Η ΔΕΗ Αναστατώνει την Λιανική Αγορά στο Ρεύμα - Νόμιμα και Ηθικά!

Η αναταραχή που προκάλεσε στις ενεργειακές αγορές η σύρραξη στον Κόλπο είχε σημαντική επίπτωση στην λιανική αγορά ρεύματος στην χώρα μας. Το πρόβλημα είναι ότι η επίπτωση αυτή ήταν δυσανάλογη με την αιτία που την προκάλεσε. Ισχυρίζομαι ότι αυτό ήταν αποτέλεσμα της στρεβλής δομής της αγοράς. Εξηγώ:

Ο υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζων Πάροχος, η ΔΕΗ, αντιμετώπισε την κρίση με ορθολογικό τρόπο. Το ελληνικό κράτος μέσω του μηχανισμού των πράσινων/κίτρινων τιμολογίων (στα οποία δυόμιση χρόνια μετά την ακούσια μεταφορά τους σε αυτά παραμένει ένα ποσοστό 70% των καταναλωτών), επιτρέπει στους Παρόχους (και ειδικά την ΔΕΗ που έχει τους περισσότερους) να αντισταθμίζει τον κίνδυνο της μεταβολής των τιμών χονδρικής. Ο κίνδυνος από την υποτιθέμενη  κρίση αφορά τα σταθερά τιμολόγια και μάλιστα μόνο για νέους πελάτες. Η ΔΕΗ, ορθολογικά ενεργώντας, διατήρησε σταθερές τις τιμές των "μπλε" τιμολογίων της και για τους νέους πελάτες. Υποθέτουμε ότι ο λόγος ήταν ότι οι αγορές δεν έχουν δείξει σημάδια ότι η αναταραχή θα διαρκέσει μεγάλο χρονικό διάστημα. Η χονδρική στη  χώρα μας στον μέσο όρο διατηρείται φέτος στο επίπεδα των δυο προηγούμενων ετών στα 105 ευρώ/MWh (με πτωτική τάση!) και οι προθεσμιακές αγορές δεν δείχνουν κάτι πολύ διαφορετικό.

Αντίθετα, οι εναλλακτικοί Πάροχοι, δρώντας ίσως υπό την επήρεια πανικού, αύξησαν δραματικά τις τιμές τους για νέους πελάτες σταθερών τιμολογίων (πάνω από 20% στον μέσο όρο). Η διαφορά τους από τα φθηνότερα, που είναι της ΔΕΗ, μπορεί να χαρακτηριστεί πλέον ως  χαώδης. Με αποτέλεσμα η αγορά να βρίσκεται σε καταστολή με μόνη εξαίρεση μια εξασθενημένη ροή καταναλωτών που μόλις λήγουν τα σταθερά τους συμβόλαια που είχαν με εναλλακτικούς Παρόχους επιστρέφουν στην ΔΕΗ.

Γιατί αυτή η διαφορά στην τιμολογιακή πολιτική; Ίσως γιατί η ΔΕΗ έχει κοινωνικό ρόλο, όπως σύσσωμος απαιτεί ο πολιτικός κόσμος στην Ελλάδα. Και έπεισαν τους μετόχους της να θυσιάσουν το ιδιωτικό προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος. Αλλά η επιχειρηματική απόφαση της ΔΕΗ κατά την κρίση μου είναι ορθή από καθαρά επιχειρηματική σκοπιά. Εφαρμόζει όμως πίεση στο περιθώριο των εναλλακτικών Παρόχων το οποίο, λόγω της δομής της αγοράς, είναι πολύ μικρότερο από το δικό της (η ΔΕΗ έχει 10 φορές περισσότερους πελάτες από όσους ο μεγαλύτερος "ανταγωνιστής" της). Στη  πράξη το "στραγγαλίζει" και αυτοί σπεύδουν να αυξήσουν τις τιμές για να το προστατεύσουν. Αδιαφορώντας για το ότι η ροή πρόσκτησης πελατών προς αυτούς θα νεκρωθεί - το μη χείρον βέλτιστον.

Να σημειωθεί ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η ΔΕΗ "στραγγαλίζει" τα περιθώρια των εναλλακτικών. Στην διάρκεια του 2021 έκανε το ίδιο με όχημα και τότε τα σταθερά της τιμολόγια. Στην περίπτωση εκείνη όμως έκανε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης της, πράγμα που ο γράφων είχε καταγγείλει γραπτώς στην Επιτροπή Ανταγωνισμού*. Η ΔΕΗ πωλούσε εμφανώς κάτω από το κόστος. Στην παρούσα περίοδο αυτό δεν ισχύει. Ο ελέφαντας σήμερα δρα νομίμως έστω και αν κάνει βόλτες στο υαλοπωλείο. 

Οι επιπτώσεις των διεθνών γεγονότων, που το ελληνικό κράτος είναι αλήθεια ότι δεν είναι σε θέση να επηρεάσει σημαντικά (τι να σου κάνει μια πυροβολαρχία Patriot), είναι μεγαλύτερες από ότι θα μπορούσαν να είναι. Γιατί είναι ευθύνη του κράτους το ότι η δομή της λιανικής αγοράς ρεύματος στην χώρα είναι στρεβλή.

* Η ΕΑ απάντησε ευγενικά ότι παρέλαβε την καταγγελία. Από τότε δεν άκουσα από αυτήν τίποτα -ποτέ. Λίγο μετά την αποστολή της επιστολής όμως, τον Νοέμβριο του '21, η ΔΕΗ ξαφνικά και σιωπηρά διόρθωσε τα στρεβλά τιμολόγια προς γενική ανακούφιση. Προκαλώντας στον γράφοντα μια ψευδαίσθηση αυτοεπιβεβαίωσης.

Βλάπτουν και οι Δυο τους την Χώρα το Ίδιο (Τα Κόμματα για το Ρεύμα)

Το ποίημα του Καβάφη ("Ας Φρόντιζαν") "επέστρεψε" στο μυαλό μας με την δημοσίευση των σχολίων των αντίπαλων κομματικών παρατάξεων σχετικά με την πρόσφατα ανακοινωθείσα αύξηση κεφαλαίου της ΔΕΗ. Τα σχόλια πάσχουν όχι μόνο γιατί κάνουν επιλεκτική χρήση των στατιστικών δεδομένων αλλά και γιατί αποφεύγουν να καταθέσουν τις απόψεις τους για τα σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζει η χώρα σχετικά με τον ενεργειακό κλάδο και συγκεκριμένα τον ηλεκτρισμό. Το σημαντικό ερώτημα δεν είναι αν το ρεύμα είναι φθηνό ή όχι αλλά γιατί - και τι μπορούν να κάνουν οι πολιτικοί για να επηρεάσουν την τιμή του.

Είναι το ρεύμα στην Ελλάδα ακριβό ή φθηνό; "Είναι κάτω από μέσο όρο ανάμεσα στις χώρες μέλη της ΕΕ" ισχυρίζεται η κυβερνώσα παράταξη. "Ναι αλλά σε όρους αγοραστικής δύναμης;" απαντά ο αντίπαλος. "Ε! και σ΄ αυτό κάπου στην μέση είμαστε" είναι η ανταπάντηση. Παρατηρήσεις:

Για ένα λόγο που δεν κατανοούμε, η αντιπολίτευση φαίνεται να αδιαφορεί για το ότι η τιμή του ρεύματος για τις μικρές επιχειρήσεις (που είναι η συντριπτική πλειοψηφία των επιχειρήσεων) είναι στην Ελλάδα ακριβότερη από αυτή για τους οικιακούς πελάτες - όντας η μοναδική τέτοια περίπτωση στην ΕΕ. Συνεχίζεται η τοπική μας παράδοση από τον καιρό του κρατικού μονοπωλίου. Το οποίο κορόιδευε τους Έλληνες επιδοτώντας την τιμή των οικιακών εις βάρος των (μικρών) επιχειρήσεων οι οποίες με την σειρά τους περνούσαν τις αυξημένες τιμές του ρεύματος πίσω στους καταναλωτές.

Η συζήτηση περί τιμής σε όρους αγοραστικής αξίας είναι περιττή και υποθέτουμε ότι γίνεται μόνο για λόγους δημαγωγίας. Το ότι οι Έλληνες είναι φτωχότεροι από τους υπόλοιπους ευρωπαίους είναι αλήθεια και δεν χρειάζεται να εστιάσει κανείς στο ρεύμα για να το αποδείξει. Τα πάντα είναι πιο ακριβά στην Ελλάδα σε όρους αγοραστικής αξίας αφού το διαθέσιμο εισόδημα είναι χαμηλότερο (ειδικά προϊόντα των οποίων οι τιμές των συντελεστών παραγωγής σε μεγάλο βαθμό καθορίζονται από διεθνείς αγορές).

Η αλήθεια είναι ότι η τιμή του ρεύματος για τους οικιακούς καταναλωτές (για τους οποίους κυρίως ενδιαφέρονται οι πολιτικοί) στην Ελλάδα έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια και μάλιστα με ρυθμό ταχύτερο του μέσου όρου των χωρών μελών της ΕΕ (42% από το 2021 έναντι 31% για τον μέσο όρο της ΕΕ) αλλά και του πληθωρισμού. Το ερώτημα είναι γιατί - και κατά πόσο ευθύνονται για αυτό οι πολιτικοί.

Η απάντηση στο τελευταίο ερώτημα - γιατί οι αυξήσεις στο ρεύμα και ποιος φταίει - είναι: To ρεύμα αυξήθηκε λόγω α) του κόστους της "πράσινης μετάβασης" β) της αύξησης της διεθνούς τιμής του φυσικού αερίου γ) της έλλειψης ανταγωνισμού στις αγορές ρεύματος και δ) της απώλειας του ελέγχου του κόστους των ρυθμιζόμενων χρεώσεων από το κράτος. Οι πολιτικοί που κυβέρνησαν τα τελευταία 25 χρόνια έχουν μερική ευθύνη για το πρώτο και το δεύτερο και ολική ευθύνη για τα υπόλοιπα δύο. Σε κανένα από τους αυτούς λόγους δεν αναφέρονται οι δηλώσεις των δυο παρατάξεων στην πρόσφατη ανταλλαγή απόψεων.

Το κόστος της πράσινης μετάβασης είναι συντριπτικό. Υπολογίζω ότι περίπου το 30% της δαπάνης για ρεύμα ενός νοικοκυριού αφορά αυτή την παράλογη πολιτική. Παράλογη γιατί, όπως πολλές φορές έχω γράψει, ισοδυναμεί με την αγορά συχωροχαρτιού για τους πολίτες. Πράγμα που έχουν κατανοήσει οι Γερμανοί για παράδειγμα καταργώντας το δικό τους ΕΤΜΕΑΡ στους λογαριασμούς. Έχει ευθύνη το ελληνικού κράτος; Όχι πλήρως - οδηγείται από εξωτερικούς παράγοντες (αν η συμμετοχή στην ΕΕ θεωρείται τέτοια). Μέσα στο τελευταία 5 χρόνια η τιμή του συχωροχαρτιού - δηλαδή των δικαιωμάτων εκπομπών στο χρηματιστήριο "ρύπων" (για το οποίο δεν ακούει κανείς κακό λόγο) - έχει ανέβει από 5 σε 90 ευρώ τον τόνο (πριν πέσει πρόσφατα στα 70 - κανείς δεν ξέρει γιατί).

Σε σχέση με τα συγχωροχάρτια το κόστος του φυσικού αερίου - με την εξαίρεση της κρίσης 21-22 - είναι μικρότερο (ως απόλυτο νούμερο και ως ποσοστό του συνολικού κόστους παραγωγής). Αν και η τιμή του αερίου διαμορφώνεται σε διεθνείς αγορές, το ελληνικό κράτος επιμένει να "προστατεύει" την  συμμετοχή του στο μίγμα παραγωγής στο ποσοστό του 40% περίπου. Χαρακτηριστικό είναι ότι ακόμα και μέσα στην κρίση του 21-22 ο μηχανισμός των επιδοτήσεων που έστησε το κράτος στην πράξη μετέφερε πλεόνασμα από τα λιγνιτικά, τα υδροηλεκτρικά και τις ΑΠΕ (συν το ντήζελ της Κρήτης!) στους σταθμούς φυσικού αερίου διατηρώντας την συμμετοχή τους στο μίγμα στο 40% την περίοδο που οι Γερμανοί την είχαν μειώσει στο 10% (λειτουργώντας τα δικά τους λιγνιτικά για να καλύψουν το 40% της ζήτησης!)

Οι αγορές ρεύματος, τόσο η χονδρική όσο και η λιανική, που έχουν τυπικά "απελευθερωθεί" εδώ και 25 χρόνια, με ευθύνη του ελληνικού κράτους λειτουργούν υπό συνθήκες ολιγοπωλίου. Σε αντίθεση με σχεδόν όλες τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ. Η δεσπόζουσα θέση του υπό κρατικό έλεγχο "παίκτη" στην λιανική και η μονοπωλιακή του θέση στη υδροηλεκτρική παραγωγή και τις υπηρεσίες ευελιξίας στο σύστημα αλλά και η ιδιοκτησία του δικτύου διανομής του ρεύματος είναι στρεβλώσεις που δεν συναντιούνται σε άλλες χώρες της ΕΕ. Χαρακτηριστικό των στρεβλώσεων είναι το κρατικό εφεύρημα των μεταβλητών (πράσινων και κίτρινων) τιμολογίων, μέσω των οποίων οι Πάροχοι και ιδιαίτερα ο δεσπόζων αντισταθμίζουν τον κίνδυνό τους από τις αγορές εις βάρος του 70% των Ελλήνων που τοποθετήθηκαν χωρίς να ερωτηθούν και παραμένουν σε τιμολόγια που στοιχίζουν κατά μέσο όρο 200 ευρώ τον χρόνο ακριβότερα στον μέσο καταναλωτή από ότι θα έπρεπε.

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις - πρακτικά οι χρεώσεις δικτύων - έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια με ρυθμό μεγαλύτερο από τις ανταγωνιστικές (το φυσικό αέριο μας μάρανε!). Όχι μόνο έχουν εκτοξευθεί αλλά ακόμα χειρότερα έχουν "παγιοποιηθεί" - δηλαδή έχουν αποδεσμευθεί από το ύψος της κατανάλωσης - λειτουργώντας αντιστρόφως αναδιανεμητικά (πράγμα που περιέργως έχει αφήσει αδιάφορους τους υπέρμαχους της αναδιανομής!). Το ρυθμιστικά καθοριζόμενο  έσοδο του ΔΕΔΔΗΕ έχει σχεδόν διπλασιαστεί μέσα σε 3 χρόνια. Το δε πλάνο του για το 2030 προβλέπει φαραωνικού χαρακτήρα επενδύσεις - το 50% των οποίων αφορά την περίφημη πράσινη μετάβαση.

Να προσθέσω και μια παρατήρηση για την αφορμή της αντιπαράθεσης μεταξύ των παρατάξεων - την αύξηση κεφαλαίου της ΔΕΗ. Ειδικότερα για το θέμα της επενδύσεων της ΔΕΗ στο εξωτερικό. Η αντιπολίτευση δεν συνδέει το σχέδιο αυτό με την κρατική ιδιοκτησία και την κρατική προστασία της ΔΕΗ από τον ανταγωνισμό στην Ελλάδα. Που θα μπορούσαν να είναι ο μόνος λόγος να έχει αντίρρηση κανείς στη στρατηγική αυτή. Αν η ΔΕΗ ήταν μια πλήρως ιδιωτικοποιημένη εταιρεία, χωρίς τον ΔΕΔΔΗΕ, που λειτουργούσε σε μια ανταγωνιστική αγορά με μερίδιο κάτω από το 30%, δεν θα έπεφτε λόγος σε πολιτικούς να φέρουν αντίρρηση. Από τα κείμενα όμως φαίνεται ότι η αντιπολίτευση θεωρεί ότι η ΔΕΗ έχει υποχρεώσεις "κοινωνικού" χαρακτήρα. Αλλά η εφαρμογή της κοινωνικής πολιτικής, που σχεδιάζουν και αποφασίζουν οι πολιτικοί, ανατίθεται μέσω γενικών κανόνων σε όλες τις επιχειρήσεις της αγοράς - όχι μόνο την ΔΕΗ. Γατί αλλιώς υπάρχει ο κίνδυνος η κοινωνική πολιτική να γίνεται φερετζές προώθησης κομματικών συμφερόντων με αιχμή του δόρατος τον υπό κρατικό έλεγχο Πάροχο. 

Φαίνεται ότι διαφεύγει επίσης της προσοχής και των δυο κομμάτων το ότι, αν η ΔΕΗ έχει "κοινωνικό σκοπό", οποιαδήποτε σύγκριση οικονομικών μεγεθών δεν έχει νόημα. Η προηγούμενη κυβέρνηση έφερε την ΔΕΗ στα όρια της πτώχευσης; Μα το έκανε για "κοινωνικό σκοπό". Η παρούσα φουσκώνει την ΔΕΗ σαν μπαλόνι (και σκοπεύει να την κάνει αερόστατο;) Μα η ΔΕΗ υπηρετεί τα "γεωστρατηγικά συμφέροντα" της χώρας. Δεν συνδυάζεται η περηφάνεια για τα κέρδη ούτε δικαιολογούνται οι ζημίες με "κοινωνικούς" σκοπούς.

Συνοπτικά, τα πραγματικά ζητήματα με τα οποία θα έπρεπε να ασχολούνται οι πολιτικοί σχετικά με το ρεύμα είναι δυο: α) H διαχείριση της επίπτωσης των πολιτικών αποτροπής της κλιματικής "κρίσης" στον κλάδο (και συνεπώς στους λογαριασμούς των καταναλωτών) και β) η ενίσχυση του ανταγωνισμού ώστε οι πολίτες  να πληρώνουν μια τιμή για το ρεύμα που (πέραν του κόστους των πολιτικών στόχων) αντανακλά όσο καλύτερα γίνεται το κόστος παραγωγής, μεταφοράς και διανομής του. Με τεκμήρια την πρόσφατη αντιπαράθεση, είναι προφανές στον γράφοντα ότι οι δύο παρατάξεις βλάπτουν κι οι δυο τους την Ελλάδα το ίδιο. Ας φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί να δημιουργήσουν έναν τρίτο καλύτερο*. Μετά χαράς θα "πήγαινα" με αυτόν.

* Που θα δεσμευόταν με πειστικό τρόπο να ρίξει την τιμή του ρεύματος για τον μέσο οικιακό καταναλωτή κάτω από τα 18 λεπτά την κιλοβατώρα (από 25 που είναι σήμερα) σε διάστημα 12 μηνών αφού του ανατεθεί η κυβέρνηση της χώρας μετά τις επικείμενες εκλογές. 

Τα Πράσινα Τιμολόγια Ρεύματος ως "Φόρος Βλακείας"

Δυο από τις πιο κερδοφόρες οικονομικές δραστηριότητες στην χώρα είναι η "πώληση" τυχερών παιχνιδιών και η παροχή ηλεκτρικού ρεύματος μέσω πράσινων τιμολογίων. Η δαπάνη για την πρώτη από αυτές, τα τυχερά παιχνίδια, έχει χαρακτηριστεί - δικαίως - ως "φόρος βλακείας". Αυτό γιατί το μακροπρόθεσμο όφελος για τον παίκτη είναι πάντα αρνητικό και πάντα μικρότερο από αυτό που θα ωφελούνταν δαπανώντας αλλιώς τα λεφτά του. Η επιλογή του παίκτη είναι μη ορθολογική και - αν μπορεί να εξηγηθεί - αυτό θα πρέπει να γίνει με υποθέσεις σχετικά με την ψυχολογική ή διανοητική του κατάσταση. Εξ' ου και ο βαρύς - αλλά ακριβής - χαρακτηρισμός "Φόρος Βλακείας".

Η παραμονή ενός καταναλωτή σε ένα τιμολόγιο το οποίο τον χρεώνει για την ίδια κατανάλωση 200 ευρώ τον χρόνο περισσότερα από ένα εναλλακτικό, είναι εξ' ίσου μη ορθολογική με την συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια. Δεδομένου άλλωστε ότι το κόστος της συναλλαγής - η αλλαγή τιμολογίου ή παρόχου - είναι αμελητέο. Ο καταναλωτής μοιάζει με κάποιον που του δείχνουν ένα χαρτονόμισμα των 100 ευρώ πεταμένο στον δρόμο και αυτός αγνοεί την υπόδειξη με την λογική ότι "αν υπήρχε, κάποιος θα το είχε μαζέψει". Ποια θα μπορούσε να είναι η ψυχολογική αιτία αυτής της αδράνειας;

Υπάρχουν ενδιαφέρουσες επιστημονικές έρευνες και υποθέσεις σχετικά με την έλλειψη ορθολογισμού στις ανθρώπινες αποφάσεις. Ένα πρακτικό αποτέλεσμα των ερευνών αυτών (της επιστήμης της "συμπεριφορικής") είναι η υπόδειξη στους πολιτικούς ότι μπορούν (και πρέπει) να στρέψουν τις αποφάσεις των πολιτών προς τις σωστές ("αντικειμενικά" ορθολογικές) κατευθύνσεις θεσπίζοντας κίνητρα μέσω τον οποίων θα "σπρώχνουν" προς αυτές τους πολίτες (με "nudges" όπως είναι γνωστά στους ειδήμονες). 

Αυτό που φαίνεται να έχει διαφύγει από τους ερευνητές της "συμπεριφορικής" είναι ότι οι "Φόροι Βλακείας" είναι αυτό που λέει η λέξη: Φόροι. Και δεν υπάρχουν αρκετοί πολιτικοί που θα ενεργούσαν έτσι ώστε να μειωθούν φόροι τους οποίους οι πολίτες - για τους δικούς τους λόγους - πληρώνουν αδιαμαρτύρητα ή συχνά και με ενθουσιασμό. Ειδικά, όπως έχει "δείξει η ζωή", Έλληνες πολιτικοί.

Δείκτης Τιμών Απριλίου: Οι Πάροχοι Στην Αναμπουμπούλα Χαίρονται!

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Απρίλιο του 2026. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Απρίλιο είχε σημαντική αύξηση σε σχέση με τον δείκτη Μαρτίου '26. Από 231,73 πήγε στα 245,51 ευρώ την μεγαβατώρα (+5,95%).

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Απριλίου '26 έμειναν σταθερές σε 82,14 ευρώ την μεγαβατώρα περιλαμβάνοντας πλέον την αύξηση των χρεώσεων δικτύου μεταφοράς που είναι σε ισχύ από 1/2/26.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, αυξήθηκε στα 149,66 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 136,66 τον Μάρτιο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον Απρίλιο σε μέσο όρο ήταν στα 168,42 ευρώ την μεγαβατώρα, σημαντικά αυξημένες σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (137,41 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ έμειναν σταθερές στα 135,84 ευρώ την μεγαβατώρα σε σχέση με τον Μάρτιο. Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες.

Τον Απρίλιο η χονδρική τιμή είχε πτώση (-8,77 %) σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Οι εναλλακτικοί Πάροχοι όχι μόνο δεν πέρασαν την μείωση της χονδρικής στις λιανικές τιμές αλλά αντίθετα αύξησαν τις λιανικές τιμές. Η ΔΕΗ κράτησε τις λιανικές τιμές σταθερές. Η αύξηση αυτή αφορά τόσο τα σταθερά τιμολόγια όσο και τα μεταβλητά ("πράσινα"), στα ίδια περίπου επίπεδα (+5,9% τα σταθερά , +4,8% τα μεταβλητά). Η πολεμική σύγκρουση και η σχετική αβεβαιότητα για το μέλλον επηρέασε τις αποφάσεις των εναλλακτικών παρόχων σχετικά με τα σταθερά τους τιμολόγια. Σε αντίθεση με την ΔΕΗ που διατήρησε την ψυχραιμία της. Το αποτέλεσμα είναι εκτόξευση των μικτών περιθωρίων του κλάδου για τον Απρίλιο σε επίπεδα πάνω από 23% (έναντι του 14% - μέσου όρου των δυο τελευταίων ετών)

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (ΤΚΤ) για τον Απρίλιο του 2026 αυξήθηκε στα 279,48 ευρώ την μεγαβατώρα. Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 34 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.048 ευρώ - δηλαδή περίπου 157 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (891 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Ρεύμα: Το Μέλλον Είναι Σκούρο Μπλε - Όχι Πορτοκαλί

Το κόστος του ρεύματος αλλάζει κάθε ώρα (ή και συχνότερα!). Ο λόγος είναι ότι το ρεύμα είναι ένα αγαθό του οποίου η αποθήκευση ήταν (και εξακολουθεί να είναι) εξαιρετικά δαπανηρή. Συνεπώς και η τιμή του θα έπρεπε να αλλάζει με την ίδια συχνότητα. Θεωρητικά, αν όλοι οι καταναλωτές είχαν εγκατεστημένους μετρητές που μετρούν την κατανάλωση κάθε - για παράδειγμα - δέκα λεπτά, θα πλήρωναν διαφορετική τιμή για κάθε δεκάλεπτο. Θα πλήρωναν δηλαδή με "δυναμικό" τιμολόγιο. Αυτό θα επιτύγχανε την βέλτιστη κατανομή των πόρων σύμφωνα με την νεοφιλελεύθερη οικονομική θεωρία των αγορών. 

Στην πράξη όμως, στην ιστορία του ενάμιση περίπου αιώνα ζωής του ηλεκτρισμού, η τιμή που πλήρωναν οι καταναλωτές ήταν πολύ πιο σταθερή. Άλλαζε συνήθως σε μεγάλα χρονικά διαστήματα - κάθε χρόνο παρά κάθε λεπτό.

Η επιμονή στα σταθερά τιμολόγια διατηρήθηκε παρά το ότι οι τεχνολογίες των τηλεπικοινωνιών και των υπολογιστών έδωσαν πρόσφατα την δυνατότητα εφαρμογής της δυναμικής τιμολόγησης (οι νέες τεχνολογίες ήταν διαθέσιμες ήδη από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα). Αυτό ήταν αποτέλεσμα κυρίως της αδράνειας των επιχειρήσεων ηλεκτρισμού, οι περισσότερες από τις οποίες ήταν υπό τον ρυθμιστικό έλεγχο ή και την ιδιοκτησία του κράτους. Αλλά και της εύλογης υπόθεσης ότι αν δινόταν στους καταναλωτές η επιλογή δυναμικής τιμολόγησης δεν θα είχαν τρόπο ή επαρκές κίνητρο για να την αξιοποιήσουν. Πράγμα που καθιστούσε τις επενδύσεις στις νέες τεχνολογίες μη αποδοτικές. Μέχρι που εμφανίστηκε ο στόχος της "πράσινης μετάβασης".

Η πράσινη μετάβαση απαιτεί μεγαλύτερη διείσδυση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η παραγωγή των οποίων δεν είναι ελέγξιμη - δημιουργούν πρόσθετη ανάγκη εφεδρείας στο ηλεκτρικό σύστημα. Έχουν όμως το πλεονέκτημα του σχεδόν μηδενικού βραχυπρόθεσμου (οριακού) κόστους. Οι πολιτικοί που προωθούν την πράσινη μετάβαση (των χωρών της ονομαζόμενης "Δύσης") έβαλαν στόχο να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες για να αντισταθμίσουν το κόστος της πρόσθετης εφεδρείας για τους καταναλωτές περνώντας το χαμηλό οριακό κόστος των ΑΠΕ ορισμένες ώρες της ημέρας στους καταναλωτές - μέσω δυναμικών τιμολογίων. Μια λύση καλύτερη από εναλλακτικές - όπως για παράδειγμα η επιδότηση των μπαταριών για την κάλυψη των αναγκών εφεδρείας. Το πρόβλημα είναι η ίδια αιτία που η δυναμική τιμολόγηση δεν εφαρμόστηκε στο παρελθόν. Δεν είναι δημοφιλής ανάμεσα στους καταναλωτές. 

Οι προτιμήσεις των υπηκόων - καταναλωτών δεν είναι η πρώτη προτεραιότητα των πολιτικών και γραφειοκρατών που προωθούν την πράσινη μετάβαση. Αποφάσισαν συνεπώς να αναγκάσουν (με σχεδόν σταλινική επιμονή) τον ηλεκτρικό κλάδο να επενδύσει στην υποδομή που χρειάζεται για να παρέχεται η δυνατότητα της δυναμικής τιμολόγησης στους πελάτες τους. Τους "έξυπνους" μετρητές. Το αποτέλεσμα: Η πλειονότητα των καταναλωτών στις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει πλέον εγκατεστημένους έξυπνους μετρητές (με εξαίρεση - το μαντέψατε- την Ελλάδα). Ελάχιστοι όμως από αυτούς τους καταναλωτές έχουν επιλέξει δυναμικά τιμολόγια. Η πολιτική είναι αποτυχημένη.

Ποια είναι η λύση; Η λύση που θα συμβιβάσει τις ονειρώξεις των νεοφιλελεύθερων με τα οράματα των προαγωγών της πράσινης μετάβασης και θα καταστήσει συγχρόνως αποδοτική την επένδυση στους "έξυπνους" μετρητές; Να έχουμε όλοι έξυπνους μετρητές και να πληρώνουμε με δυναμικά - πορτοκαλί τιμολόγια; Η απάντηση είναι: Τα σκούρα μπλε τιμολόγια - πιο μπλε από τα μπλε - σχεδόν μαύρα. Πιο σταθερά από τα σταθερά. Που θα πωλούνται ως τιμολόγια σταθερής δαπάνης (και όχι μόνο τιμής) για ένα ολόκληρο χρόνο. Με μόνη διαφορά (από ότι κυκλοφορεί στην ελληνική αγορά αυτή την εποχή), ότι ο καταναλωτής θα συμφωνήσει να παραδώσει τον έλεγχο της κατανάλωσής του (ή μέρους της) στον Πάροχό του για το διάστημα της σύμβασης (και ο Πάροχος στην Τεχνητή Νοημοσύνη...). Δημιουργώντας αξία από την παροχή υπηρεσιών ευελιξίας στο σύστημα. 

Αυτό το όνειρο θα μπορούσαμε να το δούμε να υλοποιείται ακόμα και στην Ελλάδα. Όπως έχει "δείξει η ζωή" μέχρι τώρα, τα κυριότερα εμπόδια είναι οι αρμόδιες κρατικές και ρυθμιστικές αρχές και ο Πίθος των Δαναΐδων του ηλεκτρικού συστήματος στην χώρα - γνωστός ως  ΔΕΔΔΗΕ.

ΔΕΗ: Το Μπαλόνι Σκοπεύει να Γίνει Αερόστατο

Η ανακοίνωση της πρόθεσης της υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζουσας επιχείρησης ηλεκτρισμού στην χώρα να αυξήσει τα κεφάλαιά της κατά 4 δισεκατομμύρια ευρώ - δηλαδή σχεδόν να τα διπλασιάσει - είναι εντυπωσιακή* και προκαλεί ερωτήματα ακριβώς επειδή αυτή ελέγχεται (και θα εξακολουθήσει από ότι φαίνεται να ελέγχεται) από το κράτος. Τα ερωτήματα συνεπώς δεν είναι μόνο επιχειρηματικής φύσης αλλά και δημόσιας πολιτικής. 

Το ερώτημα από την επιχειρηματική σκοπιά είναι ο πραγματικός σκοπός της απόφασης. Το ερώτημα από την σκοπιά της δημόσιας πολιτικής είναι το πως η απόφαση αυτή επηρεάζει την χώρα συνολικά και όχι μόνο τους μετόχους της επιχείρησης. Ιδού συνοπτικά οι απόψεις μου για τα δύο ερωτήματα: 

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η επιχειρηματική απόφαση δεν έχει μόνο ενεργητικό - επιθετικό χαρακτήρα αλλά είναι και μια φυγή προς τα εμπρός από μια δυσχερή θέση. Το μπαλόνι φουσκώνει και γίνεται αερόστατο. Που πλέον μεταφέρει φορτίο κάποιας αξίας  - και έχει ανάγκη κάποιας πρόσθετης εξασφάλισης από τον βασικό ιδιοκτήτη - το κράτος.

Όσον αφορά την επίπτωση στο κοινωνικό σύνολο, η ΔΕΗ με το επενδυτικό της σχέδιο α) σπαταλά σπανίζοντες επενδυτικούς πόρους για την αγορά συχωροχαρτιών  για λογαριασμό των Ελλήνων και β) στον βαθμό που επενδύει εκτός Ελλάδος στερεί την χώρα από κεφάλαια που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν (ίσως από άλλες επιχειρήσεις) σε επενδύσεις με μεγαλύτερη απόδοση. Το πρόβλημα εδώ έγκειται στο ότι η ΔΕΗ έχει την δυνατότητα να επενδύει στο εξωτερικό βασιζόμενη σε έσοδα που είτε προέρχονται από επενδύσεις που επιδοτούνται από το ελληνικό κράτος (ΑΠΕ, αποθήκευση) είτε καθορίζονται διοικητικά από αυτό (Δίκτυα) είτε προέρχονται από αγορές στις οποίες το κράτος ανέχεται (αν δεν προστατεύει ενεργά) την δεσπόζουσα θέση της (επενδύσεις στο εξωτερικό επιχειρήσεων ελληνικής ιδιοκτησίας που δραστηριοποιούνται σε ανταγωνιστικές αγορές - π.χ. η ναυτιλία - δεν είναι κατ' αρχήν θέμα δημόσιας πολιτικής). 

Παίζει επίθεση ή άμυνα η ΔΕΗ με την τερατώδη αύξηση κεφαλαίου; Μια μικρή ημιερασιτεχνική έρευνα (λόγω έλλειψης χρόνου και τυπικής εξειδίκευσης στα λογιστικά) στα οικονομικά της μεγέθη από τον γράφοντα παρέχει ενδείξεις για αναγκαστική κίνηση: To μπαλόνι, δηλαδή ο ισολογισμός της, έφθασε τα 29 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα ίδια κεφάλαια που χρηματοδοτούν αυτό το "βουνό" είναι μόλις 6 δισεκατομμύρια. Η ΔΕΗ δεν έχει ελεύθερες χρηματορροές και τα τελευταία δύο χρόνια δίνει μέρισμα με δανεικά (αναλυτές προβλέπουν ότι με το επενδυτικό της πρόγραμμα δεν θα έχει ελεύθερες ροές μέχρι το 2031). Οι τόκοι που πληρώνει μόλις καλύπτονται από τα κέρδη της. Το καθαρό χρέος της αυξήθηκε στο 3,2 των κερδών της προ φόρων τόκων και αποσβέσεων (ΕΒΙΤDA). Με την εικόνα αυτή δεν μπορεί να αποκλεισθεί κατά την άποψή μου η πιθανότητα ότι η απόφαση για αύξηση κεφαλαίου ελήφθη μετά από παραίνεση τραπεζιτών που βλέπουν την έκθεση τους στην υπό κρατικό έλεγχο επιχείρηση να αυξάνεται ανησυχητικά και δεν θα ήταν διατεθειμένοι να χρηματοδοτήσουν πλέον τόσο φιλόδοξο επενδυτικό πλάνο (ο δανεισμός της ΔΕΗ μέσα στο 2025 αυξήθηκε κατά 1.500 εκατομμύρια ευρώ περίπου). Υποθέτω ότι ένας φρόνιμος τραπεζίτης άλλωστε δεν θα υποτιμούσε την ανάγκη μιας πρόσθετης ασπίδας για τον βασικό πελάτη του - στον οποίο η θέση του τρέχοντα βασικού ιδιοκτήτη είναι πιθανόν να τεθεί εν αμφιβόλω τα επόμενα 1-2 χρόνια.

Ωφελεί την χώρα το επενδυτικό πλάνο της ΔΕΗ που θα χρηματοδοτηθεί από την αύξηση κεφαλαίου; Όχι δεν την ωφελεί. Γιατί, σε μια χώρα που έχει μεγάλη ανάγκη από επενδύσεις, η ΔΕΗ θα αφιερώσει τους πόρους που θα έχει στην διάθεσή της στην "πράσινη μετάβαση". Με πόρους που θα της διατεθούν με διοικητικές αποφάσεις και δεν θα είναι αποτέλεσμα της επίδοσής της σε ανταγωνιστικές αγορές. Δηλαδή σε ΑΠΕ, αποθήκευση και δίκτυα. Πράσινη μετάβαση χωρίς επιδότηση που πληρώνουν οι πολίτες δεν γίνεται. Η κοινωνική απόδοση των επενδύσεων σε πράσινη μετάβαση είναι αρνητική γιατί οι πολίτες δεν είναι υπεύθυνοι ούτε μπορούν να επηρεάσουν το πρόβλημα που υποτίθεται καλείται να αντιμετωπίσει η επένδυση αυτή. Ισοδυναμεί με αγορά συχωροχαρτιού - για υποθετικά αμαρτήματα.

Ωφελούν την χώρα οι επενδύσεις της ΔΕΗ στο εξωτερικό; Που στερούν την οικονομία της από πόρους που θα μπορούσαν να επενδυθούν στην ίδια; Την πιο φτωχή χώρα πλέον της Ευρώπης; Που θα συνεισφέρουν στην ανάπτυξη άλλων χωρών που είναι πλουσιότερες από την Ελλάδα; Ούτε μερίσματα δεν μπορούμε να περιμένουμε από μια επιχείρηση που το μόνο της ανταγωνιστικό πλεονέκτημα είναι η προνομιακή σχέση με το κράτος - γιατί δεν είναι εξασφαλισμένη η ίδια προνομιακή σχέση με τα κράτη-αποδέκτες των επενδύσεων (ή μήπως είναι;).

Η επιχείρηση που αποτέλεσε τον κύριο πυλώνα του ελληνικού οικονομικού θαύματος μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο είναι πλέον βαρίδι στα πόδια της ελληνικής οικονομίας. Δεν είναι προς θάνατον - αυτά συμβαίνουν και στα καλύτερα σπίτια (Ότι είναι καλό για την General Motors δεν είναι πλέον καλό για την Αμερική - αν ήταν ποτέ!) Η απόφαση για την  τερατώδη αύξηση κεφαλαίου της ΔΕΗ μας θυμίζει ότι μακροχρόνια ο μοχλός της οικονομικής ανάπτυξης είναι η δημιουργική καταστροφή. Η ΔΕΗ πρέπει να διαλυθεί στα εξ' ών συνετέθη πριν από 75 χρόνια και να δοθεί η ευκαιρία σε νέες δημιουργικές δυνάμεις να διαμορφώσουν τον κλάδο του μέλλοντος. Άλλωστε η οργανωτική δομή του καθετοποιημένου Λεβιάθαν στον ηλεκτρισμό είναι τεχνολογικά ξεπερασμένη**. Όσο πιο γρήγορα προσαρμοστεί η θεσμική υποδομή σε αυτή την πραγματικότητα τόσο καλύτερα για όλους.

* Όπως ήταν αναμενόμενο, η είδηση έτυχε αποθεωτικής υποδοχής από τον ελληνικό Τύπο. Ένας μάλιστα σχολιαστής δεν δίστασε να μας διαβεβαιώσει ότι "Μέσω της ΑΜΚ έως το 2030 η ΔΕΗ επεκτείνει τις δραστηριότητές της στην Ευρώπη. Σε Ιταλία, Βουλγαρία, Κροατία, Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβακία. Τα παραπάνω είναι ευνόητο ότι θα ρίξουν τα τιμολόγια στην ενέργεια. Αισθητά".

** Ακούσαμε ένα Υπουργό να μιλάει για καινοτομία με την ευκαιρία της ανακοίνωσης της αύξησης κεφαλαίου. Ίσως αναφερόταν στα καινούργια εμπορικά καταστήματα της ΔΕΗ - που είναι ομολογουμένως εντυπωσιακά. Καινοτομία της Επιχείρησης στην εποχή του Διαδικτύου. Η ΔΕΗ είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου μπορεί με σιγουριά να εξασφαλισθεί η καθυστέρηση κάθε πραγματικής καινοτομίας στον κλάδο για τουλάχιστον 10 χρόνια- πρόσφατο παράδειγμα οι "έξυπνοι" μετρητές. 

Ιεραρχία των Παρόχων: Αδράνεια, Στασιμότητα, Αδιαφορία

Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων κλπ. (ΡΑΑΕΥ) δημοσίευσε επιτέλους τις αναφορές της για την λιανική αγορά ηλεκτρισμού μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025. Με μεγάλη και ανεξήγητη καθυστέρηση όπως συνήθως. Στον παρακάτω Πίνακα, φαίνεται η εξέλιξη στα μερίδια αγοράς (σε αριθμό μετρητών στην Χαμηλή Τάση) στην περίοδο ενός έτους - από 31/12/24 μέχρι 31/12/25. Οι παρατηρήσεις μας:

Η δεσπόζουσα θέση του υπό κρατικό έλεγχο Παρόχου (ΔΕΗ) στην Χαμηλή Τάση, με το 70,96% των μετρητών την 31/12/25, παραμένει συντριπτική και σταθερή (ήταν 71,69% στις 31/12/24). Η ΔΕΗ είχε 5.432.276 πελάτες στην Χαμηλή Τάση την 31/12/25, ήτοι 84.674 λιγότερους από ότι την 31/12/24. 

Με αυτό τον ρυθμό απώλειας μετρητών από την ΔΕΗ, θα χρειαστούν 20 χρόνια για να πέσει το μερίδιο αγοράς της σε ανεκτό επίπεδο ανταγωνισμού, το οποίο εκτιμούμε στους 3.800.000 μετρητές (ήτοι το 2046 - εφόσον βέβαια το επιτρέψει μέχρι τότε η κλιματική "κρίση").

Στην διάρκεια της χρονιάς 12/24 έως 12/25, παρατηρήθηκαν τα εξής αξιοσημείωτα:

α) Ο Πάροχος Καθολικής Υπηρεσίας, "έχασε" μέσα στην χρονιά τους περισσότερους μετρητές - περίπου 88.000 - πιο πολλούς και από την ΔΕΗ. Παράλληλα, ο συνολικός αριθμός μετρητών στην Χαμηλή Τάση μειώθηκε κατά 40.000. Ποιος ξέρει γιατί (αποξηλώθηκαν οι μετρητές;) αλλά είναι εμφανές ότι υπάρχει μια διαδικασία τακτοποίησης και ότι στην προσπάθεια αυτή συμμετέχουν όλοι οι Πάροχοι.

β) Τέσσερεις από τους "μεγάλους" εναλλακτικούς Παρόχους είχαν αύξηση στον αριθμό των πελατών τους την χρονιά που πέρασε. Η Protergia η Ζενίθ ο Ηρων και η Enerwave (πρώην Elpedison). Ενδεικτική είναι η σύγκριση μεταξύ του αριθμού των περίπου 192.000 πελατών που "κέρδισαν" οι Πάροχοι αυτοί έναντι των 85.000 που "απώλεσε" η ΔΕΗ - υποδεικνύοντας ότι μεγάλο μέρος των κερδών τους ήταν εις βάρος άλλων εναλλακτικών. Οι NRG, Φυσικό Αέριο, Volton έχασαν πελάτες μέσα στον χρόνο. Περιλαμβανόμενης της απούσας πλέον Volterra από την αγορά, συνολικά περίπου 60.000.

γ) Ο Δείκτης Herfindahl Hirschman δεν σημείωσε αξιοσημείωτη μεταβολή. Το επίπεδο του ανταγωνισμού στην λιανική αγορά ηλεκτρισμού (Χαμηλή Τάση) σε αριθμό μετρητών όπως μετριέται από τον δείκτη HHI, είναι ισοδύναμο με αυτό ενός δυοπώλιου (1,9). Ούτε η έξοδος ενός Παρόχου από την αγορά - της Volterra, ούτε η αναμενόμενη συγχώνευση nrg/Hρωνα θα έχει αξιόλογη επίπτωση στην εικόνα αυτή δεδομένου του γιγαντιαίου μεριδίου του υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζοντα Παρόχου.

Σύμφωνα με τις εκθέσεις της ΡΑΑΕΥ, το 73% των καταναλωτών βρίσκονται ακόμα σε μεταβλητά τιμολόγια τον Δεκέμβριο του 2025 - χάνοντας την ευκαιρία να μειώσουν την ετήσια δαπάνη τους για ρεύμα (για τον μέσο καταναλωτή) κατά περίπου 200 ευρώ. 

Η αδράνεια αυτή των καταναλωτών τους στοιχίζει συλλογικά ένα ποσό που κατά την εκτίμησή μας είναι της τάξεως του 1 δισεκατομμυρίου ευρώ τον χρόνο. Το ποσό αυτό, επίσης κατά την εκτίμησή μας, θα έπρεπε να είναι εφιάλτης των αρμοδίων πολιτικών και ρυθμιστικών αρχών. Γιατί έχουν μεγάλο μέρος της ευθύνης. 

Η εικόνα του 2025 δείχνει μια αγορά σε αδράνεια από την πλευρά των καταναλωτών  στασιμότητα από την πλευρά των παρόχων και αδιαφορία από τη πλευρά του κράτους. Η κρίση του Α' τριμήνου του 2026 - για το οποίο ποιος ξέρει πότε η ΡΑΑΕΥ θα δημοσιεύσει στοιχεία - θα κάνει πιθανόν την εικόνα ακόμα χειρότερη.

 

"'Έξυπνοι" Μετρητές; Μόνο με την Συναίνεση του Καταναλωτή

Οι τηλεμετρούμενοι ("Έξυπνοι") μετρητές εγκαθίστανται μόνο σε καταναλωτές που συναινούν στην εγκατάσταση αυτή. Αυτός θα ήταν ο κανόνας σε μια ευνομούμενη πολιτεία, δεδομένου ότι ο διαχειριστής του δικτύου μέσω της τηλεμέτρησης αποκτά πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με την συμπεριφορά του καταναλωτή που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν προσωπικές. Πράγματι, στην Μ. Βρετανία για παράδειγμα, απαιτείται αυτή η συναίνεση για τον μετρητή και την λειτουργία της τηλεμέτρησης.

Ένας παρόμοιος κανόνας πρέπει άμεσα να εφαρμοστεί και στην χώρα μας. Υπάρχουν ήδη ανησυχητικές ενδείξεις ότι ο τρόπος με τον οποίο εγκαθίστανται οι μετρητές δημιουργεί σημαντικά προβλήματα - πέραν της πιθανής πρόσβασης σε προσωπικά δεδομένα. Ιδού ορισμένα από αυτά:

• Με την εγκατάσταση του έξυπνου μετρητή αλλάζει ο τρόπος χρέωσης για το δίκτυο διανομής. Πράγμα που ο ΔΕΔΔΗΕ κρατά ως επτασφράγιστο μυστικό από τον καταναλωτή. Ο οποίος καταναλωτής όταν πάρει τον λογαριασμό του θα ανατριχιάσει από το ύψος της χρέωσης και θα ζαλιστεί από τον τρόπο υπολογισμού της.
• Με την εγκατάσταση έξυπνου μετρητή, ο καταναλωτής που δεν πρόσεξε τα "ψιλά γράμματα" της σύμβασης που υπέγραψε για ένα ελκυστικό σταθερό τιμολόγιο του δεσπόζοντα παρόχου θα ενημερωθεί ότι η σύμβασή του έληξε και θα πρέπει να επιλέξει άλλο τιμολόγιο ή Πάροχο (ευτυχώς θα του χαρίσουν την ποινή αποχώρησης!) 
• Δεν κατανοούμε πως βοηθούν την αποδοχή των έξυπνων μετρητών οι δημόσιες δηλώσεις στελεχών του ΔΕΔΔΗΕ ότι προτίθενται να δώσουν προτεραιότητα στην εγκατάστασή τους σε "προβληματικούς" πελάτες. Πράγματι η διακοπή λόγω χρεών θα μπορεί να γίνεται εκ του μακρόθεν μέσω του συστήματος τηλεμέτρησης/τηλεπαρακολούθησης/ τηλεδιαχείρισης. Γιατί θεωρείται όμως δεδομένο ότι η τιμωρία των μπαταξήδων πρέπει να γίνεται με αυταρχικό και βίαιο τρόπο; Γιατί δεν υιοθετείται η λύση της τοποθέτησης έξυπνων μετρητών που θα διαθέτουν την λειτουργία της προπληρωμής; (όπως ο γράφων έχει προτείνει εδώ και 6 περίπου χρόνια)

Η ιστορία της διαχείρισης του έργου της τοποθέτησης έξυπνων μετρητών στους καταναλωτές ρεύματος από τον ΔΕΔΔΗΕ - τον Πίθο των Δαναΐδων του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος - είναι ένα λυπηρό αφήγημα. Κυρίως γιατί έγινε και εξακολουθεί να γίνεται με τρόπο που τοποθετεί την χώρα μας στον "πάτο"  μεταξύ των χωρών μελών της ΕΕ. Είναι επείγον το κράτος να επέμβει - τουλάχιστον για να προστατεύσει τους Έλληνες πολίτες από τις αστοχίες του ανεξέλεγκτου διαχειριστή.

• Να απαιτείται η συναίνεση του καταναλωτή, αν όχι στη  εγκατάσταση, τότε στην τηλεδιαχείριση του έξυπνου μετρητή.
• Να έχει την επιλογή ο καταναλωτής να εξακολουθήσει να χρεώνεται για το δίκτυο διανομής όπως πριν την αντικατάσταση του μετρητή.
• Να απαγορευτεί η προσφορά τιμολογίων από τους παρόχους των οποίων οι συμβάσεις περιλαμβάνουν ρήτρα διακοπής τους λόγω εγκατάστασης έξυπνου μετρητή (για όσο δεν απαιτείται η συναίνεσή του για την εγκατάσταση).
• Να υιοθετηθεί η πρακτική της εγκατάστασης μετρητών προπληρωμής σε κακοπληρωτές με ευθύνη και απόφαση του Παρόχου και όχι του ΔΕΔΔΗΕ.

Οι Έλληνες έχουν αρχίσει να υποπτεύονται ότι το κράτος του οποίου είναι υπήκοοι είναι ένα "μπάχαλο" τριτοκοσμικού επιπέδου*. Ο ΔΕΔΔΗΕ με το έργο των έξυπνων μετρητών κάνει ότι μπορεί και αυτός για να επιβεβαιώσει την υποψία αυτή. Ας ξυπνήσουν οι αρμόδιοι.

*Άραγε για πόσο ακόμα θα μπορούμε να χρησιμοποιούμε τον Τρίτο Κόσμο ως μέτρο σύγκρισης;

Φθηνό Ρεύμα: Γιατί Μόνο για τις Βιομηχανίες;

Μετά από πολύμηνες διαβουλεύσεις το κράτος αποφάσισε τα "μέτρα" που προτίθεται να λάβει για να μειωθεί η δαπάνη του ρεύματος για τις βιομηχανίες. Συνοπτικά τα μέτρα είναι α) η απαλλαγή των επιχειρήσεων από το μεγαλύτερο μέρος του κόστους αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών CO2 για το ρεύμα που καταναλώνουν και β) η μείωση της χρέωσης τους για τις υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας. Διαβλέπω στα μέτρα αυτά μια αχτίδα ελπίδας. 

Δεν είμαι σε θέση να αξιολογήσω πλήρως την αποτελεσματικότητα των συγκεκριμένων μέτρων για το κοινωνικό σύνολο. Οι ωφελούμενοι δηλώνουν ανικανοποίητοι - κάτι που είναι λογικά αναμενόμενο. Οι λειτουργοί του Τύπου αντιμετώπισαν το θέμα δείχνοντας μεγαλύτερη αμεροληψία στα κείμενά τους σε σχέση με αυτή που επιφύλαξαν στα πρόσφατα αιτήματα των αγροτών. Εντυπωσιακή η αφωνία του πολιτικού συστήματος όλων των αποχρώσεων. 

Η άποψή μου όμως είναι ότι τα μέτρα αυτά - ιδιαίτερα η απαλλαγή του ρεύματος από το κόστος των εκπομπών CO2 είναι μια εξαιρετικά καλή ιδέα την οποία άλλωστε είχα προτείνει πρόσφατα. Η πρόταση είναι να καταργηθεί η επιβάρυνση αυτή όχι μόνο για τις βιομηχανίες αλλά για το σύνολο των καταναλωτών*. Μέχρις ότου περάσει η κρίση ή ακόμα καλύτερα μέχρι να ερωτηθεί ο λαός για το πόσο ακριβώς είναι διατεθειμένος να πληρώσει. Η τελική απόφαση θα πρέπει να παρθεί με δημοκρατικό τρόπο (μέσω ενός δημοψηφίσματος;). Υποψιάζομαι ότι οι πολίτες θα κατανοήσουν ότι το κόστος αυτό αγοράζει στην πραγματικότητα ένα συγχωροχάρτι για αμαρτίες που δεν έκαναν. Μπορεί όμως να κάνω λάθος. Είναι όμως καθήκον των πολιτικών μας ηγετών να θέσουν το ερώτημα - είναι θέμα δημοκρατικής νομιμοποίησης. 

Αν η λύση αυτή είναι τόσο ριζοσπαστική που το πολιτικό μας σύστημα δεν μπορεί να διαχειριστεί, υπάρχει μια πιο μετριοπαθής πρόταση που έχει διατυπώσει ο καθηγητής στην Οξφόρδη κύριος Dieter Helm. Να θεωρήσει το κράτος ότι η τιμή του φυσικού αερίου και των δικαιωμάτων είναι συμπληρωματικά μεγέθη. Με άλλα λόγια ότι και τα δύο - συνεπώς και το άθροισμά τους  - είναι ένα είδος "φόρου άνθρακα". Όταν λοιπόν μεταβάλλεται το ένα θα μπορούσε το άλλο να αντισταθμίζει την μεταβολή αυτή κινούμενο προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το μέγεθος που μπορεί να ελέγξουν οι πολιτικοί ευκολότερα είναι το κόστος των δικαιωμάτων. Μια διαδικασία που θα αναβαθμίσει την μέθοδο που σήμερα ακολουθείται - το παιχνίδι της κολοκυθιάς. Το πλεονέκτημα της πρότασης είναι μεγαλύτερη σταθερότητα στις αγορές ρεύματος**. 

Υπάρχει βέβαια ένα θεματάκι. Οι δυο προτάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω δεν μπορούν  μάλλον να εφαρμοστούν μονομερώς στην χώρα - χωρίς δηλαδή την  σύμφωνη γνώμη (και συλλογική απόφαση) της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μήπως ήρθε λοιπόν ο καιρός να γράψουμε ακόμα ένα γραμματάκι στην κυρία Φον ντερ Λάυεν;

*Το κόστος αγοράς δικαιωμάτων επιρρίπτεται στην λιανική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής. Προσεγγιστικά, το συνολικό ποσό είναι της τάξεως του μισού δισεκατομμυρίου ευρώ που ισοδυναμεί με περίπου 20 ευρώ/MWh ή 80 ευρώ τον χρόνο για το μέσο καταναλωτή, ήτοι περίπου 10% της δαπάνης του για ρεύμα.

** Θα πρέπει βέβαια να συμφωνηθεί το ύψος αυτού του "Φόρου Άνθρακα". Υπάρχει και σε αυτό το πρόβλημα λύση στην οποία έχω αναφερθεί αλλού

Πόσο Αυξήθηκαν οι Τιμές τους Ρεύματος τον Απρίλιο;

Το allazorevma.gr είναι υποχρεωμένο να παρέμβει στον δημόσιο διάλογο σχετικά με τις τιμές του ρεύματος για τα νοικοκυριά με αφορμή την συνεχιζόμενη σύρραξη στον Κόλπο, επειδή είναι ο μοναδικός ανεξάρτητος "φορέας" στην χώρα που τηρεί με μεθοδικό τρόπο τα σχετικά στοιχεία. Ιδού λοιπόν πως εξελίχθηκαν οι τιμές τον Απρίλιο του 2026 σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα:

Το ανταγωνιστικό μέρος των τιμών των μεταβλητών ("πράσινων") τιμολογίων αυξήθηκε κατά 7,2%. Αυτή είναι η αύξηση στο σταθμισμένο μέσο όρο των ειδικών τιμολογίων των τεσσάρων μεγαλύτερων Παρόχων που προμηθεύουν το 87% της αγοράς στην Χαμηλή Τάση. Η αύξηση αυτή είναι μικρότερη από την αύξηση του συνολικού κόστους της χονδρικής του Μαρτίου (+15%) γιατί ο σχετικός κρατικός αλγόριθμος είναι "οπισθοδρομικός" - λαμβάνει υπόψη του δυο πρόσφατους μήνες και όχι τον επόμενο (Απρίλιο). Η αύξηση θα ήταν μικρότερη αν ο δεσπόζων Πάροχος δεν μείωνε την έκπτωση που συνηθίζει να δίνει κάθε μήνα στην ¨βασική τιμή¨ (από 15 % σε 10% στην κλίμακα κατανάλωσης πάνω από 200 κιλοβατώρες). 

Επειδή οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις έμειναν σταθερές, η τελική χρέωση της κιλοβατώρας για τα μεταβλητά τιμολόγια είναι αυξημένη κατά 4,8% - στα 27,94 λεπτά την κιλοβατώρα.

Το ανταγωνιστικό μέρος της τιμής των σταθερών τιμολογίων αυξήθηκε κατά 9,6% σε σχέση με τον Μάρτιο. Αυτό οδηγεί σε τελική τιμή χρέωσης (μαζί με τα ρυθμιζόμενα) αυξημένη κατά 6% στα 24, 57 λεπτά την κιλοβατώρα.

Δυο σημαντικές παρατηρήσεις:

• Τα σταθερά τιμολόγια, παρά τις πρόσφατες αυξήσεις, εξακολουθούν να είναι φθηνότερα από τα μεταβλητά ("πράσινα"). Η πιθανότητα να ανατραπεί η σχέση αυτή προϋποθέτει δραματική πτώση των μεταβλητών τιμολογίων (δηλαδή της χονδρικής τιμής!) στο επόμενο 12μηνο και είναι κατά την άποψή μας (και την άποψη των προθεσμιακών αγορών) μικρή.
• Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι η αύξηση στα σταθερά τιμολόγια αφορά ΝΕΟΥΣ πελάτες και όχι τους υπάρχοντες, Σε αντίθεση με τα μεταβλητά τιμολόγια η αύξηση στα οποία αφορά (και θα συνεχίσει να αφορά) το ΣΥΝΟΛΟ των πελατών.

Τα παραπάνω σημαίνουν: α) για όσους είναι στα μεταβλητά τιμολόγια εξακολουθεί - ακόμα και τώρα στην  κρίση - η προτροπή να φύγουν από αυτά επιλέγοντας σταθερά β) για όσους είναι στα σταθερά να μείνουν σε αυτά μέχρι την λήξη των συμβάσεών τους. Υπενθυμίζουμε ότι, συνήθως, αν αυτές οι συμβάσεις δεν ανανεωθούν, ο Πάροχοι, αυτόματα μεταφέρουν τον πελάτη σε μεταβλητό τιμολόγιο. Θέλει προσοχή! γ) Για αυτούς που οι σταθερές συμβάσεις τους λήγουν μέσα στον Απρίλιο να σπεύσουν να κάνουν έρευνα αγοράς ( στο allazorevma.gr!) γιατί υπάρχουν Πάροχοι που φαίνεται ότι τους αρέσει ο κίνδυνος (ή φιλοδοξούν να γίνουν φιλανθρωπικά ιδρύματα..) και διατήρησαν  τα σταθερά τους τιμολόγια στα ίδια επίπεδα.

Λήγει το Σταθερό σας Τιμολόγιο; Υπάρχει Λύση!

Οι τιμές του ρεύματος τον Απρίλιο σημείωσαν αύξηση. Παρ΄ολ'αυτά, τα τιμολόγια σταθερής τιμής εξακολουθούν να είναι η φθηνότερη επιλογή για τους καταναλωτές. Όσοι όμως είναι ήδη σε συμβάσεις που λήγουν μέσα στον Απρίλιο, είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν υψηλότερες τιμές για να ανανεώσουν τα σταθερά τους τιμολόγια. 

Δεν ισχύει όμως αυτό για όλους τους Παρόχους. Ορισμένοι από αυτούς, ίσως γιατί είναι αισιόδοξοι, ίσως γιατί τους αρέσει ο κίνδυνος, δεν αύξησαν τις τιμές των σταθερών τιμολογίων τους. Το allazorevma.gr συνιστά στους καταναλωτές των οποίων οι συμβάσεις λήγουν τον Απρίλιο να κάνουν έρευνα αγοράς ώστε να εκμεταλλευθούν την ευκαιρία αυτή. 

Και όπως είναι γνωστό, ο πιο γρήγορος, αντικειμενικός και αξιόπιστος τρόπος να κάνουν την έρευνα αγοράς είναι μέσω της ιστοσελίδας allazorevma.gr - που υποστηρίζει τους Έλληνες καταναλωτές από το 2015.

Δείκτης Τιμών Μαρτίου: Ελαφρές Αναταράξεις στο Ρεύμα

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Μάρτιο του 2026. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Μάρτιο είχε μικρή αύξηση σε σχέση με τον δείκτη Φεβρουαρίου '26. Από 225,53 πήγε στα 231,73 ευρώ την μεγαβατώρα (+2,75%).

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Μαρτίου '26 έμειναν σταθερές σε 82,14 ευρώ την μεγαβατώρα περιλαμβάνοντας πλέον την αύξηση των χρεώσεων δικτύου μεταφοράς που είναι σε ισχύ από 1/2/26.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, αυξήθηκε στα 136,66 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 130,82 τον Φεβρουάριο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον Μάρτιο σε μέσο όρο ήταν στα 137,41 ευρώ την μεγαβατώρα, αυξημένες σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (131,49 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ αυξήθηκαν στα 135,84 ευρώ την μεγαβατώρα σε σχέση με τον Φεβρουάριο. Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες.

Τον Μάρτιο η χονδρική τιμή είχε σημαντική αύξηση (+15,25 %) σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Τόσο η ΔΕΗ όσο και οι εναλλακτικοί Πάροχοι δεν πέρασαν όλη την αύξηση της χονδρικής στις λιανικές τιμές και πέρασαν μικρό μέρος της (+4,46%). Να σημειωθεί ότι η αύξηση αυτή αφορά τα σταθερά τιμολόγια και όχι τα μεταβλητά ("πράσινα"), τα οποία λόγω της εφαρμογής του κρατικού αλγορίθμου σημείωσαν μείωση τον Μάρτιο αντανακλώντας τη μειωμένη χονδρική του προηγούμενου μήνα (Φεβρουαρίου). 

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (ΤΚΤ) για τον Μάρτιο του 2026 μειώθηκε στα 266,56 ευρώ την μεγαβατώρα. Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 35 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.000 ευρώ - δηλαδή περίπου 164 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (836 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Μια Βελτιωμένη Εκτίμηση του Μικτού Περιθωρίου των Παρόχων στην Χαμηλή Τάση

Τα στοιχεία που τηρεί το allazorevma.gr για την κατάρτηση του Δείκτη Τιμών του, μας δίνουν την δυνατότητα να υπολογίζουμε περιοδικά ένα τυποποιημένο Μικτό Περιθώριο για τους Παρόχους στην αγορά της Χαμηλής Τάσης. Με την πρόσφατη προσθήκη των στοιχείων σχετικά με τα ποσοστά των καταναλωτών σε σταθερά και μεταβλητά τιμολόγια στις μηνιαίες αναφορές της ΡΑΑΕΥ, έχουμε πλέον την  δυνατότητα να βελτιώσουμε τους υπολογισμούς μας.

Στον παρακάτω Πίνακα παρουσιάζονται οι σχετικοί υπολογισμοί για τα έτη 2024 και 2025 καθώς και για το πρώτο τρίμηνο του 2026. Η περίοδος των δυο αυτών ετών χαρακτηρίζεται από σχετική ομαλότητα στην αγορά (μετά την κρίση της περιόδου '21-'23) και ειδικότερα την προσφορά τιμολογίων σταθερής τιμής συνήθως 12μηνης διάρκειας. Οι παρατηρήσεις μας:

Οι αριθμοί επιβεβαιώνουν την υπόθεση ότι τα τελευταία δύο χρόνια υπήρξε στην αγορά στην πράξη φαινόμενο σταυροειδούς επιδότησης. Οι ανενεργοί καταναλωτές, που με ευθύνη του κράτους μεταφέρθηκαν και παρέμειναν σε μεταβλητά τιμολόγια, επιδότησαν τις χαμηλές τιμές που προσφέρθηκαν για την προσέλκυση των ενεργών καταναλωτών από τους Παρόχους.

Το Μικτό Περιθώριο για το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (στο οποίο είναι ακόμα το 70% των καταναλωτών) αυξήθηκε μεταξύ των δύο ετών από 15% σε 17% με αποτέλεσμα την διατήρηση του σταθμισμένου περιθωρίου (από 14% σε 13%) στο ίδιο επίπεδο δεδομένου ότι οι Πάροχοι πωλούσαν τα σταθερά τιμολόγια σε τιμές κόστους.

Το κράτος, με την μεταφορά των καταναλωτών χωρίς να τους ρωτήσει σε "πράσινα" τιμολόγια και την έντονη παραπλανητική κρατική διαφήμισή τους, έδωσε την ευκαιρία στους Παρόχους να απολαύσουν περιθώρια της τάξεως του 30% το πρώτο εξάμηνο του 2024 (Όπως φαίνεται στον Πίνακα κάτι ανάλογο παρατηρείται και στο Α' τρίμηνο του 2026 - χωρίς είναι αλήθεια αυτή τη φορά να ευθύνεται το ελληνικό κράτος).

Είναι χαρακτηριστική η σταθερότητα στα δύο χρόνια του (σταθμισμένου) Μικτού Περιθωρίου στην περιοχή του 13-14%. Είναι όμως το βέλτιστο επίπεδο από πλευράς ανταγωνισμού; Δεν είναι εύκολο να αποφανθεί κανείς - πιθανόν ούτε καν η ΡΑΑΕΥ. Δεδομένου όμως ότι το περιθώριο αυτό καθορίζεται σε μεγάλο ποσοστό από τον δεσπόζοντα Πάροχο (που εκπροσωπεί το 72% των μετρητών) και του γεγονότος ότι η τάση για συγκέντρωση στον κλάδο είναι εμφανής, για να είμαστε σίγουροι ότι λειτουργεί ο ανταγωνισμός και να αυξήσουμε την πιθανότητα να μπει στην αγορά και κάποιος νεοεισερχόμενος, το περιθώριο αυτό πρέπει να αυξηθεί με παρέμβαση του ρυθμιστή και να τεθεί ως κατώτατο όριο για τον δεσπόζοντα Πάροχο μέχρι το μερίδιο του να πέσει κάτω από το 30% σε μετρητές.

Μύθος: Οι ΑΠΕ Συγκράτησαν τις Τιμές Ρεύματος τον Μάρτιο

Πολιτικοί, Λειτουργοί του Τύπου και λοιποί δημοσιολογούντες (περιλαμβανόμενων και ορισμένων "πανεπιστημιακών") διαχέουν το μήνυμα (με εντυπωσιακό συντονισμό) ότι οι ΑΠΕ πιστώνονται την σταθερότητα των τιμών στο ρεύμα που παρατηρείται τον Μάρτιο παρά την αναταραχή στις διεθνείς αγορές λόγω της κρίσης στον Κόλπο. Δεν θα σχολιάσω τις προθέσεις των δηλώσεων ελπίζοντας (όσο ζω!) ότι έγιναν λόγω άγνοιας των δεδομένων. Τα οποία διηγούνται ένα διαφορετικό αφήγημα.

Πρώτο: Η λιανική τιμή του ρεύματος έμεινε πρακτικά σταθερή (ο Δείκτης Τιμών του allazorevma.gr είχε μικρή αύξηση κατά 2,7%) για δυο προφανείς λόγους. Ο ένας είναι ότι περίπου το 1/3 των πελατών βρίσκονται σε σταθερά τιμολόγια. Ο δεύτερος είναι ότι ο κρατικά επιβληθείς μηχανισμός αναπροσαρμογής στα μεταβλητά τιμολόγια είναι οπισθοβαρής - βασίζεται στους δυο προηγούμενους μήνες τιμών της χονδρικής. Λόγω του ότι ο Φεβρουάριος ήταν εξαιρετικά φθηνός στην χονδρική, τα μεταβλητά τιμολόγια (το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο του allazorevma.gr) για τον Μάρτιο είχε πτώση κατά 2,7%.

Δεύτερο: Η χονδρική στην διάρκεια του Μαρτίου μέχρι σήμερα (26/3) εμφανίζει άνοδο κατά περίπου 14% την στιγμή που η τιμή του φυσικού αερίου εμφάνισε αύξηση πάνω από 40%. Το πιο σημαντικό γεγονός που αντιστάθμισε την αύξηση του φυσικού αερίου ήταν ότι στην ίδια περίοδο (με ένα θαυματουργό τρόπο) η τιμή των δικαιωμάτων εκπομπών στο EUTS έπεσε κατά 20 ευρώ τον τόνο - ήτοι κατά 30%. Οι ΑΠΕ δεν έκαναν την εμφάνισή τους - άλλωστε δεν είναι στο χέρι τους.

Μα δεν είναι οι ΑΠΕ ο φθηνότερος τρόπος για την παραγωγή ρεύματος; Δεν μειώνουν την χονδρική - αφού την "σπρώχνουν" προς τα κάτω (μέχρι και το μηδέν τις μεσημβρινές ώρες;) Μπορεί να μειώνουν την χονδρική αλλά δεν πληρώνονται την χονδρική  γιατί επιδοτούνται. Την επιδότηση την πληρώνουν οι καταναλωτές μέσω των λογαριασμών τους στην λιανική τιμή. Το καλύτερα κρυμμένο μυστικό της αγοράς ρεύματος, ο μηχανισμός των επιδοτήσεων των ΑΠΕ, προβλέπει ότι όσο χαμηλότερη είναι η χονδρική, τόσο μεγαλύτερη είναι η επιδότησή τους. Συνολικά, το κόστος για την αντιμετώπιση της κλιματικής "κρίσης" (που υλοποιείται κυρίως μέσω των λογαριασμών ρεύματος) αποτελεί εδώ και χρόνια (και θα αποτελεί στο προβλεπτό μέλλον) περίπου το 30% της δαπάνης των νοικοκυριών για ρεύμα. 

Οι ΑΠΕ δεν συγκράτησαν τις τιμές (ούτε την λιανική ούτε την χονδρική) του ρεύματος τον Μάρτιο. Ούτε είναι - και δεν προβλέπεται να είναι στο προβλεπτό μέλλον - ο φθηνότερος τρόπος παραγωγής ηλεκτρισμού. Αν ήταν, γιατί χρειάζεται να επιδοτούνται; Ένα μικρό αντίδοτο στην παραπληροφόρηση.

Ορισμένα Προβληματάκια στην Ενιαία Ευρωπαική Αγορά Ηλεκτρισμού*

Η ιστορία ξεκινά στη Γερμανία. Μετά την σταδιακή κατάργηση της πυρηνικής ενέργειας το 2011, η Γερμανία άρχισε να κατασκευάζει αιολική ισχύ. Κυρίως στο Βορρά. Μέχρι το 2017, υπήρχαν 35 GW χερσαίας αιολικής ενέργειας στη Βόρεια Γερμανία. Το μεγαλύτερο μέρος της γερμανικής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας όμως βρίσκεται στο Νότο. Πώς φτάνει αυτή η ηλεκτρική ενέργεια στη Νότια Γερμανία; Εν μέρει, μέσω των υφιστάμενων γραμμών μεταφοράς Βορρά-Νότου εντός της ίδιας της Γερμανίας.

Αλλά αυτός δεν είναι ο μόνος τρόπος. Υπάρχει επίσης μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέει την Γερμανία με την Ολλανδία, το Βέλγιο, την Γαλλία και στη συνέχεια πίσω στη Γερμανία. (βλ. γράφημα παρακάτω) Αυτή η διαδρομή μεταξύ χωρών ανοίγει έτσι μια άλλη επιλογή, αλλά και έναν μεγάλο πονοκέφαλο.

Το πρόβλημα είναι ότι η μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν γίνεται όπως η μεταφορά άλλων αγαθών. Για τις μεταφορές των περισσότερων αγαθών χρησιμοποιούνται φορτηγά, τρένα, πλοία ή ακόμα και αγωγοί - οπότε υπάρχει υψηλός βαθμός ελέγχου. Οι συναλλασσόμενοι μπορούν να κατευθύνουν τα αγαθά ώστε να ταξιδεύουν κατά μήκος όποιας διαδρομής επιλέγουν. Ίσως το πιο σημαντικό, οι συναλλασσόμενοι μπορούν να επιλέξουν τα αγαθά να μην ταξιδεύουν κατά μήκος άλλων διαδρομών.

Η ηλεκτρική ενέργεια είναι διαφορετική. Οι φυσικοί νόμοι του ηλεκτρισμού, γνωστοί ως νόμοι του Kirchhoff, καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο τα ηλεκτρόνια ρέουν σε ένα δίκτυο μεταφοράς. Όταν μια γεννήτρια εγχύει ηλεκτρική ενέργεια σε οποιοδήποτε σημείο του δικτύου, αυτή ρέει κατά μήκος όλων των διαφορετικών πιθανών διαδρομών, ακολουθώντας την διαδρομή της ελάχιστης ηλεκτρικής αντίστασης. Δεν υπάρχει τίποτα που μπορεί να κάνει ο χειριστής για να ελέγξει την κατεύθυνση της ροής, εκτός από το να αλλάξει το ποιες γεννήτριες λειτουργούν.

Αυτή η ροή ηλεκτρικής ενέργειας εκτός της προκαθορισμένης και προβλεπόμενης διαδρομής ονομάζεται «ροή βρόχου». Στην περίπτωση της Γερμανίας, η προκαθορισμένη διαδρομή είναι προς τα νότια, μέσω της ίδιας της Γερμανίας. Αλλά, λόγω των φυσικών νόμων του ηλεκτρισμού, μεγάλες ποσότητες ροής βρόχου περνούν από γειτονικές χώρες. Η παραγωγή σε αυτές τις γειτονικές χώρες δεν αντισταθμίζει την ροή βρόχου από την Γερμανία, γιατί η γερμανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι τόσο μεγάλη, που παίζει τον κυρίαρχο ρόλο στον καθορισμό των ροών βρόχου.

Υπάρχει ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα στην ιστορία. Ο τρόπος με τον οποίο η ΕΕ διαχειρίζεται τις διασυνδέσεις του δικτύου τείνει να επιδεινώνει την ροή βρόχου. Ουσιαστικά, κάθε χώρα λύνει το δικό της πρόβλημα βέλτιστης κατανομής, αγνοώντας εντελώς την ροή βρόχου. Με συνέπεια το εμπόριο ρεύματος μεταξύ των χωρών να μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο εάν υπάρχει υπόλοιπο χωρητικότητας μεταφοράς.

Η περίπτωση του Βελγίου είναι χαρακτηριστική. Σε σύγκριση με την Ολλανδία, τον βόρειο γείτονά του, το Βέλγιο έχει λιγότερο ελκυστικές (δηλαδή ακριβότερες) ευκαιρίες για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Έτσι, όταν είναι δυνατόν, το Βέλγιο εισάγει σημαντικές ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας από την Ολλανδία.

Μπορεί κανείς να μαντέψει το κακό που συνέβη. Το Βέλγιο ήταν ευχαριστημένο να εισάγει φθηνή ηλεκτρική ενέργεια από την Ολλανδία. Αλλά, καθώς η γερμανική αιολική παραγωγή αυξήθηκε, αυτό έγινε πολύ πιο δύσκολο. Στην διάρκεια του 2017 για παράδειγμα, ένα έτος με ιδιαίτερα μεγάλη αιολική παραγωγή στην Γερμανία, οι ροές βρόχου κατέλαβαν το 30% της χωρητικότητας μεταφοράς μεταξύ Ολλανδίας και Βελγίου, μειώνοντας σημαντικά την ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που το Βέλγιο ήταν σε θέση να εισάγει από την Ολλανδία για δική του χρήση.

Με βάση ωριαία δεδομένα σε επίπεδο γεννήτριας, η ροή βρόχου αύξησε την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στο Βέλγιο κατά 14%, με το κόστος παραγωγής να αυξάνεται κατά 27%. Η ροή βρόχου ανάγκασε το Βέλγιο να βασιστεί σε εγχώριες γεννήτριες υψηλότερου κόστους, αντί να εισάγει από την Ολλανδία.

Οι περιορισμοί στην μεταφορά δημιούργησαν επίσης ευκαιρίες για κατάχρηση ισχύος στην αγορά. Πριν από την άφιξη των ροών βρόχου, ένας Βέλγος παραγωγός ρεύματος δεν μπορούσε να κάνει πολλά για να αυξήσει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας. Αν το έκανε, αυτό θα οδηγούσε σε αυξημένες εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλού κόστους από την Ολλανδία. Μετά την άφιξη των ροών βρόχου, έγινε πολύ πιο δύσκολο για αυτές τις εισαγωγές χαμηλού κόστους να φτάσουν στην βελγική αγορά. Η αγορά έγινε λιγότερο ανταγωνιστική, δίνοντας την δυνατότητα στους Βέλγους παραγωγούς να αυξήσουν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.

Αυτή είναι μια διδακτική ιστορία για τα προβλήματα του Μοντέλου Στόχου της ΕΕ που προσβλέπει στο ότι η διασύνδεση μεταξύ των χωρών μελών της ΕΕ δημιουργεί αξία μεταφέροντας την ηλεκτρική ενέργεια εκεί όπου θα ήταν πιο πολύτιμη, επιλέγοντας τις φθηνότερες πηγές μεταξύ των χωρών και μετριάζοντας την ισχύ των παραγωγών στην αγορά. Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός όμως θα πρέπει να επανεξετασθεί η τρέχουσα πρακτική της επίλυσης της βέλτιστης κατανομής κάθε χώρας ξεχωριστά. Υπάρχουν εν δυνάμει μεγάλα και αυξανόμενα κέρδη από το διακρατικό εμπόριο ρεύματος εντός της ΕΕ, αλλά το τρέχον σύστημα είναι αυθαίρετο και αναποτελεσματικό. Επίσης, τιμωρεί εγγενώς τις μικρότερες χώρες, κάτι που δεν είναι προφανώς η πρόθεση της πολιτικής είναι όμως η πραγματικότητα.

*Πηγή: Davis, Lucas. “Sharing is Caring, Especially with the Electric Grid” Energy Institute Blog, March 16, 2026.

Μια Μετριοπαθής Πρόταση για τις Αγορές Ρεύματος Από τον Dieter Helm

Ο κύριος Dieter Helm, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, είναι ένας από τους πιο αξιόπιστους σχολιαστές σχετικά με τις αγορές ρεύματος στην Μ. Βρετανία. Γιατί διαθέτει τρία σημαντικά πλεονεκτήματα. Την ακαδημαϊκή γνώση, την πολυετή εμπειρία σε ρυθμιστικά θέματα, και κυρίως την ανεξαρτησία του ουδέτερου παρατηρητή (τόσο από άποψη συμφερόντων όσο και ιδεολογίας). Αξίζει συνεπώς να μελετήσει κανείς τις προτάσεις του για την περίπτωση της Βρετανίας σχετικά με τις τιμές  - ειδικότερα αυτές για την βιομηχανία -  ελπίζοντας ότι θα έχουν  ενδιαφέρον και για την υπόλοιπη Ευρώπη. Ίσως και για την μικρή Ελλάδα δεδομένου ότι το θέμα είναι επίκαιρο και σε εμάς. 

Στην επόμενη παράγραφο παρουσιάζεται - σε italic- η σύνοψη των προτάσεων του κυρίου Helm με τα δικά του λόγια. Ακολουθεί ο δικός μου σχολιασμός (που είναι η δική μου ερμηνεία των προτάσεων του κυρίου Helm  και για την οποία προφανώς δεν έχει καμία ευθύνη).

"Για να αποκαταστήσει την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, η Βρετανία χρειάζεται μόνιμη, διαρθρωτική μεταρρύθμιση στην τιμολόγηση της ηλεκτρικής ενέργειας —όχι βραχυπρόθεσμες λύσεις. Αυτό απαιτεί τρεις μεγάλες αλλαγές: α) χρέωση της βιομηχανίας με βάση το μακροπρόθεσμο οριακό κόστος του συστήματος αντί να επιβαρύνεται με το πλήρες κόστος του δικτύου β) μεταρρύθμιση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας με την απομάκρυνση από τις τιμές χονδρικής που καθορίζονται από το φυσικό αέριο προς ένα σύστημα «ισοδύναμης σταθερής ισχύος» που βασίζεται στην χωρητικότητα και λαμβάνει υπόψη σωστά τη διακοπτόμενη λειτουργία των ΑΠΕ και γ) αναπροσαρμογή των τιμών άνθρακα αντίστροφα προς τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου για την σταθεροποίηση του συνολικού κόστους ενέργειας".

Η πρώτη πρόταση βασίζεται στην γνωστή στους οικονομολόγους αρχή του Ramsey σύμφωνα με την οποία οι χρεώσεις του σταθερού κόστους κοινών υποδομών ή συστημάτων (όπως τα δίκτυα ηλεκτρισμού) με τιμές αντιστρόφως ανάλογες της ελαστικότητας της ζήτησης των καταναλωτών είναι ο οικονομικά αποτελεσματικότερος τρόπος. Αυτό σημαίνει ότι οι βιομηχανίες, των οποίων η ζήτηση είναι ελαστική (γιατί μπορούν να κλείσουν ή να φύγουν) θα πρέπει να πληρώνουν σε χαμηλές τιμές (μικρά περιθώρια) ενώ οι οικιακοί καταναλωτές (που έχουν λιγότερες εναλλακτικές λύσεις) θα πρέπει να αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους των δικτύων πληρώνοντας τιμές με μεγαλύτερα περιθώρια. Αυτό είναι λιγότερο αντιλαϊκό από όσο ακούγεται. Γιατί αν οι επιχειρήσεις κλείσουν ή φύγουν, το σταθερό κόστος των δικτύων/υποδομών δεν αποφεύγεται - και αυτό οδηγεί σε ακόμα μεγαλύτερη επιβάρυνση των οικιακών καταναλωτών.

Η πρόταση αυτή του κυρίου Helm σε πρώτη ανάγνωση  δεν φαίνεται ιδιαίτερα καινοτομική. Η αρχή του Ramsey ακολουθείται παραδοσιακά από το καιρό των κρατικών  μονοπωλίων στο ρεύμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι Γερμανοί καταναλωτές στον λογαριασμό τους μπορούν να δουν το ποσό της επιδότησης που δίνουν για την μείωση των χρεώσεων δικτύων της βιομηχανίας. Στη χώρα μας πρόσφατα αυξήθηκαν απότομα σε δυσθεώρητα ύψη οι χρεώσεις των δικτύων διανομής και μεταφοράς για τους οικιακούς καταναλωτές. Αλλαγή που έγινε δεκτή με την  σιωπή του τάφου αλλά είναι απόλυτα ορθολογική από οικονομική άποψη.

Υποπτεύομαι όμως ότι ο λόγος που ο κύριος Helm επαναφέρει το θέμα δεν είναι μόνο τα δίκτυα αλλά και οι ΑΠΕ. Οι οποίες όσο διεισδύουν στο σύστημα απαιτούν δραματική αύξηση των υποδομών εφεδρείας. Προσπαθεί λοιπόν να πείσει ότι το κόστος αυτής της υποδομής δεν πρέπει να περάσει στις βιομηχανίες. Η εφαρμογή της αρχής του Ramsey είναι πολύ πιο σημαντική σε ένα σύστημα στο οποίο κυριαρχούν υποδομές που έχουν σταθερά κόστη όπως οι ΑΠΕ. Αν οι πολιτικοί θέλουν το Net Zero -υποθέτω ότι ισχυρίζεται ο κύριος Helm - τουλάχιστον ας μην πυροβολούν χωρίς λόγο την βιομηχανία των χωρών τους.

Η δεύτερη πρόταση του κυρίου Helm μοιάζει με απόψεις που κυκλοφορούν στον δημόσιο διάλογο αλλά αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητικό. Πράγματι η πρόταση είναι να αντικατασταθεί πλήρως η χονδρική αγορά ενέργειας με μια αγορά δυναμικότητας. Αυτή θα καταργήσει όχι μόνο την αγορά ενέργειας αλλά και την επιδότηση των ΑΠΕ μέσω των συμβάσεων διαφορών (CfD). Επίσης θα υποκαταστήσει πλήρως την ήδη υπάρχουσα στην Μ. Βρετανία αγορά μακροπρόθεσμης δυναμικότητας. Οι παραγωγοί θα συμμετέχουν με την δομή των ισοδύναμων σταθερής ισχύος (equivalent firm power). Δηλαδή στις τιμές τους για δυναμικότητα θα προσφέρουν τόσο ενέργεια όσο και δυναμικότητα. Αυτό σημαίνει ότι oi ΑΠΕ θα πρέπει να εξασφαλίσουν την δυναμικότητα που απαιτείται για να προσφέρουν ένα ελεγχόμενο (dispatchable) προφίλ παραγωγής. Το πλεονέκτημα είναι ότι η χονδρική τιμή αποδεσμεύεται από την τιμή του φυσικού αερίου και οι ΑΠΕ αναλαμβάνουν (εσωτερικεύουν) το κόστος της πρόσθετης ανάγκης για εφεδρεία που επιρρίπτουν στο σύστημα. Ένα επιπλέον πλεονέκτημα είναι ότι στην ανάγκη να προφέρουν σταθερό προφίλ παραγωγής οι ΑΠΕ θα δημιουργήσουν μια δευτερογενή αγορά ενεργειακών υπηρεσιών εφεδρείας δίνοντας έναυσμα για καινοτομίες. Ποιος θα τους δώσει τις καλύτερες τιμές; Σταθμοί φυσικού αερίου, υδροηλεκτρικοί σταθμοί, μπαταρίες, άλλες τεχνικές αποθήκευσης, τεχνολογίες διαχείρισης ζήτησης; Ποιος ξέρει;

Η τρίτη πρόταση είναι καινοτομική (πάντως είναι κάτι καινούργιο για τον γράφοντα). Ο κύριος καθηγητής προτείνει ένα νέο αλγόριθμο για τον καθορισμό της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπών CO2. Να μεταβάλλεται αντιστρόφως ανάλογα με την τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Αυτό θα σταθεροποιήσει το κόστος του ρεύματος στον βαθμό που θα εξακολουθήσει να επηρεάζεται από τα ορυκτά καύσιμα. Δικαιολογεί την πρόταση χαρακτηρίζοντας την διαφορά μεταξύ του οριακού κόστους παραγωγής πετρελαίου και της τιμής του στις διεθνείς αγορές ως φόρο. Πλήρες υποκατάστατο του φόρου άνθρακα που επιβάλλεται μέσω της αγοράς δικαιωμάτων. Η πρόταση βοηθάει να καταργηθεί και η αστεία διαδικασία της κολοκυθιάς που παίζεται στην Ευρώπη με την τιμή των δικαιωμάτων. Παρατηρήσαμε πρόσφατα ένδειξη της αστειότητας αυτής. Η οποία όμως - χωρίς να αναγνωρίζεται δημοσίως  - εφαρμόζει την ιδέα του κυρίου Helm. Να σημειωθεί ότι ο τρόπος αυτός τιμολόγησης αποτρέπει τον κανιβαλισμό της αγοράς ΑΠΕ από τα ορυκτά καύσιμα των οποίων η τιμή προβλέπεται πτωτική τα επόμενα χρόνια. Και μάλιστα τόσο πτωτική όσο επιτυχής είναι η προσπάθεια απανθρακοποίησης του ηλεκτρισμού. 

Χαρακτήρισα στον τίτλο του παρόντος τις προτάσεις του κυρίου Helm "Μετριοπαθείς" στην προσπάθειά μου να αστειευθώ με αγγλοσαξονικού τρόπο. Στην πραγματικότητα πιστεύω ότι είναι ριζοσπαστικές και υπάρχει πιθανότητα να εφαρμοστούν μόνο ως αποτέλεσμα κρίσεων. Αλλά κανείς δεν μπορεί να κάνει προβλέψεις - κυρίως για το μέλλον!

Ευθύνεται η Τεχνητή Νοημοσύνη για τις Υψηλότερες Τιμές Ρεύματος*;

Κατά τη διάρκεια της ομιλίας για την Κατάσταση της Ένωσης την περασμένη εβδομάδα, ο Πρόεδρος Τράμπ δήλωσε ότι οι εταιρείες τεχνολογίας θα «πληρώσουν για την δική τους ενέργεια». Η ρητορική είχε θετική ανταπόκριση. Αλλά, όπως συμβαίνει συχνά στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο μπερδεμένη από τα συνθήματα. Αναλύω παρακάτω τι θα σήμαινε στην πραγματικότητα για ένα κέντρο δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης να «φέρει την δική του ενέργεια». Από τα οικονομικά του κόστους συναλλαγής, της κάθετης ολοκλήρωσης, μέχρι το πολυεπίπεδο παζλ δικαιοδοσίας της ομοσπονδιακής και πολιτειακής ρύθμισης των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας μέχρι τους τρόπους με τους οποίους οι μεγάλοι νέοι πελάτες μπορούν στην πραγματικότητα να οδηγήσουν σε χαμηλότερες μέσες τιμές.

Η ομιλία του Τράμπ έθεσε ένα από τα πιο πολιτικά φορτισμένα - και οικονομικά παρεξηγημένα - ερωτήματα στην ενεργειακή πολιτική σήμερα: Ποιος πληρώνει στην πραγματικότητα για την ηλεκτρική ενέργεια που τροφοδοτεί την άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης; Το σημαντικό του μήνυμα: Οι εταιρείες τεχνολογίας που κατασκευάζουν τεράστια κέντρα δεδομένων θα πρέπει να πληρώσουν τον λογαριασμό για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Ο Λευκός Οίκος ενίσχυσε την υπόσχεση την Τετάρτη, ανακοινώνοντας ότι επτά εταιρείες τεχνολογίας υπέγραψαν μια «δέσμευση προστασίας των καταναλωτών» για να προστατεύσουν τους Αμερικανούς πολίτες από τις αυξανόμενες τιμές των υπηρεσιών κοινής ωφέλειας.

Σε μεγάλο μέρος της χώρας, οι μηνιαίοι λογαριασμοί είναι υψηλότεροι από ό,τι ήταν πριν από λίγα χρόνια. Ο πληθωρισμός εξηγεί μέρος της αύξησης, επομένως, όσον αφορά την πραγματική αγοραστική δύναμη, η άνοδος ήταν λιγότερο δραστική από ό,τι υπονοούν οι τίτλοι των ΜΜΕ. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας είναι οι μακροχρόνια αναβαλλόμενες επενδύσεις σε υποδομές μεταφοράς και διανομής, καθώς οι εταιρείες κοινής ωφέλειας εκσυγχρονίζουν τα γερασμένα δίκτυα και τα ενισχύουν έναντι του κινδύνου πυρκαγιών και καταιγίδων. Αυτές οι πιέσεις κόστους είναι δομικές και οικείες στις ρυθμιστικές αρχές. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν ήταν υπεύθυνη για την ενσωμάτωση των δαπανών αυτών στις τιμές. Αλλά η πολιτική συζήτηση για ένα μηνιαίο λογαριασμό κοινής ωφέλειας σπάνια βασίζεται σε μια προσεκτική ανάλυση των ονομαστικών έναντι των πραγματικών αυξήσεων ή των κύκλων κεφαλαιουχικών δαπανών. Ο αριθμός στο κάτω μέρος της σελίδας είναι αυτό που βλέπουν - και αισθάνονται οι ψηφοφόροι.

Τα κέντρα δεδομένων, εν τω μεταξύ, είναι ορατά μνημεία της ψηφιακής αφθονίας - τεράστιες αποθήκες διακομιστών που ανήκουν σε μερικές από τις μεγαλύτερες εταιρείες στον κόσμο, που παρέχουν  υπηρεσίες όπως την αποθήκευση φωτογραφιών, ανταλλαγών μηνυμάτων κειμένου, ροών βίντεο και τώρα τις αυξανόμενες υπολογιστικές απαιτήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται κέρδη παραγωγικότητας και γεωπολιτικό πλεονέκτημα. Καταναλώνει επίσης ηλεκτρική ενέργεια σε μια κλίμακα που θα είχε ξαφνιάσει τους σχεδιαστές των δικτύων ηλεκτρισμού πριν από μια δεκαετία. Εάν οι λογαριασμοί αυξάνονται και οι εταιρείες τεχνολογίας ακμάζουν, η πολιτική αντιπαράθεση είναι δύσκολο να αγνοηθεί.

Αυτό το αφήγημα για το υποτιθέμενο  πρόβλημα με την ΤΝ είναι κατανοητό αλλά ατελές.

Η ηλεκτρική ενέργεια δεν παράγεται και καταναλώνεται μεμονωμένα. Ρέει μέσα από ένα δίκτυο έντασης κεφαλαίου με ογκώδη, μακροχρόνια κόστη που κατανέμονται μέσω πολυεπίπεδων ομοσπονδιακών και πολιτειακών θεσμών. Οι τιμές λιανικής καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από τις επιτροπές κοινής ωφέλειας των πολιτειών βάσει ενός «δίκαιου και εύλογου» ρυθμιστικού προτύπου. Οι αγορές χονδρικής λειτουργούν υπό ομοσπονδιακή εποπτεία. Οι υποδομές χρηματοδοτούνται εκ των προτέρων και ανακτώνται σε βάθος δεκαετιών. Σε ένα τέτοιο σύστημα, το ερώτημα «Ποιος πληρώνει;» δεν έχει σαφή απάντηση, όσο συναισθηματικά ικανοποιητικό κι αν είναι το σύνθημα που επιλέγει κανείς.

Η δέσμευση του προέδρου για την προστασία των καταναλωτών αποκρυσταλλώνει ένα βαθύτερο οικονομικό ερώτημα. Τι σημαίνει, σε μια ρυθμιζόμενη βιομηχανία δικτύων, για έναν μεγάλο νέο πελάτη να «πληρώνει για την δική του ηλεκτρική ενέργεια»; Υπονοεί αυτή η αρχή κάθετη ολοκλήρωση - ότι μια εταιρεία τεχνολογίας πρέπει να κατασκευάσει και να κατέχει τους δικούς της σταθμούς παραγωγής ενέργειας; Σημαίνει την χρήση μακροπρόθεσμων συμβάσεων που καλύπτουν το οριακό κόστος παραγωγής και μεταφοράς; Πρόκειται για συμβάσεις με την ρυθμιζόμενη εταιρεία κοινής ωφέλειας, με έναν ανεξάρτητο παραγωγό ενέργειας εκτός κοινής ωφέλειας ή για κάποια υβριδική συμφωνία; Ή, τα κέντρα δεδομένων που είναι νέοι πελάτες σε αυτό το μεγάλο κοινόχρηστο δίκτυο που έχει κατασκευαστεί σε βάθος δεκαετιών, πρέπει να πληρώσουν για το κόστος υποδομής που κατασκευάστηκε πολύ πριν την λειτουργία ακόμα και ενός μόνο διακομιστή τεχνητής νοημοσύνης;

Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στη διασταύρωση των οικονομικών του κόστους συναλλαγών, του ρυθμιστικού δικαίου και των οικονομικών της κατανομής του κόστους υποδομών κοινής ωφέλειας. Καθορίζουν εάν το νέο φορτίο αυξάνει τους μέσους συντελεστές χρέωσης δικτύων, τους μειώνει κατανέμοντας τα πάγια κόστη ευρύτερα ή κάνει κάτι ενδιάμεσο. Αποκαλύπτουν επίσης τα όρια της ρητορικής της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στις ΗΠΑ, όπου οι περισσότεροι από τους μοχλούς πολιτικής που διαμορφώνουν τους οικιακούς λογαριασμούς βρίσκονται σε επίπεδο πολιτείας. Τι σημαίνει, λοιπόν, για τις εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης "να παρέχουν την δική τους ενέργεια";

Με την πρώτη ματιά, η φράση υποδηλώνει κάθετη ολοκλήρωση. Εάν ένα κέντρο δεδομένων απαιτεί 500 μεγαβάτ για να το τροφοδοτήσει, ίσως η εταιρεία τεχνολογίας θα έπρεπε να κατασκευάσει και να λειτουργήσει έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας 500 μεγαβάτ. Η συμμετρία είναι ελκυστική: ένα αυτόνομο βιομηχανικό οικοσύστημα που ούτε βασίζεται ούτε επιβαρύνει το δίκτυο - αυτό που οι μηχανικοί θα ονόμαζαν "νησιδοποιημένο" - απομονωμένο σύστημα.

Αλλά τα οικονομικά του κόστους συναλλαγών υπονοούν ότι μια τέτοια πλήρως συμμετρική προσέγγιση στην οργάνωση της παραγωγής δεν είναι ούτε εμπειρικά συνήθης ούτε απαραίτητα αποτελεσματική. Στο πρωτοποριακό άρθρο του το 1937, ο οικονομολόγος Ρόναλντ Κόουζ έθεσε ένα παραπλανητικά απλό ερώτημα: Γιατί υπάρχουν οι επιχειρήσεις; Ο Κόουζ παρουσίασε την επιχείρηση ως μια εναλλακτική λύση στο σύστημα των τιμών της αγοράς με το επιχείρημα ότι οι εταιρείες προκύπτουν όταν ο συντονισμός της δραστηριότητας μέσω των αγορών συνεπάγεται μεγάλο (μη αμελητέο) κόστος συναλλαγών - κόστος αναζήτησης πληροφοριών, κόστος διαπραγμάτευσης, καθώς και κόστος παρακολούθησης, προσαρμογής και επιβολής σε περίπτωση ημιτελών συμβάσεων. Για τον λόγο αυτό, η κάθετη ολοκλήρωση είναι βέλτιστη όταν οι συμβάσεις σε όρους αγοράς είναι συγκριτικά δαπανηρές.

Στην ηλεκτρική ενέργεια, αυτά τα κόστη συναλλαγών είναι ακόμη πιο έντονα. Η λειτουργία ενός σταθμού παραγωγής ενέργειας απαιτεί εξειδικευμένες, κεφαλαιακά απαιτητικές δυνατότητες, δίνοντας στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και στους ανεξάρτητους παραγωγούς ενέργειας ένα συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των εταιρειών τεχνολογίας, οι οποίες ειδικεύονται στην πληροφορική και το λογισμικό. Ακόμη και πολύ μεγάλες εταιρείες σπάνια ξυπνούν ένα πρωί και αποφασίζουν ότι η λειτουργία ενός σταθμού παραγωγής ενέργειας είναι μια προφανής νέα παράλληλη δραστηριότητα.

Σε πολλούς κλάδους που χαρακτηρίζονται από μεγάλη, διαρκή ζήτηση και εξαιρετικά εξειδικευμένα περιουσιακά στοιχεία, η αποτελεσματική λύση δεν είναι η κάθετη ολοκλήρωση, αλλά η σύναψη μακροπρόθεσμων  συμβάσεων. Οι συμφωνίες αγοράς ενέργειας, οι συμβάσεις χωρητικότητας και οι εξατομικευμένες ρυθμίσεις υποδομής υπάρχουν ήδη ακριβώς για να ευθυγραμμίσουν τα κίνητρα χωρίς να διαγράψουν τα οργανωτικά όρια μεταξύ των επιχειρήσεων. Η οικονομική βιβλιογραφία σχετικά με το ερώτημα "κατασκευή ή αγορά" υποδηλώνει ότι το σχετικό ερώτημα δεν είναι εάν ένα κέντρο δεδομένων πρέπει να κατέχει έναν σταθμό παραγωγής ενέργειας. Το σχετικό ερώτημα είναι ποια θεσμική ρύθμιση ελαχιστοποιεί το κόστος συναλλαγών, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι το οριακό κόστος του συστήματος βαρύνει το φορτίο που τα προκαλεί.

Αυτό το πλαίσιο μετατοπίζει τη συζήτηση. Το «φέρτε την δική σας παραγωγή ρεύματος» μπορεί να σημαίνει διαπραγμάτευση συμβάσεων που εσωτερικεύουν τα οριακά κόστη και όχι την μετατροπή της εταιρείας λογισμικού σε επιχείρηση κοινής ωφέλειας. Αλλά όταν οι εταιρείες καταλήξουν σε συμβάσεις αντί για κάθετη ολοκλήρωση, η ρητορική των εταιρειών τεχνολογίας - ότι «η ανάπτυξη πρέπει να αποσβένεται» - πρέπει να ευθυγραμμίζεται με το ρυθμιστικό δίκαιο. Σύμφωνα με τον Ομοσπονδιακό Νόμο περί Ηλεκτρικής Ενέργειας και τους παράλληλους πολιτειακούς νόμους, οι τιμές λιανικής και χονδρικής πρέπει να είναι «δίκαιες και λογικές». Με την πάροδο δεκαετιών, αυτό το πρότυπο έχει καταλήξει να ενσωματώνει την αιτιώδη συνάφεια του κόστους και την μη διάκριση. Οι πελάτες θα πρέπει να επωμίζονται το κόστος που προκαλούν και όχι περισσότερο. Μια σχετική ρυθμιστική αρχή ορίζει ότι οι πελάτες θα πρέπει να επωμίζονται το κόστος ανάλογα με τα οφέλη που απολαμβάνουν. Ο συνδυασμός της «αιτιότητας του κόστους» και του «ο ωφελούμενος πληρώνει» παρέχει καθοδήγηση για μια χρέωση του κέντρου δεδομένων που είναι δίκαιη και λογική.

Μεταξύ αυτών των πόλων βρίσκεται μια ζώνη διαπραγμάτευσης που ανάγεται στον Coase: Όταν τα δικαιώματα είναι σαφή και το κόστος συναλλαγών είναι διαχειρίσιμο, τα μέρη μπορούν να διαπραγματευτούν συμβάσεις που εσωτερικεύουν την αιτιώδη συνάφεια του οριακού κόστους και περιορίζουν την αναποτελεσματική μετατόπιση του κόστους σε οικιακούς πελάτες. Σε αυτό το πλαίσιο, το κέντρο δεδομένων μπορεί να εξασφαλίσει μια δέσμευση παροχής υπηρεσιών ενέργειας με ένα προβλέψιμο αναμενόμενο προφίλ κόστους, ενώ η εταιρεία κοινής ωφέλειας μπορεί να εξασφαλίσει επάρκεια εσόδων και να μειώσει τον κίνδυνο ζήτησης και επένδυσης, βελτιώνοντας έτσι την ανάκτηση κεφαλαίου και μετριάζοντας την πιθανότητα να μείνουν αναξιοποίητες ή ακινητοποιημένες οι αναβαθμίσεις του δικτύου. Με βάση αυτήν την ερμηνεία, η «ανάπτυξη αποπληρώνει τον εαυτό της» είναι μια αρχή οριακής απόσβεσης : Η οριακή ζήτηση χρηματοδοτεί τα μελλοντικά κόστη που προκαλεί. Ενώ τα παλιά ανακτήσιμα κόστη κατανέμονται σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες. Αυτό το αποτέλεσμα προκύπτει από τον σχεδιασμό συμβάσεων και τιμολογίων υπό ρυθμιστική εποπτεία, παρά από πολιτική ρητορική.

Το ζήτημα της δικαιοδοσίας περιορίζει περαιτέρω αυτό που μπορεί να επιτύχει μια ομοσπονδιακή πολιτική δέσμευση. Οι περισσότερες από τις επενδύσεις που ωθούν επί του παρόντος τους οικιακούς λογαριασμούς προς τα πάνω - αναβαθμίσεις δικτυών διανομής, μετριασμός πυρκαγιών, ανθεκτικότητα σε καταιγίδες - εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των πολιτειακών επιτροπών κοινής ωφέλειας. Η Ομοσπονδιακή Ρυθμιστική Επιτροπή Ενέργειας επιβλέπει τις αγορές χονδρικής και την διαπολιτειακή μεταφορά ενέργειας. Δεν ορίζει τις τιμές λιανικής σε καμία πολιτεία και η προεδρική ρητορική δεν μπορεί να το αλλάξει αυτό.

Αυτή η διάκριση έχει σημασία επειδή μεγάλο μέρος της σημερινής πίεσης στις τιμές αντανακλά κύκλους επενδύσεων κεφαλαίου που προηγούνται της έξαρσης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η τεχνητή νοημοσύνη συμπίπτει με τις εξελίξεις αυτές - δεν τις προκάλεσε. Στο βαθμό που οι νέες υποθέσεις καθορισμού τελών κοινής ωφέλειας (που θα είναι αντικείμενο των πολιτειακών ρυθμιστικών επιτροπών) ενσωματώνουν προβλέψεις για την μελλοντική ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων, το κόστος υποδομών που σχετίζεται με την Τεχνητή Νοημοσύνη θα αρχίσει να εμφανίζεται. Γι' αυτό και το ερώτημα άρχισε ήδη να τίθεται.

Η οικονομική διάσταση γίνεται λιγότερο αισθητή σε συστήματα με πλεονάζουσα χωρητικότητα. Τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας έχουν οικονομίες κλίμακας, υψηλά σταθερά κόστη και χαμηλό οριακό κόστος. Όταν η ζήτηση είναι ασθενής, τα σταθερά κόστη κατανέμονται σε λιγότερες κιλοβατώρες και οι μέσες τιμές αυξάνονται. Ένας μεγάλος, σταθερός πελάτης με υψηλό συντελεστή φορτίου μπορεί να βελτιώσει την αξιοποίηση και να κατανείμει αυτά τα σταθερά κόστη ευρύτερα. Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, η νέα οριακή ζήτηση μπορεί να μειώσει τις μέσες τιμές. Σε δίκτυα - συστήματα με περιορισμένη χωρητικότητα, μπορεί να τις αυξήσει. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την τοπική χωρητικότητα, την ρυθμιστική μεταχείριση και τον σχεδιασμό των συμβάσεων. Μια γενική πρόβλεψη - υπόσχεση προς οποιαδήποτε κατεύθυνση είναι ίσως πολιτικά βολική αλλά συχνά λανθασμένη.

Επικαλύπτοντας όλα αυτά είναι η αβεβαιότητα που προκαλείται από το ότι τα δίκτυα μεταφοράς και τοι σταθμοί παραγωγής έχουν διάρκεια ζωής δεκαετιών. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα εξαρτώνται από την ανθεκτικότητα και την τοποθεσία της ζήτησης από εγκαταστάσεις τεχνητής νοημοσύνης. Θα γίνουν τα μοντέλα πιο ενεργειακά αποδοτικά; Θα επεκταθεί η ιδιοπαραγωγή; Θα μεταναστεύσουν τα κέντρα δεδομένων προς περιοχές με περισσότερη άφθονη ενέργεια; Οι υποδομές που κατασκευάζονται για έναν πελάτη μπορεί αργότερα να εξυπηρετήσουν περισσότερους; Μήπως οι υποδομές που δικαιολογούνται για την αξιοπιστία του συστήματος είναι απαραίτητες για ένα μόνο μεγάλο φορτίο; Η δημιουργία αξίας σπάνια είναι στατική ειδικά εάν βασίζεται σε στατική λογιστική με βάση το παρελθόν.

Τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας είναι σύνθετα εξελισσόμενα συστήματα που διέπονται στις ΗΠΑ από πολυεπίπεδη νομοθεσία. Τα κόστη είναι κοινά. Οι επενδύσεις είναι προσανατολισμένες στο μέλλον. Η κατανομή είναι θεσμική, όχι αυτόματη. Σε αυτό το πλαίσιο, η δέσμευση του Τράμπ στη Κατάσταση της Ένωσης λειτουργεί στο επίπεδο της ρητορικής σαφήνειας και όχι στο επίπεδο του σχεδιασμού του συστήματος.

Τέτοια σαφήνεια έχει πολιτική αξία. Σηματοδοτεί δικαιοσύνη και ενδιαφέρον για προσιτές τιμές για τους καταναλωτές. Αλλά ο θεσμικός σχεδιασμός απαιτεί περισσότερα από σαφήνεια. Απαιτεί αιτιώδη σχέση κόστους, επίγνωση δικαιοδοσίας και διαπραγματευτική πειθαρχία. Η ανάπτυξη μπορεί είτε να αυξήσει είτε να μειώσει το μέσο κόστος. Το ποιο αποτέλεσμα θα επικρατήσει εξαρτάται από το πώς οι εταιρείες δομούν την συμφωνία και βάσει ποιων ρυθμιστικών αρχών.

Η διασφάλιση ότι η ανάπτυξη θα αποπληρώσει η ίδια τα έξοδά της είναι ένας υπερασπίσιμος στόχος. Η επίτευξή του εξαρτάται λιγότερο από τις προεδρικές υποσχέσεις και περισσότερο από την προσεκτική εφαρμογή δίκαιων και λογικών αρχών στους θεσμούς που διέπουν στην πραγματικότητα την ηλεκτρική ενέργεια. Η ατάκα που χειροκροτήθηκε ήταν απλή. Η οικονομία της ηλεκτρικής ενέργειας, όπως συνήθως, δεν είναι.

* Το παρόν είναι μετάφραση άρθρου της κυρίας Lynne Kiesling από τον γράφοντα. Συνοπτικό βιογραφικό: "Lynne Kiesling is an economist focusing on regulation, market design, and the economics of digitization and smart grid technologies in the electricity industry. She is Director of the Institute for Regulatory Law & Economics in the Center on Law, Business, and Economics, and is an Adjunct Professor in the Master of Science in Energy and Sustainability program, both at Northwestern University. She is also a Research Professor at University of Colorado Denver, a member of the External Faculty of the Santa Fe Institute, and a Nonresident Senior Fellow at the American Enterprise Institute".

Πως Να Στηρίξουμε την Κοινωνία για το Ρεύμα - Η Ταπεινή μας Γνώμη

Οι κυβερνήτες μας εκδήλωσαν ήδη την πρόθεσή τους να "στηρίξουν" την Κοινωνία προβλέποντας  αναταραχή στις αγορές ενέργειας (και κυρίως του ρεύματος) λόγω της σύρραξης στον Περσικό κόλπο. Μόνο κάποιος ανάλγητος δεν θα συγκινείτο από τις καλές προθέσεις των κυβερνώντων. Δυστυχώς οι καλές προθέσεις δεν έχουν πάντα τα καλύτερα αποτελέσματα. Την προηγούμενη φορά που αναγκάστηκαν να "στηρίξουν την κοινωνία" - την περίοδο της κρίσης του 2021-2023 - το έκαναν με αναποτελεσματικό τρόπο αφήνοντας μεταξύ άλλων "φέσια" εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ (περίπου 800 εκατομμύρια ευρώ ελλείματα στους λογαριασμούς των ΑΠΕ και των ΥΚΩ) που ακόμα και σήμερα πλανώνται πάνω από την αγορά ρεύματος (και τον κρατικό, προϋπολογισμό!). Και τα οποία (αφού τα εισέπραξε ως επιδότηση το 21-23) θα αναγκαστεί να γυρίσει πίσω ο Έλληνας πολίτης είτε ως φορολογούμενος είτε ως καταναλωτής - οσονούπω.

Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός (και ιδίως κυβερνήτη) σοφού. Προτείνουμε συνεπώς (γιατί και εμείς στο allazorevma.gr δεν είμαστε ανάλγητοι - κάθε άλλο!) μια προσωρινή λύση που είναι απλή, θα βοηθήσει με χειροπιαστό τρόπο τους καταναλωτές και έχει ταυτόχρονα το πλεονέκτημα ότι δεν στρεβλώνει τα κίνητρα των παραγωγών ούτε των καταναλωτών. Το κυριότερο δεν δημιουργεί καινούργια "φέσια". Η λύση είναι να αρθούν προσωρινά οι χρεώσεις που έχουν ως στόχο την αποτροπή της κλιματικής "κρίσης" για όλους τους καταναλωτές και όχι μόνο τις βιομηχανίες.

Η λύση που προτείνουμε δεν απέχει πολύ από αυτό που έκανε η κυβέρνηση στην  προηγούμενη κρίση. Είναι μια βελτιωμένη εκδοχή της. Δεν θα προχωρήσουμε σε κριτική του παρελθόντος και σύγκριση με την δική μας πρόταση. Την  παρουσιάζουμε παρακάτω με τον απλούστερο δυνατό τρόπο. Ιδού:

Για μια περιορισμένη χρονική περίοδο (υπολογίζουμε ότι δεν θα χρειαστεί για περισσότερους από 2-3 μήνες) θα πιστώνονται στο Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης όλα τα ποσά που α) πληρώνουν οι Παραγωγοί για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών CO2 και β) όλα τα ποσά που οι καταναλωτές πληρώνουν για το ΕΤΜΕΑΡ. Τα ποσά αυτά θα συγκεντρώνονται στο ΤΕΜ και θα διανέμονται στους καταναλωτές με ισόποσες μηνιαίες δόσεις (και όχι ως έκπτωση στην τιμή της  κιλοβατώρας). Ένα είδος πιστωτικού παγίου. Με την μέθοδο αυτή ένα ποσό των 150-200 εκατομμυρίων ευρώ θα μαζεύεται κάθε μήνα και θα διανέμεται ως μια ισόποση έκπτωση της τάξεως των 12 -15 ευρώ τον μήνα ανά ΑΦΜ με οικιακούς μετρητές. 

Σε μια καλύτερα οργανωμένη εκδοχή, ο αριθμός των ωφελούμενων από το πιστωτικό πάγιο θα μπορούσε να περιοριστεί ανάλογα με το εισόδημα ή την κατανάλωση (προφανώς οι δικαιούχοι ΚΟΤ έχουν πρώτη προτεραιότητα). Έτσι ώστε η κατά κεφαλή πίστωση για τους κατά τεκμήριο "ευάλωτους" να είναι υψηλότερη.

Δημιουργούνται "φέσια" με την λύση αυτή; Εν δυνάμει ναι - και αυτό αφορά κυρίως τους παραγωγούς με ΑΠΕ που περιμένουν τις επιδοτήσεις τους (αν δεν φθάνει η αμοιβή τους από την αγορά - που μάλλον δεν φθάνει). Μια πιθανή  λύση είναι η επέκταση της διάρκειας των συμβάσεων τους. Στην πιο αυστηρή εκδοχή ο εξαναγκασμός τους σε ένα ακόμα (προσωρινό αυτή την φορά) New Deal.  Όσο για τα έργα ή δράσεις που είναι αποδέκτες των εσόδων από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων το κράτος έχει την δυνατότητα να αλλάξει προσωρινά προτεραιότητες. Άλλωστε ελπίζει κανείς ότι όλοι οι επηρεαζόμενοι θα είναι πρόθυμοι να  "στηρίξουν έμπρακτα την Κοινωνία".

Πόσο εύκολα και πόσο γρήγορα μπορεί να εφαρμοσθεί η λύση που προτείνουμε; Στον βαθμό που εξαρτάται από το ελληνικό κράτος, υποθέτουμε ότι αρκεί μια μικρή μεταμεσονύχτια τροπολογιούλα. Αν πρέπει  να εμπλακεί και η "Ευρώπη" θα χρειαστεί ίσως να ακολουθηθεί το παράδειγμα της  πρόσφατης τολμηρής απόπειρας αυτονόμησης της Ιταλίας. Γιατί όχι; Άλλωστε και στην προηγούμενη κρίση η πολιτική ήταν κακοσχεδιασμένη "πατέντα" ελληνικής κατασκευής. Αυτή την φορά θα είναι και καλύτερη!