι και λιγότεροι - η συνεννόηση μεταξύ τους είναι ευκολότερη. Ο θεμελιωτής της οικονομικής επιστήμης και υποστηρικτής των ελεύθερων αγορών, ο Ανταμ Σμίθ, το είχε περιγράψει παραστατικά στον Πλούτο των Εθνών (σε ελεύθερη μετάφραση): "Οι έμποροι ενός κλάδου όταν βρίσκονται μαζί, ακόμα και σε γιορταστικές και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, σπάνια χάνουν την ευκαιρία να τελειώσουν την συζήτησή τους χωρίς να συνωμοτήσουν εναντίον του κοινoύ ή χωρίς να βρούν ένα τέχνασμα για να ανεβάσουν τις τιμές".

Πρέπει συνεπώς να παραδεχθεί κανείς ότι υπάρχει ασυμμετρία - αφού το λέει και ό ίδιος ο Σμίθ. Για να αποκατασταθεί η ισορροπία πρέπει να επέμβει η "Πολιτεία". Πράγματι από τις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ δημιουργήθηκε (με πρωτεργάτες πολιτικούς που θα ονομάζαμε σήμερα "λαϊκιστές") ένα θεσμικό οικοδόμημα που πλέον είναι διεθνής κοινή πρακτική, με σκοπό την ρύθμιση των αγορών και την προστασία του ανταγωνισμού. Η ρύθμιση της αγοράς ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα όταν αυτή ανδρώθηκε στην δεκαετία του 30, ήταν απο τις σημαντικότερες τέτοιου είδους επεμβάσεις του αμερικανικού ομοσπονδιακού κράτους. Οταν ο πρόεδρος Ρούζβελτ την δεκαετία του 30 εκτόξευε μύδρους κατά των "διαπλεκομένων" της εποχής του, αναφερόταν κυρίως στους ιδιοκτήτες και διευθυντές των μεγαλύτερων εταιρειών ηλεκτρισμού της εποχής. 

Ποια είναι η εξέλιξη της προσπάθειας για την ρύθμιση των αγορών και ειδικότερα αυτής του ηλεκτρισμού; Σε μεγάλο βαθμό πολλαπλασίασε και διευκόλυνε τις συναντήσεις που τόσο φοβόταν ο Ανταμ Σμίθ στις οποίες οι προμηθευτές "συνωμοτούν και βρίσκουν τεχνάσματα να αυξήσουν τις τιμές". Το φαινόμενο πήρε και όνομα: "Regulatory capture" (ρυθμιστική δέσμευση). Αναμενόμενο, αν σκεφθεί κανείς ότι η ύπαρξη ρυθμιστή δεν λύνει το πρόβλημα της ασυμμετρίας στην πληροφόρηση - απλώς το μεταφέρει σε άλλο επίπεδο. Αν προστεθεί και η τάση του "ρυθμιστή" να προσπαθεί να εξυπηρετήσει τα δικά του (ή των πολιτικών του αφεντάδων) συμφέροντα με πρώτη προτεραιότητα, τότε απλώς προστίθεται στην συνάθροιση των εμπόρων του Ανταμ Σμίθ ακόμα ένας συνδαιτημόνας - ο "ρυθμιστής". 

Αν η Δύση υπέφερε απο regulatory capture, η μικρή μας Ελλάδα υπήρξε το αρχέτυπο του κρατισμού. Είναι μια λεπτομέρεια που ίσως διαφεύγει απο πολλούς ότι η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού δηλαδή η ΔΕΗ, δημιουργήθηκε, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, απο "New Dealers" - αμερικανούς κρατιστές (θαυμαστές -πριν τον πόλεμο- του Μουσσολίνι και του Λένιν). Απο τους ίδιους που προσπάθησαν να δαιμονοποιήσουν την ιδιωτική πρωτοβουλία στον ηλεκτρικό κλάδο στην χώρα τους. Απο τους ίδιους που ίδρυσαν τις πρώτες κρατικές ηλεκτρικές επιχειρήσεις στις ΗΠΑ (ευτυχώς και τις τελευταίες). Απο τους ίδιους που έκτισαν με κρατική δαπάνη τα πρώτα πυρηνικά εργοστάσια στις ΗΠΑ χρησιμοποιώντας στρατιωτική τεχνογνωσία. (Ο ιδιωτικός τομέας μπήκε τελευταίος και βγήκε πρώτος απο τα πυρηνικά. Εδειξε πολύ πιο ικανός - ή ευαίσθητος- στην αποτίμηση των σχετικών κινδύνων).

Η εμπειρία απο τις ΗΠΑ είναι ότι οι κλάδοι που ετέθησαν διαχρονικά υπο ρυθμιστικό καθεστώς είτε ουσιαστικά εξαφανίστηκαν (σιδηρόδρομοι) είτε εμφάνισαν μεγάλη καθυστέρηση στον εκσυγχρονισμό και την εισαγωγή καινοτομιών (ηλεκτρισμός) είτε αποτέλεσαν πηγή οικονομικών αναταράξεων (τράπεζες). Αντίθετα όσοι κλάδοι απελευθερώθηκαν, εμφάνισαν αμέσως μετά εξαιρετική ζωτικότητα ανθίζοντας κυριολεκτικά  (αεροπορικές συγκοινωνίες, τηλεπικοινωνίες)

Στη μικρή μας Ελλαδίτσα μέχρι να "μπούμε στην Ευρώπη" δεν υπήρχε καν η έννοια του ρυθμιστή στον ηλεκτρισμό. Ο κρατικός γίγαντας που δημιουργήθηκε (απο τους αμερικανούς κρατιστές) πιστώνεται με τον ταχύτατο εξηλεκτρισμό της χώρας (απο το 1956 μέχρι το 1970 περίπου) με την εκμετάλλευση εγχώριων πηγών ενέργειας όπως του λιγνίτη και των υδατοπτώσεων. Το ερώτημα αν το ίδιο αποτέλεσμα θα είχε επιτευχθεί μέσω της αγοράς είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθεί με πειστικό τρόπο. Το βέβαιο είναι ότι μας άφησε κληρονομιά δύο τουλάχιστον αμαρτήματα. Την αδικία και την οικονομική αναποτελεσματικότητα. Αδικία γιατί οι καταναλωτές δεν πλήρωναν το κόστος του ρεύματος που τους αναλογούσε. Αναποτελεσματικότητα γιατί ακριβώς επειδή μεγάλες ομάδες καταναλωτών (κυρίως οι οικιακοί) επιδοτούνταν, κατανάλωναν πολύ περισσότερο ρεύμα απο ότι έπρεπε (επιβαρύνοντας μεταξύ άλλων χωρίς λόγο το περιβάλλον). 

Εδώ και 20 περίπου χρόνια (η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού τυπικά "απελευθερώθηκε" τον Φεβρουάριο του 2001) η ελληνική πολιτεία με ευρωπαικές εντολές, προσπαθεί να μειώσει την κυριαρχία του γίγαντα (το -περίπου αστείο- της υπόθεσης είναι ότι η προπάθεια αυτή συνεχίζεται απρόσκοπτα απο την παρούσα κυβέρνηση).  Μέχρι στιγμής η προσπάθεια έχει γεννήσει ένα ποντικάκι - παρόλο που η διαδικασία επιταχύνθηκε απο το 2011 και μετά (ναί, λόγω των "μνημονίων"). Στο μεταξύ ή αγορά ηλεκτρισμού, που δημιουργήθηκε καθ' υπόδειξη των "ξένων", αμαυρώθηκε από "περίεργες" επιχειρηματικές πρακτικές, και στρεβλώθηκε απο οικονομικά παράλογες πολιτικές σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές και την υπέρμετρη προστασία των επενδύσεων σε νέες παραγωγικές μονάδες εις βάρος των καταναλωτών. Ολα αυτά υπό τη επίβλεψη βεβαίως μιας Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας όπου, πράγματι, απασχολούνται οι "καλύτεροι και εξυπνότεροι".

Τα προβλήματα της αγοράς ηλεκτρισμού (και όχι μόνο στην Ελλάδα) δεν θα λυθούν απο την "πολιτεία" ή τους ρυθμιστές (μπορούν όμως όπως αποδείχθηκε να τα κάνουν χειρότερα). Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ρωτήθηκε ο Μίλτον Φρήντμαν προς το τέλος τη ζωής του για τα λάθη που είχε κάνει ως οικονομολόγος είπε με σεμνότητα: "Είχα υπερεκτιμήσει την ανάγκη για νομοθεσία προστασίας του ανταγωνισμού". Η πηγή των προβλημάτων στην αγορά είναι η ασυμμετρία στην πληροφόρηση και η δύναμη των συγκεντρωμένων συμφερόντων (Η "τυραννία του κατεστημένου" κατά τον Μίλτον Φρήντμαν). Η λύση των προβλημάτων αυτών μπορεί και θα γίνει αντικείμενο καινοτομιών. Το διαδίκτυο, μειώνοντας δραστικά το κόστος πρόσκτησης πληροφορίας, θα βοηθήσει σ΄αυτό. 

18/03/2016

Υπερεπάρκεια Ηλεκτρισμού και Χαμηλές Τιμές Δημιουργούν Εύλογα Ερωτήματα

Η μηνιαία έκθεση του ΛΑΓΗΕ για τον Φεβρουάριο δείχνει σημαντική μείωση στην κατανάλωση ρεύματος σε σχέση με τον ίδιο μήνα του προηγουμένου έτους. Χαμηλότερη ήταν επίσης η αιχμή της ζήτησης. Η πιθανότερη εξήγηση είναι ο καλύτερος καιρός φέτος. Αξιοσημείωτο ότι στο δίμηνο Ιανουαρίου Φεβρουαρίου έχει περίπου διπλασιασθεί (+70%) από πέρυσι η συμμετοχή στην παραγωγή των σταθμών φυσικού αερίου. Αναμενόμενο - λόγω πτώσης της τιμής του φυσικού αερίου που στην Ελλάδα ακολουθεί το πετρέλαιο. Συνεχίζεται (κυρίως λόγω του φυσικού αερίου) επίσης η πτώση της χονδρικής τιμής (οριακής τιμής του συστήματος) με ρυθμό -22% σε σχέση με πέρυσι. Εύλογο το πρώτο ερώτημα: Πότε θα δούν οι καταναλωτές ανάλογη πτώση των τιμών στην λιανική;

Παρά την  μεγάλη συμμετοχή των σταθμών φυσικού αερίου όμως (υπάρχουν 5.170 MW εγκατεστημένα), ο συνολικός συντελεστής χρησιμοποίησής τους εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά χαμηλός - περίπου στο 30%, όταν για να είναι οικονομικά συμφέροντες θα πρέπει να λειτουργούν με συντελεστή μεγαλύτερο του 70%. Το καλό της υποθέσεως είναι ότι φαίνεται να υπάρχει υπερεπάρκεια δυναμικότητος στο σύστημα και μάλιστα ευέλικτης (όπως είναι η παραγωγή με φυσικό αέριο). Οπότε τίθεται το δεύτερο εύλογο ερώτημα: Χρειαζόμαστε πράγματι να πληρώνουμε "διακοψιμότητα" σε μεγάλους καταναλωτές;

07/03/2016

Καλώς να Ελθει ο Ανταγωνισμός στον Ηλεκτρισμό αλλά Προσοχή στο "Πακετάρισμα"

Το άνοιγμα της λιανικής αγοράς ηλεκτρισμού προκάλεσε το ενδιαφέρον επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε τομείς της οικονομίας που δεν έχουν καμία σχέση με τον ηλεκτρισμό, έχουν όμως (ή θεωρούν ότι έχουν) το πλεονέκτημα ύπαρξης υφισταμένων δικτύων πωλήσεων. Η ΡΑΕ, ή όποιος είναι αρμόδιος για την λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού στην Ελλάδα πρέπει να εξετάσει σοβαρά αν η δραστηριοποίηση των νέων αυτών "παικτών" κινδυνεύει να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. 

Αυτό γιατί υπάρχει ο κίνδυνος οι νεοεισερχόμενοι, προωθώντας πακέτα υπηρεσιών (ηλεκτρισμό σύν ταχυδρομικές ή τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες - bundling  είναι ο αγγλοσαξωνικός όρος), να επιδοτούν τα προϊόντα ηλεκτρισμού μέσω των περιθωρίων τους στα δικά τους προϊόντα - προϊόντα τα οποία πωλούν σε ρυθμιζόμενες ή ολιγοπωλιακές αγορές. Το ελάχιστο που πρέπει να απαιτήσει ο ρυθμιστής είναι οι νεοεισερχόμενοι αυτού του είδους να διαχωρίσουν πλήρως τις δραστηριότητές τους στον ηλεκτρισμό έτσι ώστε να είναι διαφανής οποιαδήποτε σταυροειδής επιδότηση μεταξύ προϊόντων διαφορετικών αγορών. Δεν είναι εύκολο. Γι αυτό ίσως τέτοιου είδους πακέτα δεν υπάρχουν στις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, όπου παρατηρείται μόνο προσφορά φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού από τον ίδιο προμηθευτή - ποτέ όμως σε "πακέτο". Σε καμία χώρα της Ευρώπης δεν προσφέρονται υπηρεσίες ηλεκτρισμού σε "πακέτο" με ταχυδρομικές η τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες. (Αξιοσημείωτο ότι στη Γερμανία ο ρυθμιστής είναι ένας για ηλεκτρισμό, φυσικό αέριο, τηλεπικοινωνίες, ταχυδρομεία και σιδηρόδρομο, το Bundesnetzagentur. Να κάτι καλό να αντιγράψουμε).

Κάτι ανάλογο ισχύει και για την ΔΕΗ η οποία μπορεί να επιδοθεί σε πρακτικές στραγγαλισμού περιθωρίου των ανταγωνιστών της μέσω επιδότησης της προμήθειας από τα κέρδη της στην αγορά των δικτύων - η οποία είναι υπό ανεπαρκές ρυθμιστικό καθεστώς. Είναι γνωστό ότι ο Κανονισμός Διαχείρισης Δικτύου Διανομής, τουλάχιστον στο μέρος του που ορίζει τον κοστολογικό έλεγχο του ΔΕΔΔΗΕ αναμένεται να εφαρμοστεί επί μια δεκαετία. Ο ρυθμιστής εάν δεν επιβάλει κατώτατη τιμή στην λιανική της ΔΕΗ όπως έχουμε ήδη προτείνει, θα πρέπει τουλάχιστον (αλλά κατά προτίμηση παράλληλα) να επιβάλει αυστηρό κοστολογικό έλεγχο στον ΔΕΔΔΗΕ με την δοκιμασμένη (και προβλεπόμενη στο σχέδιο Κανονισμού) μέθοδο του CPI-X. Η μέθοδος αυτή ορίζει ότι ο ΔΕΔΔΗΕ θα αμείβεται με τιμές που θα αυξάνονται ετησίως (και για μια πενταετία) με τον πληθωρισμό (CPI) μείον ένα ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας (Χ). Αυτό αφού ελεγχθεί η αρχική κατάσταση και εξασφαλισθεί ότι η ΔΕΗ δεν έχει "κρύψει" κόστη στο ρυθμιζόμενο τμήμα της (ΔΕΔΔΗΕ). Σε κάθε περίπτωση βέβαια η πλήρης ιδιωτικοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ είναι η βέλτιστη λύση.






02/03/2016

Δημοπρασίες Διακοπτόμενου Φορτίου - μια Λεπτομέρεια και μια Πρόταση

Οι πρώτες δημοπρασίες διακοπτόμενου φορτίου διεξήχθησαν με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα απο τον ΑΔΜΗΕ τις προηγούμενες μέρες. Συνολικά μοιράστηκαν περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ (σε ετήσια βάση) στην βαριά μας βιομηχανία για να αγοραστούν απο αυτήν 1.000 ΜW βραχυπρόθεσμης εφεδρείας με την μορφή απόκρισης ζήτησης σε μέση τιμή 20.000 ευρώ το MW (10.000Χ500+30.000Χ500). Απο αυτά περίπου το 15% (2.850.000 ευρώ) το πήρε η Αλουμίνιον της Ελλάδος που κυριάρχησε στην μία απο τις δύο δημοπρασίες (285 MW στα 500 που δόθηκαν).

Ενα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η Αλουμίνιον της Ελλάδος πήρε το σύνολο της ισχύος που ζητούσε με προσφορά αξίας 1 ευρώ! Προσέφερε δηλαδή στον ΑΔΜΗΕ την δυνατατότητα να μειώσει μετά απο εντολή του την ζητούμενη ισχύ των εγκαταστάσεών της κατά 285 Μεγαβάτ (με μικρή προειδοποίηση) έναντι αμοιβής 1 μόνον ευρώ το Μεγαβάτ. Τελικά βέβαια η ΑτΕ δεν θα εισπράξει 1 ευρώ αλλά 10,000 ευρώ το ΜW ετησίως. Αυτό γιατί σύμφωνα με τους κανόνες της δημοπρασίας ο προσφέρων δεν εισπράττει το ποσό της δικής του προσφοράς αλλά της οριακής προσφοράς. Πράγματι στην σχετική δημοπρασία η τιμή έφθασε, με προσφορές άλλων βιομηχανιών, το ποσό των 10.000 ευρώ/MW. Αν δεν υπήρχαν αυτές οι μεγαλύτερες προσφορές η ΑτΕ διέτρεχε τον κίνδυνο να μείνει με την  υποχρέωση παροχής υπηρεσιών διακοψιμότητος έναντι 1 ευρώ την μεγαβατώρα.

Αυτό το θεματάκι, που δημιουργεί κινδύνους (αλλά και λανθασμένες εντυπώσεις) τόσο για τον ΑΔΜΗΕ όσο και για τους συμμετέχοντες στην διαδικασία, θα μπορούσε να λυθεί αν ο ΑΔΜΗΕ τροποποιούσε την μέθοδο δημοπρασίας. Θα μπορούσε δηλαδή να χρησιμοποιήσει μια μέθοδο κατά τη οποία οι συμμετέχοντες θα εισέπραταν την προσφορά τους (pay as you bid). Ενας κύριος Lawrence Ausubel έχει σχεδιάσει μια τέτοια μέθοδο δημοπρασίας όπου ο δημοπρατών ανεβάζει τη τιμή σε τακτά διαστήματα (με ρολόι) και οι συμμετέχοντες απαντούν με ποσότητες για κάθε τιμή. Στις χαμηλές ποσότητες η ζήτηση υπερβαίνει την προσφορά οπότε ο δημοπρατών συνεχίζει να ανεβάζει την τιμή μέχρι οι ποσότητες που ζητούνται να γίνουν ίσες με αυτές που προσφέρονται. Τότε τελειώνει η δημοπρασία και ο κάθε συμμετέχων παίρνει την ποσότητα που πρόσφερε στην τιμή αυτή. (Καλυτερα θα ήταν τα 500 MW της προσφοράς να κατανέμοντο σε (για παράδειγμα) 100 πακέτα των 5, οπότε και οι προσφορές θα αφορούσαν αριθμό πακέτων. Μάλιστα αυτός ο τύπος της δημοπρασίας θα μπορούσε να χωρέσει σε μια διαδικασία και τους δύο τύπους διακοψιμότητος γιατί δουλεύει και με ανόμοια "πακέτα").

Με τον τρόπο αυτό όλοι πληρώνουν ακριβώς την προσφορά τους η οποία μάλιστα δεν αφορά τιμή αλλά ποσότητα. Δεν δημιουργούνται εντυπώσεις - ούτε καν λανθασμένες.