Είναι τα "Καρτέλ" το Πρόβλημα στο Ρεύμα;

Με την ευκολία που χαρακτηρίζει τους δημαγωγούς, πολλοί δημοσιολογούντες (πολιτικοί, Λειτουργοί του Τύπου, ακόμα και "πανεπιστημιακοί" ειδικοί στη Θεωρία των Παιγνίων) ισχυρίζονται με περισσό θράσος (συνήθως στην τηλεόραση ή τα ΜΚΔ και όχι γραπτά) ότι στις αγορές του ρεύματος υπάρχουν καρτέλ. Δηλαδή ότι οι "παίκτες" της αγοράς συνεννοούνται για να κρατήσουν ψηλά τις τιμές. 

Δεν υπάρχει κανένα τεκμήριο που να υποδεικνύει συνεννόηση. Αν υπήρχε, οι "τζάμπα μάγκες" δημαγωγοί (που αμφιβάλω αν ορισμένοι παπαγάλοι από αυτούς γνωρίζουν τον ορισμό του καρτέλ) θα είχαν κάνει καταγγελία στην Επιτροπή Ανταγωνισμού. Η κατηγορία αφορά ένα από τα σοβαρότερα εγκλήματα για τα οποία μπορούν να κατηγορηθούν "λευκά κολλάρα" - με εξαιρετικά βαριές ποινές για τους παραβάτες. Θα πουν μερικοί, έχοντας ίσως και κάποιο δίκιο: "έλα μωρέ ποια Επιτροπή Ανταγωνισμού;" Θα απαντούσα: "Ιδού η Ρόδος Ιδού και το Πήδημα. Κάντε επίσημη Καταγγελία". Από ότι γνωρίζω δεν υπάρχει μέχρι σήμερα καμία ενέργεια αυτού του είδους (παρ' όλο που ισχύει πλέον και στην χώρα μας η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία των πληροφοριοδοτών δημοσίου συμφέροντος - ή όχι;).

Ακόμα όμως και αν υπήρχαν καρτέλ, το κυρίαρχο πρόβλημα (που οι δημαγωγοί αγνοούν ή δεν θέλουν να γίνει γνωστό) είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κάνει λάθος επιλογές πολιτικών για την αντιμετώπιση της κλιματικής "κρίσης". Τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα στην Ελλάδα όπου το πολιτικό σύστημα (σε διακομματική συμφωνία εδώ και 25 χρόνια) δεν άφησε να απογαλακτισθεί από το κράτος η δεσπόζουσα επιχείρηση ηλεκτρισμού. Το πρόβλημα δεν είναι τα καρτέλ. Το πρόβλημα είναι ότι οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες συλλογικά, με τους Έλληνες εξ αυτών βασιλικότερους του βασιλέως, αποφάσισαν να καταργήσουν στην πράξη τις αγορές στο ρεύμα ως θυσία για την επίτευξη των κλιματικών στόχων - του περίφημου net zero.

Κατάργησαν την αγορά; Υπερβολή! Και όμως, με την επιδότηση για να επιταχυνθεί η διείσδυση των ΑΠΕ (που θα ήταν κοντά στο μηδέν χωρίς επιδοτήσεις) έχουν πλέον μικρύνει την αγορά ρεύματος στο μισό. Αυτό οδήγησε στο πρόβλημα του "missing money"  για το υπόλοιπο μισό της αγοράς - κυρίως τους παραγωγούς με φυσικό αέριο. Οι οποίοι ήδη, λειτουργώντας τα εργοστάσια τους στο εντελώς αντιοικονομικό 30% της δυναμικότητάς τους, ζητούν  - και σύντομα θα λάβουν - τις δικές τους επιδοτήσεις για να εξακολουθήσουν να είναι "βιώσιμοι¨ (πιθανόν μέσω μιας "αγοράς" δυναμικότητας, ίσως ένα φερετζέ των αλήστου μνήμης ΑΔΔΙ με βάση τα οποία είχαν επενδύσει παλιότερα).

Πως τα κατάφερε έτσι η ΕΕ που υποτίθεται ότι δημιουργήθηκε (εκτός των άλλων) για να εξασφαλίσει τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς για τα μέλη της; Τα κατάφερε θυσιάζοντας τις αγορές στον κλιματικό στόχο. Ακόμα χειρότερα, έθεσε όχι μόνο ένα στόχο - την μείωση των εκπομπών CO2 - αλλά ακόμα δύο. Ο δεύτερος είναι η διείσδυση των ΑΠΕ- που λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τον πρώτο - και ο τρίτος η εξοικονόμηση ενέργειας που είναι άχρηστος - γιατί περισσεύει αν δεν αντιστρατεύεται και αυτός τον στόχο μείωσης των εκπομπών. 

Οι πολιτικές της ΕΕ είναι ένα παράδοξο μίγμα νεοφιλελευθερισμού και  σοσιαλιστικού κεντρικού προγραμματισμού. Η μείωση των εκπομπών CO2 μέσω της αγοράς δικαιωμάτων είναι μια λύση νεοφιλελεύθερης εμπνεύσεως. Έχει πολλές ατέλειες αλλά απηχεί το πνεύμα της πίστης στις αγορές. Ο στόχος διείσδυσης των ΑΠΕ είναι σταλινικής εμπνεύσεως. Τα ίδια έκανε ο Στάλιν με το ατσάλι. Οι δύο πολιτικές είναι λογικά και πρακτικά αλληλοσυγκρουόμενες. Για τον απλό λόγο ότι οι ΑΠΕ δεν είναι ο φθηνότερος τρόπος για να αποτραπεί η εκπομπή CO2 (ακόμα και αν υποτεθεί ότι είναι ο φθηνότερος τρόπος για την παραγωγή ρεύματος!). Αν συγκρίνει κανείς τα ιστορικά στοιχεία των αγορών, παρατηρεί ότι η τιμή των δικαιωμάτων ήταν (και είναι ακόμα) χαμηλότερη από το κόστος των επιδοτήσεων στις ΑΠΕ. Χαρακτηριστικό του ανορθολογισμού των πολιτικών της ΕΕ είναι η απόφαση (ή πλάνο) της Γερμανικής κυβέρνησης (και πιθανότατα της ΕΕ) να θέσει πλαφόν στο κόστος των δικαιωμάτων στην προγραμματισμένη επέκταση της αγοράς στις μεταφορές και τα κτίρια στα 50 ευρώ τον τόνο έναντι 70 (90 πριν ένα μήνα) στο υπάρχον ETS. Ο Έλληνας καταναλωτής πληρώνει δυο φορές για την αποτροπή της κλιματικής "κρίσης¨. Μια για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών και μια για την επιδότηση των ΑΠΕ. Σε ένα ορθολογικά σχεδιασμένο κόσμο μια από τις δυο χρεώσεις περισσεύει - η δεύτερη.

Όσο για τον στόχο για την  εξοικονόμηση ενέργειας, αυτός έχει δύο προβλήματα. Το ένα είναι ότι η επένδυση σε εξοικονόμηση έχει θετική ιδιωτική απόδοση - δεν χρειάζεται κρατική επιδότηση. Το άλλο είναι ότι η εξοικονόμηση οδηγεί συνήθως σε αύξηση της κατανάλωσης - αφού η ενέργεια γίνεται φθηνότερη ( το φαινόμενο που διατύπωσε από τον 19ο αιώνα ο κύριος Jevons).

Δεν χρειάζεται συνεπώς να καταφύγει κανείς σε θεωρίες συνωμοσίας, να ονειρεύεται και να καταγγέλλει καρτέλ. Οι πολιτικές της ΕΕ για την κλιματική "κρίση" είναι άμεσα υπεύθυνες για το ότι οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη είναι οι υψηλότερες στον κόσμο. Γιατί η Ευρώπη έχει την φιλοδοξία να είναι ο παγκόσμιος ηθικός ηγέτης στην προσπάθεια αποτροπής της κλιματικής "κρίσης". Πόσο πιο απλά να το διατυπώσει κανείς;

Επιμένει όμως ο δημαγωγός. Σωστά αυτά με τις πολιτικές της ΕΕ. Αλλά εδώ στην Ελλάδα δεν έχουμε καρτέλ; Είναι ανάγκη να διευκρινίσει κανείς στον δημαγωγό την ανεπαίσθητη ίσως γι' αυτόν (αν και νομίζω ότι ως ¨πανεπιστημιακός" μάλλον υποκρίνεται)  διαφορά ανάμεσα α) στην ολιγοπωλιακή δομή της αγοράς με ευθύνη του κράτους και β) δεδομένης της ολιγοπωλιακής δομής της αγοράς, την συνεννόηση των "παικτών" με σκοπό την κατάχρηση της συλλογικής τους δύναμης εις βάρος των καταναλωτών. Το α) είναι πολιτική ευθύνη ή παράλειψη το β) ποινική.

Είναι προφανές ότι, με ευθύνη όλων των ελληνικών κυβερνήσεων στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα ισχύει το α). Η αγορά ρεύματος στην χώρα είναι η χειρότερη σε όρους ανταγωνισμού από όλες τις υπόλοιπες χώρες μέλη της ΕΕ (εξαιρουμένων της Μάλτας και της Κύπρου). Με τον δεσπόζοντα υπό κρατικό έλεγχο Πάροχο να έχει, κατά παράβαση μνημονιακών νόμων, το 70% της αγοράς σε αριθμό μετρητών, να εξακολουθεί να είναι ιδιοκτήτης ρυθμιζόμενων δραστηριοτήτων όπως το δίκτυο διανομής, και ο δείκτης Herfindahl - Hirshman στην λιανική αγορά να ισοδυναμεί όχι απλώς με ολιγοπώλιο αλλά με δυοπώλιο, δεν έχουμε χρεία μαρτύρων. 

Υπάρχει και καρτέλ; Θεωρητικά θα μπορούσε - δεν υπάρχουν όμως στοιχεία. Η τυχόν συνεννόηση μεταξύ της κυβέρνησης και της διοίκησης του δεσπόζοντα παρόχου μετράει ως σύσταση καρτέλ; Δεν νομίζω - αν συμβαίνει, γίνεται για το κοινό καλό. Άλλωστε είναι συνεννόηση μεταξύ της διοίκησης και του ιδιοκτήτη μιας ανώνυμης εταιρείας εισηγμένης στο χρηματιστήριο. Απολύτως νόμιμο - και αναγκαίο!. Σε κάθε περίπτωση, με την υπάρχουσα δομή της αγοράς το ερώτημα περί καρτέλ είναι στην πράξη μηδενικής σημασίας. Οι δικοί μου υπολογισμοί είναι ότι οι πολιτικές της ΕΕ για το Net Zero, όπως εφαρμόζονται στην χώρα, επιβαρύνουν τους Έλληνες με ένα ποσό γύρω στα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο ενώ το κόστος της ολιγοπωλιακής δομής της αγοράς είναι της τάξης των 200 εκατομμυρίων τον χρόνο (χωρίς καρτέλ!)

Έχω όμως λόγο να υποψιάζομαι ότι ο δημαγωγός κλείνει τα μάτια στην πραγματικότητα γιατί αν την δεχόταν, δεν θα ήταν καθόλου ευτυχής με αποτελεσματικές προτάσεις για την λύση του προβλήματος. Που θα περιλάμβαναν μεταξύ άλλων την πλήρη ιδιωτικοποίηση του δεσπόζοντα Παρόχου, την ρυθμιστική παρέμβαση για την μείωση του μεριδίου αγοράς του κάτω από το 30% σε μετρητές, την αποξένωσή του από το δίκτυο διανομής (με συνέπεια την παραχώρησή του και σε τρίτους για την ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακών υποδομών) και τον διαχωρισμό των δραστηριοτήτων παραγωγής από αυτές της προμήθειας για όλους τους καθετοποιημένους "παίκτες". Αλλιώς "άλλα λόγια να αγαπιόμαστε".