Εγκαταλείπεται ο Ηλιος...

Το νέο αυτό δημοσιεύθηκε πρόσφατα σε ιστότοπο που είναι συνήθως καλά πληροφορημένος για θέματα της αγοράς ενέργειας. Είχαμε προβλέψει την κατάληξη αυτή σε δύο σημειώματα τον Οκτώβριο του 2011 και το Ιανουάριο του 2012. Η πρόβλεψή μας βασιζόταν σε συγκεκριμένη ανάλυση των τεχνικών, οικονομικών και πολιτικών παραμέτρων.

Το σημαντικό δεν είναι βέβαια ότι το σεμνό και ταπεινό μας ιστολόγιο έκανε σωστή πρόβλεψη. Το σημαντικό είναι ότι η πρόβλεψη ήταν εύκολη αλλά οι προωθητές του έργου απέτυχαν στις δικές τους. Οι λόγοι για τους οποίους η επένδυση δεν θα γίνει δεν άλλαξαν στο μεσοδιάστημα. Είναι ακριβώς οι ίδιοι που ήταν και το 2012.

Πως είναι δυνατόν οι ειδήμονες και ταγοί της χώρας να κάνουν τόσο μεγάλο λάθος? Η ερώτηση είναι ρητορική αν και έχουμε άποψη - για μια άλλη φορά. Μας γεμίζει φόβο όμως το ότι τα έκαναν θάλασσα στο απλό αυτό θέμα. Αναρωτιόμαστε τι κάνουν (ή θα κάνουν) στα δύσκολα. 

Πως αλλάζουν οι καιροί-ενώ η Αμερική γυρίζει στο αέριο, η Ευρώπη γυρίζει ... στον άνθρακα

Και μάλιστα εισαγόμενο απο .. την Αμερική. Η ειρωνία του πράγματος είναι όντως διασκεδαστική. Οπως παρατηρήσαμε σε προηγούμενο σημείωμα, η πτώση της τιμής του φυσικού αερίου στις ΗΠΑ είναι τόσο μεγάλη που οι παραγωγοί ηλεκτρισμού το προτιμούν απο τον άνθρακα. Αποτέλεσμα? Επεσε και η τιμή του άνθρακα λόγω της μειωμένης ζήτησης. Αλλά η επίπτωση δεν σταματά εδώ. Η πτώση της τιμής του άνθρακα τον κάνει πρώτη επιλογή για τους ευρωπαίους παραγωγούς ηλεκτρισμού με συνέπεια οι εξαγωγές άνθρακα απο τις ΗΠΑ στη Ευρώπη να αυξηθούν κατά 20% το 2012. Είναι λογικό να εξάγεται άνθρακας και όχι αέριο γιατί βραχυπρόθεσμα (και μεσοπρόθεσμα) το κόστος μεταφοράς του άνθρακα είναι πολύ μικρότερο απο αυτό του αερίου, που για να εξαχθεί πρέπει να δημιουργηθούν δαπανηρές εγκαταστάσεις υγροποίησης. Στο μεταξύ εταιρείες ηλεκτρισμού όπως η γερμανική ΕΟΝ βάζουν στην ναφθαλίνη εργοστάσια φυσικού αερίου και χρησιμοποιούν για την παραγωγή εργοστάσια άνθρακα (εισαγόμενου απο την Αμερική!). Βοηθάει προφανώς και η κατάρρευση της τιμής των δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα που ελαχιστοποιεί το κόστος της επιλογής καυσίμου όπως ο άνθρακας που εκπέμπει διπλάσια ποσότητα CO2 ανα MWh  απο το φυσικό αέριο.

Συμβάσεις Ενεργειακής Απόδοσης απο το Βερολίνο

Η Berliner Energie Agentur φαίνεται ότι είναι πρωτοποριακή εταιρεία ενεργειακών υπηρεσιών και το Βερολίνο το ευρωπαικό κέντρο της σχετικής τεχνογνωσίας. Το βίντεο (στα αγγλικά) αξίζει τον κόπο:

http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=en4qD1_kagk

Ο ΛΑΓΗΕ και οι Προβλέψεις του - Πάμε Στοίχημα?

Ο ΛΑΓΗΕ έκανε προβλέψεις για τα φωτοβολταικά σε στέγες που θα εγκατασταθούν  τον Ιανουάριο και μέχρι τέλους του 2013. Επεσε έξω με βάση τα πραγματικά στοιχεία του Ιανουαρίου. Η πρόβλεψη ήταν 10 MW ενώ πραγματικά εγκαταστάθηκαν 18 MW. Ο ΛΑΓΗΕ κάνει νέα πρόβλεψη (στο δελτίο Φεβρουαρίου 2013) για το υπόλοιπο του 2013 και αυτή τη φορά  για να μην  πέσει έξω προβλέπει να εγκαθίστανται κάθε μήνα 16-17 MW φωτοβολταικών σε στέγες μέχρι τέλους 2013. 

Πάλι θα πέσει έξω και είμαστε έτοιμοι να βάλουμε στοίχημα. Είναι απλό: Στην αγορά αυτή υπάρχει ένας πολύ καλός "προηγούμενος" δείκτης (leading indicator) και αυτός δεν είναι άλλος απο το αριθμό των αιτήσεων που γίνονται κάθε μήνα. Αν ο ΛΑΓΗΕ παρακολουθούσε το δείκτη αυτό, δεν θα έκανε το λάθος για τον Ιανουάριο, δεδομένου ότι τον Ιούλιο του 2012 είχαν γίνει περίπου 3,000 αιτήσεις που αντιστοιχούν περίπου σε 20 MW. Ο Ιανουάριος ήταν και η τελευταία προθεσμία για τις αιτήσεις αυτές να πάρουν την υψηλή τιμή των 49 λεπτών. Τα 18 MW του Ιανουαρίου ήταν συνεπώς αναμενόμενα - όχι όμως για τον ΛΑΓΗΕ. Με την ίδια λογική τα 17 MW τον μήνα απο τον Φεβρουάριο και μετά θα αποδειχθούν λάθος πρόβλεψη γιατί οι αιτήσεις απο τον Αύγουστο του 2012 και μετά "τρέχουν" με ρυθμό μικρότερο των 4 MW τον μήνα. Τα παραπάνω είναι στοιχειώδη - δεν διαθέτουμε κάποια ειδική τεχνογνωσία. Αυτήν θα έπρεπε να την διαθέτει ο ΛΑΓΗΕ.

Πάμε στοίχημα λοιπόν με οποιονδήποτε απο τον ΛΑΓΗΕ για το ποσό των 500 ευρώ, ότι οι εγκαταστάσεις φωτοβολταικών σε στέγες θα είναι λιγότερες ή ίσες απο το 50% της πρόβλεψής τους του Δελτίου του Φεβρουαρίου 2013 (500-333=167 ΜW). Κερδίζουμε αν το νούμερο είναι μικρότερο ή ίσο του 50%Χ167=83MW. Στην διάθεσή σας κύριοι ! (Εξαιρείται η περίπτωση που η ελληνική πολιτεία επαναφέρει την εγγυημένη τιμή στα 55 λεπτά - ποτέ δεν ξέρεις τι γίνεται!) 

Εταιρείες Ενεργειακών Υπηρεσιών: Μια λύση για την «ασύμμετρη πληροφόρηση» στην αγορά της εξοικονόμησης ενέργειας

Υπάρχει ένα συνηθισμένο πρόβλημα όταν αγοράζουμε προιόντα και υπηρεσίες. Αυτός που πουλάει ξέρει (κατά τεκμήριο τουλάχιστον) πολύ καλύτερα απο αυτόν που αγοράζει την ποιότητα του αγαθού. Συνεπώς προτιμά να «ξεφορτωθεί» πρώτα τα «λεμόνια» (όπως λέγονται στην αμερικανική αργκό τα μεταχειρισμένα αυτοκίνητα που είναι σε κακή κατάσταση). Οι οικονομολόγοι ονομάζουν την ατέλεια αυτή της αγοράς «ασύμμετρη πληροφόρηση». Ορισμένοι απο τους μελετητές του φαινομένου είναι νομπελίστες γνωστοί και δημοφιλείς στην Ελληνική «διανόηση», όπως ο Stiglitz  και (λιγότερο γνωστός) ο Akerlof.

Παρ’ όλ’ αυτά οι αγορές λειτουργούν. Ακόμα και η αγορά μεταχειρισμένων αυτοκινήτων που μελέτησε ο Akerlof. Αλλωστε «αγορά» δεν είναι τίποτα άλλο απο ένα σύνολο κανόνων που δίνουν κίνητρα στις δύο πλευρές ώστε να καταλήξουν σε αμοιβαία επωφελή συναλλαγή.  Οι κανόνες μπορεί να αλλάξουν, άρα και το αποτέλεσμα μπορεί να βελτιωθεί. Ενας τρόπος είναι η δημιουργία brand name. Ετσι ψωνίζουμε διαρκή καταναλωτικά αγαθά (αυτοκίνητα) ή αγαθά άμεσης κατανάλωσης (ποτά) χωρίς να έχουμε ιδέα πως κατασκευάζονται-εμπιστευόμαστε την «μάρκα».

Συνήθως, αυτό που «σώζει» τις αγορές είναι η ανάγκη του πωλητή να διατηρήσει την φήμη του ή η πρόθεσή του να δεσμευθεί συμβατικά με εγγυήσεις. Το πρώτο λειτουργεί καλύτερα σε αγορές υπηρεσιών προσωπικού χαρακτήρα (γιατρός, δικηγόρος, τεχνίτης αυτοκινήτου). Το δεύτερο σε απρόσωπες αγορές, όπου ο πωλητής είναι επιχείριση και όχι άτομο.

Τα διαρκή αγαθά (καταναλωτικά ή επενδυτικά), σε αντίθεση με αυτά που καταναλώνονται άμεσα, πωλούνται συνήθως απο επιχειρηματικές οντότητες και όχι απο πρόσωπα. Αυτό είναι λογικό γιατί το ενδιαφέρον ενός ατόμου για την φήμη του είναι βιολογικά  πεπερασμένο άρα και ανενεργό για ένα αγαθό που προβλέπεται να έχει μακρύ χρόνο ζωής . Οι επιχειρηματικές οντότητες είναι μακροβιότερες-συνεπώς ο συνήθης τρόπος για να καλύπτεται η «ασύμμετρη» πληροφόρηση είναι η σύμβαση παροχής εγγυήσεων απο επιχειρήσεις

Αυτή ακριβώς την ανάγκη έρχονται να καλύψουν οι εταιρείες ενεργειακών υπηρεσιών στην αγορά έργων εξοικονόμησης ενέργειας/ενεργειακής αναβάθμισης, που απο την φύση τους υλοποιούνται με έργα/συστήματα με μεγάλο χρόνο ζωής. Εγγυούνται στον ιδιοκτήτη ενός κτιρίου και στον χρηματοδότη του έργου ενεργειακής αναβάθμισης ότι η προβλεπόμενη εξοικονόμηση ενέργειας θα επιτευχθεί. Η εγγύηση αυτή δίδεται με χειροπιαστό τρόπο με την ανάληψη του σχετικού κινδύνου με δικά τους κεφάλαια.

Συνήθως παίρνει την  μορφή μια σύμβασης ενεργειακής απόδοσης με την οποία αναλαμβάνει να πληρώνει το κόστος της ενέργειας του πελάτη για ένα χρονικό διάστημα μετά την υλοποίηση του έργου έναντι μιας αμοιβής που εξασφαλίζει μείωση της ενεργειακής δαπάνης σε σχέση με την προτέρα κατάσταση.

Παράδειγμα: Πριν την αναβάθμιση του συστήματος κλιματισμού ενός ξενοδοχείου, η δαπάνη για ηλεκτρικό ήταν 100,000 ευρώ τον χρόνο. Η εταιρεία ενεργειακών υπηρεσιών εξασφαλίζει χρηματοδότηση τρίτων για το έργο, αλλάζει το σύστημα κλιματισμού χωρίς ο ιδιοκτήτης να δανειστεί ο ίδιος και αποδέχεται να αμείβεται με ποσό 50,000 ευρώ τον χρόνο για τα επόμενα 8 χρόνια αναλαμβάνοντας ταυτοχρόνως την υποχρέωση να πληρώνει αυτή τον λογαριασμό του ηλεκτρικού. (Στις ΗΠΑ όλοι οι μεγάλοι κατασκευαστές συστημάτων θέρμανσης/κλιματισμού έχουν θυγατρική εταιρεία ενεργεικών υπηρεσιών γιατί προφανώς μόνο έτσι μπορούν να πουλήσουν τα συστήματά τους σε ιδιοκτήτες μεγάλων κτιριακών συγκροτημάτων).

Είναι προφανές ότι δεν είναι στο άμεσο συμφέρον του πωλητή ενέργειας, αλλά ούτε του κατασκευαστή συστημάτων θέρμανσης/κλιματισμού να εξοικονομηθεί ενέργεια. Η ύπαρξη «ασύμμετρης πληροφόρησης» επιτείνει την αντίθεση των κινήτρων. Ούτε ό ένας ούτε ό άλλος προμηθευτής έχουν στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας και ο πελάτης δεν έχει την δυνατότητα να ελέγξει το αποτέλεσμα.

Αντίθετα, η επιχείριση ενεργειακών υπηρεσιών απο τη φύση της πουλά «εξοικονόμηση» και απο αυτήν πληρώνεται. Στην περίπτωση μάλιστα που υπάρχει δημόσια επιδότηση, η σημασία του γεγονότος αυτού αυξάνεται, γιατί το κίνητρο του πελάτη να ελέγξει το αποτέλεσμα μειώνεται στον βαθμό που το έργο γίνεται με χρήματα τρίτων.

Ας συγκρίνουμε την παραπάνω ανάλυση με αυτά που συμβαίνουν σήμερα στην χώρα μας. Ο κανόνας με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα είναι να «πέσει χρήμα στη  αγορά».  Πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας? Μπορεί - από τύχη γιατί στην καλύτερη περίπτωση το ενδιαφέρον είναι τυπικό/γραφειοκρατικό (ενεργεικός επιθεωρητής). Το πρόβλημα όμως δεν είναι να «πέσει χρήμα στην αγορά», γιατί αυτό «έπεφτε» και πριν την κρίση. Το πρόβλημα είναι να αυξηθεί η παραγωγικότητα στην  χρήση της ενέργειας, γιατί η Ελλάδα είναι απο τις λίγες χώρες στον ανεπτυγμένο κόσμο που η ενεργειακή «ένταση» (κατανάλωση τόννων ισοδυνάμου πετρελαίου ανα μονάδα εθνικού προιόντος ) έχει ανέβει τα τελευταία 30 χρόνια αντί να κατέβει (όπως συνέβη για παράδειγμα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη). Πρέπει να αλλάξουν οι κανόνες. Ισως και οι κανόνες με τους οποίους αλλάζουμε τους κανόνες.

Η Κύπρος Δείχνει τον Δρόμο

Τα αποτελέσματα της δημοπρασίας που έκανε η Κύπρος για άδειες παραγωγής μεγάλων φωτοβολταϊκών ήταν για πολλούς εντυπωσιακά. Ορισμένες παρατηρήσεις:

• Η δημοπρασία καθεαυτή ήταν υποδειγματική ως πολιτική. Είναι αυτό που έπρεπε να έχουν κάνει οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι και η Ελληνική κυβέρνηση (και αποφάσισαν ότι θα κάνουν ...στο μέλλον).
• Οι τιμές που επιτεύχθηκαν (γύρω στα 80 ευρώ την μεγαβατώρα) φαίνονται κατ' αρχήν εντυπωσιακά χαμηλές. Σε μια χώρα με την ηλιοφάνεια της Κύπρου όμως, υπολογίζουμε ότι οδηγούν σε αποδόσεις ιδίων κεφαλαίων (χωρίς μόχλευση) πάνω από 7-8% (ονομαστικές πριν από φόρους). Εξαιρετική απόδοση για μια επένδυση με ελάχιστο κίνδυνο.
• Δεν έχουμε διαθέσιμες λεπτομέρειες, αλλά αν η τιμή αυτή είναι μόνο κάτω όριο (floor) τότε σε ένα σύστημα που με το παρόν μείγμα παραγωγής του έχει μέση οριακή τιμή πάνω από 100 ευρώ την μεγαβατώρα (όπως γράφηκε στον τύπο), οι επενδυτές θα "πιάσουν την καλή" κατά την  λαϊκή έκφραση.

Το Αμερικανικό "Dash for Gas"

Μια απο τις πιό σημαντικές εξελίξεις της αρχής του 21ου αιώνα στην παγκόσμια αγορά ενέργειας είναι  η στροφή των ΗΠΑ στο φυσικό αέριο που έγινε δυνατή κυρίως με την χρήση της τεχνολογίας του "fracking"  που έχουμε στο παρελθόν περιγράψει συνοπτικά. Οι ειδήμονες προσπαθούν να δούν τις μελλοντικές επιπτώσεις της εξέλιξης αυτής που οδηγεί την Βόρεια Αμερική σε ενεργειακή αυτάρκεια για το υπόλοιπο του 21ου αιώνα. Επεσαν όμως στην αντίληψή μας, σε μια έκθεση της Goldman Sachs, δύο γραφήματα που δείχνουν με παραστατικό τρόπο τις αλλαγές που έχουν ήδη συντελεστεί: Την κατάρρευση τη παραγωγής ηλεκτρισμού απο άνθρακα και το πραγματικά τεράστιο χάσμα ανάμεσα στις τιμές του φυσικού αερίου μεταξύ των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και της Μ. Βρετανίας. Τροφή για σκέψη. (Δυστυχώς η Goldman Sachs υποστηρίζει ότι η αμερικανική αγορά φυσικού αερίου είναι "κλειστή", που σημαίνει ότι η επίδρασή της σε παγκόσμιο επίπεδο θα είναι μικρή. Οι αμερικανοί συνεπώς θα απολαύσουν μόνοι το σχετικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα).