Η ιστορία ξεκινά στη Γερμανία. Μετά την σταδιακή κατάργηση της πυρηνικής ενέργειας το 2011, η Γερμανία άρχισε να κατασκευάζει αιολική ισχύ. Κυρίως στο Βορρά. Μέχρι το 2017, υπήρχαν 35 GW χερσαίας αιολικής ενέργειας στη Βόρεια Γερμανία. Το μεγαλύτερο μέρος της γερμανικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας όμως βρίσκεται στο Νότο. Πώς φτάνει αυτή η ηλεκτρική ενέργεια στη Νότια Γερμανία; Εν μέρει, μέσω των υφιστάμενων γραμμών μεταφοράς Βορρά-Νότου εντός της ίδιας της Γερμανίας.
Αλλά αυτός δεν είναι ο μόνος τρόπος. Υπάρχει επίσης μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέει την Γερμανία με την Ολλανδία, το Βέλγιο, την Γαλλία και στη συνέχεια πίσω στη Γερμανία. (βλ. γράφημα παρακάτω) Αυτή η διαδρομή μεταξύ χωρών ανοίγει έτσι μια άλλη επιλογή, αλλά και έναν μεγάλο πονοκέφαλο.
Το πρόβλημα είναι ότι η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν γίνεται όπως η μεταφορά άλλων αγαθών. Για τις μεταφορές των περισσότερων αγαθών χρησιμοποιούνται φορτηγά, τρένα, πλοία ή ακόμα και αγωγοί - οπότε υπάρχει υψηλός βαθμός ελέγχου. Οι συναλλασσόμενοι μπορούν να κατευθύνουν τα αγαθά ώστε να ταξιδεύουν κατά μήκος όποιας διαδρομής επιλέγουν. Ίσως το πιο σημαντικό, οι συναλλασσόμενοι μπορούν να επιλέξουν τα αγαθά να μην ταξιδεύουν κατά μήκος άλλων διαδρομών.
Η ηλεκτρική ενέργεια είναι διαφορετική. Οι φυσικοί νόμοι του ηλεκτρισμού, γνωστοί ως νόμοι του Kirchhoff, καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο τα ηλεκτρόνια ρέουν σε ένα δίκτυο μεταφοράς. Όταν μια γεννήτρια εγχύει ηλεκτρική ενέργεια σε οποιοδήποτε σημείο του δικτύου, αυτή ρέει κατά μήκος όλων των διαφορετικών πιθανών διαδρομών, ακολουθώντας την διαδρομή της ελάχιστης ηλεκτρικής αντίστασης. Δεν υπάρχει τίποτα που μπορεί να κάνει ο χειριστής για να ελέγξει την κατεύθυνση της ροής, εκτός από το να αλλάξει το ποιες γεννήτριες λειτουργούν.
Αυτή η ροή ηλεκτρικής ενέργειας εκτός της προβλεπόμενης διαδρομής ονομάζεται «ροή βρόχου». Στην περίπτωση της Γερμανίας, η προβλεπόμενη διαδρομή είναι προς τα νότια, μέσω της ίδιας της Γερμανίας. Αλλά, λόγω των φυσικών νόμων του ηλεκτρισμού, μεγάλες ποσότητες ροής βρόχου περνούν από γειτονικές χώρες. Δεν προκαλεί η παραγωγή σε αυτές τις γειτονικές χώρες επίσης ροή βρόχου μέσω της Γερμανίας; Ναι. Αλλά επειδή η γερμανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι τόσο μεγάλη, παίζει τον κυρίαρχο ρόλο στον καθορισμό των ροών βρόχου.
Υπάρχει ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα στην ιστορία. Ο τρόπος με τον οποίο η ΕΕ διαχειρίζεται τις διασυνδέσεις του δικτύου τείνει να επιδεινώνει την ροή βρόχου. Ουσιαστικά, κάθε χώρα λύνει το δικό της πρόβλημα βέλτιστης κατανομής, αγνοώντας εντελώς την ροή βρόχου. Με συνέπεια το εμπόριο ρεύματος μεταξύ των χωρών να μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εάν υπάρχει υπόλοιπο χωρητικότητας μεταφοράς.
Η περίπτωση του Βελγίου είναι χαρακτηριστική. Σε σύγκριση με την Ολλανδία, τον βόρειο γείτονά του, το Βέλγιο έχει λιγότερο ελκυστικές (δηλαδή ακριβότερες) ευκαιρίες για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, όταν είναι δυνατόν, το Βέλγιο εισάγει σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας από την Ολλανδία.
Μπορεί κανείς να μαντέψει το κακό που συνέβη. Το Βέλγιο ήταν ευχαριστημένο να εισάγει φθηνή ηλεκτρική ενέργεια από την Ολλανδία. Αλλά, καθώς η γερμανική αιολική παραγωγή αυξήθηκε, αυτό έγινε πολύ πιο δύσκολο. Στην διάρκεια του 2017 για παράδειγμα, ένα έτος με ιδιαίτερα μεγάλη αιολική παραγωγή στην Γερμανία, οι ροές βρόχου κατέλαβαν το 30% της χωρητικότητας μεταφοράς μεταξύ Ολλανδίας και Βελγίου, μειώνοντας σημαντικά την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που το Βέλγιο ήταν σε θέση να εισάγει από την Ολλανδία για δική του χρήση.
Με βάση ωριαία δεδομένα σε επίπεδο γεννήτριας, η ροή βρόχου αύξησε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στο Βέλγιο κατά 14%, με το κόστος παραγωγής να αυξάνεται κατά 27%. Η ροή βρόχου ανάγκασε το Βέλγιο να βασιστεί σε εγχώριες γεννήτριες υψηλότερου κόστους, αντί να εισάγει από την Ολλανδία.
Οι περιορισμοί στην μεταφορά δημιούργησαν επίσης ευκαιρίες για κατάχρηση ισχύος στην αγορά. Πριν από την άφιξη των ροών βρόχου, ένας Βέλγος παραγωγός ρεύματος δεν μπορούσε να κάνει πολλά για να αυξήσει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Αν το έκανε, αυτό θα οδηγούσε σε αυξημένες εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλού κόστους από την Ολλανδία. Μετά την άφιξη των ροών βρόχου, έγινε πολύ πιο δύσκολο για αυτές τις εισαγωγές χαμηλού κόστους να φτάσουν στην βελγική αγορά. Η αγορά έγινε λιγότερο ανταγωνιστική, δίνοντας την δυνατότητα στους Βέλγους παραγωγούς να αυξήσουν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.
Αυτή είναι μια διδακτική ιστορία για τα προβλήματα του Μοντέλου Στόχου της ΕΕ που προσβλέπει στο ότι η διασύνδεση μεταξύ των χωρών μελών της ΕΕ δημιουργεί αξία μεταφέροντας την ηλεκτρική ενέργεια εκεί όπου θα ήταν πιο πολύτιμη, επιλέγοντας τις φθηνότερες πηγές μεταξύ των χωρών και μετριάζοντας την ισχύ των παραγωγών στην αγορά. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός όμως θα πρέπει να επανεξετασθεί η τρέχουσα πρακτική της επίλυσης της βέλτιστης κατανομής κάθε χώρας ξεχωριστά. Υπάρχουν εν δυνάμει μεγάλα και αυξανόμενα κέρδη από το διακρατικό εμπόριο ρεύματος εντός της ΕΕ, αλλά το τρέχον σύστημα είναι αυθαίρετο και αναποτελεσματικό. Επίσης, τιμωρεί εγγενώς τις μικρότερες χώρες, κάτι που δεν είναι προφανώς η πρόθεση της πολιτικής είναι όμως η πραγματικότητα.
*Πηγή: Davis, Lucas. “Sharing is Caring, Especially with the Electric Grid” Energy Institute Blog, March 16, 2026.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου