Να Ορισθεί Αμεσα Κατώτατη Τιμή στην Λιανική Ρεύματος για την ΔΕΗ

Η χώρα έχει υποχρέωση να ανοίξει την λιανική αγορά ηλεκτρισμού. Σήμερα υπάρχει ένας κυρίαρχος Προμηθευτής, η ΔΕΗ, με μερίδιο αγοράς περίπου 95% (για το σύνολο του 2015). Ο στόχος είναι το μερίδιο αυτό αγοράς να πέσει κάτω απο το 50% στα επόμενα 5 χρόνια. Πως θα επιτευχθεί ο φιλόδοξος αυτός στόχος;

Με πρώτη προτεραιότητα η ΡΑΕ (ή όποιος είναι αρμόδιος για την λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού στην Ελλάδα) θα πρέπει να επιβάλει στον κυρίαρχο Προμηθευτή κατώτατο όριο στις τιμές του λιανικής για την περίοδο που εκτιμά ότι θα χρειαστεί ώστε το μερίδιο του να πέσει κάτω απο το 50% (καλύτερα κάτω απο το 40%). Ο ορισμός κατώτατης τιμής είναι πολιτική που είναι δοκιμασμένη σε απελευθερωμένες αγορές στο εξωτερικό. Τυπικό και πετυχημένο παράδειγμα η αγορά στο Τέξας των ΗΠΑ όπου ο ρυθμιστής για μια περίοδο 5 ετών απο το άνοιγμα της αγοράς το 2002 και μέχρι το 2007 επέβαλε την ονομαζόμενη "price to beat". Ηταν η τιμή πάνω στην οποία οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά μπορούσαν να δώσουν εκπτώσεις για να κερδίσουν μερίδιο αγοράς χωρίς ο κυρίαρχος προμηθευτής να μπορεί να τους αντικρούσει. (Η αγορά ηλεκτρισμού του Τέξας είναι σε μεγέθος περίπου ισοδύναμη της Γαλλίας). Παρόμοια πολιτική εφαρμόζεται στην Γερμανία όπου ο κάθε τοπικός "κυρίαρχος" προμηθευτής (υπάρχουν εκατοντάδες) παρέχει υπηρεσίες σε μια προκαθορισμένη και ελεγχόμενη υψηλή τιμή πάνω στην οποία δίνουν εκπτώσεις οι ανταγωνιστές.

Τι θα συμβεί αν ο ρυθμιστής  δεν εφαρμόσει την πολιτική αυτή; Ο κυρίαρχος προηθευτής θα έχει την δυνατότητα να συντρίψει τους νεοεισερχόμενους με την τακτική που ονομάζεται "margin squeeze" δηλαδή στραγγαλισμό του περιθωρίου κέρδους τους. Αυτό δεν είναι μόνο θεωρητική δυνατότητα. Το έχουμε ζήσει στην Ελλάδα στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών. Ο κυρίαρχος πάροχος, ο ΟΤΕ, την περίοδο του ανοίγματος της αγοράς τηλεπικοινωνιών, "εκτέλεσε" την αγορά εφαρμόζοντας πρακτικές στραγγαλισμού του περιθωρίου. Ετσι η αγορά κατέληξε σε συνθήκες ολιγοπωλίου (και θα ήταν χειρότερα αν δεν υπήρχε η αγορά κινητής). Δεν είναι ίσως ευρέως γνωστό στους Ελληνες αλλά πρέπει κάποτε να μάθουν ότι παρ' όλο που οι τιμές της τηλεφωνίας έχουν πέσει δραματικά τα τελευταία χρόνια, πάντα πλήρωναν και εξακολουθούν να πληρώνουν πιο ακριβά τις υπηρεσίες σε σύγκριση με σχεδόν όλους τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. 

Στις πιο πετυχημένες απελευθερωμένες αγορές ηλεκτρισμού ο αριθμός των παρόχων ρεύματος στην λιανική μετριέται σε δεκάδες γιατί τα εμπόδια στη είσοδο νέων παρόχων είναι χαμηλά και οι ρυθμιστές τους προστατεύουν απο τις επιθέσεις των πρώην μονοπωλίων. Ο κίνδυνος είναι να μείνουμε στην Ελλάδα με διόμιση. Ας μάθουμε απο τα λάθη μας στις τηλεπικοινωνίες - το δις εξαμαρτείν.... (Και με τη ευκαιρία, η μέση λιανική τιμή του ηλεκτρισμού στο Τέξας είναι περίπου 11 λεπτά την κιλοβατώρα. Λεπτά του δολαρίου).   

Το Ρεύμα τον Χρόνο που Πέρασε

Το μηνιαίο δελτίο του ΛΑΓΗΕ του Δεκεμβρίου μας δίνει την συνολική εικόνα του κλάδου του ηλεκτρισμού με αριθμούς για όλο το 2015. Το Παρατηρητήριο Λιανικής Aγοράς Ηλεκτρισμού του allazorevma.gr κάνει τον παρακάτω σχολιασμό γιατί αξίζει τον κόπο οι αριθμοί να γίνονται κατανοητοί στους πολίτες γιατί τους αφορούν - δεδομένου ότι αυτοί (και μόνο αυτοί) πληρώνουν τον ...λογαριασμό.

Σχόλιο Πρώτο: Καταναλώσαμε το 2015 ρεύμα λίγο περισσότερο απο ότι το 2014 (αύξηση 1,34%). Την ίδια περίοδο αναμένεται να έχουμε μείωση του ΑΕΠ. Τι συμβαίνει? Υποκαταστήσαμε με ηλεκτρισμό άλλη πηγή ενέργειας (για θέρμανση?). Επενδύσαμε εν μέσω κρίσης σε κλιματιστικά με την λογική ότι η φτώχεια θέλει καλοπέραση?  Πάντως, ενώ η οικιακή και επαγγελματική χρήση είχαν αύξηση, η "μεγάλη" βιομηχανία μας (στην υψηλή τάση) είχε μείωση σην κατανάλωσή της.

Σχόλιο Δεύτερο:  Η μέγιστη ζήτηση έκανε την έκπληξη με δύο τρόπους. Αφ΄ενός αυξήθηκε κατά 10% περίπου σε σχέση με το 2014, αφ΄ετέρου επανεμφανίστηκε σε θερινή ώρα (αντι σε χειμερινή όπως το 2014). Τα κλιματιστικά που λέγαμε? Η αύξηση κατά 10% της μέγιστης ζήτησης σε μια χρονιά πάντως είναι μη αναμενόμενη υπό κανονικές συνθήκες. Χρειάζεται μελέτη. 

Σχόλιο Τρίτο. Εισάγουμε περίπου το 20% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουμε. Είναι μάλιστα πιθανό ότι αν υπήρχε η δυνατότητα θα είχαμε μεγαλύτερο ποσοστό εισαγωγών. Το περιορίζει η χωρητικότητα των διασυνδέσεων με τις όμορες χώρες. Θα είχαμε περισσότερες εισαγωγές γιατί το ρεύμα είναι πιο φθηνό στις χώρες αυτές. Αυτό μας φέρνει στο....

Σχόλιο Τέταρτο. Το κόστος του ρεύματος στην ελληνική χονδρική αγορά είναι πολύ πιο ακριβό απο αυτό που παράγεται στην Κεντρική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Η διαφορά φθάνει τα 20 ευρώ την μεγαβατώρα (52 - 33). Συμφέρει συνεπώς να εισάγει κανείς απο Βορρά αγοράζοντας στα 33 ευρώ και πουλώντας σε 52 (αφού ο-υπο ιδιωτικοποίηση- ΑΔΜΗΕ εισπράξει ως διόδια την μερίδα του λέοντος).

Σχόλιο Πέμπτο. Παρ' όλο που η χονδρική τιμή στο ελληνικό σύστημα είναι υψηλότερη απο την ευρωπαική, παρατηρούμε ότι το 2015 κατακρημνίστηκε. Για κάθε μήνα του 2015 η οριακή τιμή του συστήματος ήταν απο 5 έως 20% χαμηλότερη απο την προηγούμενη χρονιά.  Η ΡΑΕ έχει πολλή δουλειά να ερευνήσει αν η μείωση αυτή των τιμών χονδρικής "πέρασε" στην λιανική (Μην ξεχνάμε ότι το 2015 ήταν η χρονιά που οι προμηθευτές δεν επιβαρύνθηκαν με το κόστος των εργοστασίων φυσικού αερίου για να υπάρχουν αντί για να παράγουν - με τα περίφημα Αποδεικτικά Διαθεσιμότητος Ισχύος). Εμείς πάντως θα μπορούσαμε να διαβεβαιώσουμε την ΡΑΕ ότι δεν πέρασε. Αυτό γιατί δεν υπάρχει ανταγωνισμός. Που μας φέρνει στο...

Σχόλιο έκτο: Η λέξη "ανταγωνισμός" στην ελληνική αγορά ηλεκτρισμού μοιάζει με κρύο ανέκδοτο. Το μερίδιο των εναλλακτικών παρόχων είναι στό 4,3%. Αυξημένο βέβαια σε σχέση με το 2014 (περίπου στο 3%) αλλά ακόμη "ανέκδοτο". Αυτό είναι το μισοάδειο ποτήρι. Το μισογεμάτο είναι η προοπτική να ενεργοποιηθεί η αγορά (δεδομένων των μεγάλων περιθωρίων κέρδους των προμηθευτών) και να δεί ο καταναλωτής χαρά στο πορτοφόλι του. Τολμούμε να εισηγηθούμε ότι η λιανική τιμή του ανταγωνιστικού μέρους των οικιακών τιμολογίων που αυτή την στιγμή κυμαίνεται στα 9,5 λεπτά την κιλοβατώρα έχει περιθώριο να πέσει μέχρι και στα 8,0 λεπτά στην διάρκεια του 2016. Τώρα που θα έχουμε και την είσοδο νέων ισχυρών και φιλόδοξων παρόχων.  

Πρέπει το Δίκτυο Διανομής να μείνει "Δημόσιο"?

Διαβάσαμε με προσοχή την συνέντευξη του κυρίου Χατζηαργυρίου, Διευθύνοντος Συμβούλου του ΔΕΔΔΗΕ, στην εφημερίδα των συντακτών που αναδημοσιεύτηκε ευρέως. Ο κύριος Χατζηαργυρίου είναι μια από τις σπάνιες περιπτώσεις ηγετών δημοσίων οργανισμών που κατά τεκμήριο αντιπροσωπεύουν την αρχή "ο κατάλληλος άνθρωπος στην  κατάλληλη θέση". Γι' αυτό με ιδιαίτερο σεβασμό θα θέλαμε να σημειώσουμε ορισμένες παρατηρήσεις μας στα λεγόμενά του.

Ο κύριος Χατζηαργυρίου υποστηρίζει ότι τα δίκτυα πρέπει να μείνουν στην ιδιοκτησία του δημοσίου.  Ένας λόγος που δικαιολογεί την άποψη του αυτή είναι η ανεξαρτησία και διαφάνεια του ΔΕΔΔΗΕ σε σχέση με την  αγορά προμήθειας ηλεκτρισμού. Ερώτημα:  Γιατί είναι πιο ανεξάρτητος από τους προμηθευτές ένας οργανισμός διαχείρισης δικτύου στον οποίο ο κυρίαρχος προμηθευτής είναι μέτοχος κατά 100%?  Δεν υπονοούμε κάτι σχετικά με την  συμπεριφορά του ΔΕΔΔΗΕ - ιδιαίτερα υπό την ηγεσία του κυρίου Χατζηαργυρίου. Απλώς σημειώνουμε ότι το επιχείρημα ότι η ανεξαρτησία προαπαιτεί δημόσια ιδιοκτησία δεν μας φαίνεται πειστικό. 

Ένας δεύτερος λόγος - που αν και δεν αναφέρεται ρητά, υπονοείται-  είναι ότι τα δίκτυα είναι μονοπωλιακά και βρίσκονται υπό καθεστώς αυστηρού ρυθμιστικού ελέγχου. Ερώτημα: Αν η μονοπωλιακή αυτή δραστηριότητα ανήκε σε ιδιώτες δεν θα βρισκόταν υπό καθεστώς αυστηρού ρυθμιστικού ελέγχου?  Με βάση την Ευρωπαϊκή εμπειρία η απάντηση είναι ότι η ρύθμιση θα ήταν πολύ αυστηρότερη. Δεν είναι τυχαίο ότι ο περίφημος Κώδικας Διαχείρισης Δικτύου Διανομής που επιβάλει όρους ποιότητας εξυπηρέτησης και κοστολογικό έλεγχο στον ΔΕΔΔΗΕ έχει μείνει ανεφάρμοστος (στο μεγαλύτερο μέρος του) εδώ και πολλά (10?) χρόνια.

Ας μην λησμονούμε ότι έναντι των αναφερθέντων μειονεκτημάτων - τα οποία όπως προαναφέραμε είναι μάλλον πλεονεκτήματα της ιδιωτικοποίησης του ΔΕΔΔΗΕ, πρέπει να αντιπαρατεθούν  τα 3-4 δισεκατομμύρια ευρώ που θα εισέπραττε το ελληνικό κράτος από την ιδιωτικοποίηση της επιχείρισης. Όπως έχει επίσης δείξει η διεθνής εμπειρία, τα δίκτυα είναι το καλύτερο κομμάτι του ενεργητικού των εταιρειών ηλεκτρισμού προς πώληση. Ας μην υποτιμούμε επίσης το γεγονός ότι ιδιωτικοποίηση χωρίς Κανονισμό Διαχείρισης Δικτύου δεν θα ήταν δυνατόν να προχωρήσει.

Ο κύριος Χατζηαργυρίου όμως σε άλλο σημείο της συνέντευξής του δίνει έμμεσα ένα ακόμα επιχείρημα - αυτή την φορά υπέρ της ιδιωτικοποίησης. Παραδέχεται ότι ο ΔΕΔΔΗΕ δεν έχει τα χρήματα να επενδύσει σε "έξυπνο" δίκτυο και εξετάζει την χρηματοδότηση του φιλόδοξου προγράμματος μέσω Συμπράξεων με τον Ιδιωτικό Τομέα (ΣΔΙΤ).  Αυτό είναι - όπως πολλοί αντίθετοι σε κάθε μορφής ιδιωτικοποίηση  μπορούν να του εξηγήσουν - ιδιωτικοποίηση από την πίσω πόρτα. 

Κατά την άποψή μας αυτή είναι και η σημαντικότερη πλευρά του θέματος. Το ελληνικό δίκτυο διανομής κατασκευάστηκε στο μεγαλύτερο μέρος του στις δεκαετίες του 60 και του 70 και αποτελεί ίσως την μεγαλύτερη μοναδική επένδυση που έγινε ποτέ στην χώρα. Είναι όμως ένα δίκτυο κατασκευασμένο ταχύτατα και φθηνά - συνεπώς χαμηλής ποιότητας (για παράδειγμα έχει εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό υπογείωσης σε σχέση με τα άλλα δυτικοευρωπαικά δίκτυα). Οι στατιστικές των ποιοτικών του χαρακτηριστικών το τοποθετούν χαμηλότερα όχι μόνο από όλα τα δίκτυα των δυτικοευρωπαικών χωρών, αλλά και από δίκτυα ορισμένων χωρών νυν ευρωπαικών αλλά πρώην μελών του σοβιετικού μπλόκ (Ουγγαρία, Σλοβενία, Τσεχία).

Το δίκτυο συνεπώς χρειάζεται επενδύσεις - ιδιαίτερα αν θέλουμε να το κάνουμε "έξυπνο". Οι επενδύσεις αυτές θα χρηματοδοτηθούν πιο εύκολα αν το δίκτυο ιδιωτικοποιηθεί. Όσο πιο γρήγορα τόσο καλύτερα.

Σημείωση: Οι στατιστικές των ποιτικών χαρακτηριστικών του δικτύου προέρχονται απο αναφορά του Council of European Energy Regulators "Benchmarking report 5.2 on the continuity of electricity supply, Data update, 12 February 2015"

O Διάβολος των Διακοπτόμενων Τιμολογίων Κρύβεται στις Λεπτομέρειες

Η σημαντικότερη παράμετρος στον σχεδιασμό ενός προγράμματος διακοπής φορτίου είναι ο καθορισμός του φορτίου που θα είχε ο καταναλωτής αν δεν συμμετείχε στο πρόγραμμα. Αυτό γιατί η αμοιβή του είναι ίση με την τιμή της διακοπτόμενης ισχύος (ίσως και ενέργειας) επι την διαφορά ανάμεσα στην ζήτηση που θα είχε αν δεν συμμετείχε στο πρόγραμμα (στην αγγλική ορολογία baseline) μείον την πραγματική του ζήτηση την ώρα της διακοπής. Είναι προφανές ότι η baseline ζήτηση είναι αποτέλεσμα που χρειάζεται φαντασία, δημιουργικότητα και ιστορικά στοιχεία για να υπολογιστεί. Επίσης καλή στατιστική ανάλυση αλλά και λίγη...τύχη.

Γιατί τύχη? Ας φανταστούμε ένα πρόγραμμα που για το 2016 αμείβει τους συμμετέχοντες στην διάρκεια όλης της χρονιάς με "Baseline" την μέση τιμή της ζήτησης που είχαν τα τελευταία πέντε χρόνια. Επίσης ας φανταστούμε ότι (ατυχώς) αυτό υλοποιείται σε μια χώρα που τα τελευταία πέντε χρόνια η βιομηχανική παραγωγή μειώνεται συνεχώς. Υπάρχει πιθανότητα το αποτέλεσμα με τη μέθοδο αυτή να είναι να αμείβονται πολλές βιομηχανίες κάνοντας ....τίποτα σχετικά με την ζήτησή τους όταν τους ζητείται διακοπή. Η για να το περιγράψουμε αλλιώς. Συμμετέχοντας στις μηνιαίες δημοπρασίες (για τον καθορισμό της τιμής) όσο πιο μειωμένη δραστηριότητα έχουν τόσο χαμηλότερες προσφορές δίνουν σε διακοπτόμενη ισχύ - γιατί δεν έχουν τίποτα να διακόψουν. Τροφή για σκέψη.

Τα παραπάνω δεν έχουν καμμία σχέση με συγκεκριμένη χώρα ή πρόγραμμα. Είναι εμπνευσμένα απο την αμερικανική εμπειρία. Περισσότερες σχετικές πληροφορίες απο την EnerNoc, την εταιρεία που πρωτοπορεί στις ΗΠΑ εδώ και χρόνια στην αγορά διαχείρισης της ζήτησης (demand response).

Περί Διακοψιμότητας και Αλλων ....Δεινών

Παρακολουθούμε με ενδιαφέρον την συζήτηση σχετικά με τα θεσμοθετηθέντα  πρόσφατα διακοπτόμενα τιμολόγια. Αυτό γιατί η Clarus ESCo έχει μελετήσει το θέμα (Demand Response) στα πλαίσια έργου που χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ και το οποίο διεξήχθη από τον Σεπτέμβριο του 2012 μέχρι τον Μάρτιο του 2014 (Οι μελέτες που ετοιμάστηκαν από ομάδα 3 επιστημόνων εκ των οποίων οι δύο με διδακτορικό, είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα www.clarusesco.com) Οι παρατηρήσεις μας:

• Είναι προφανές ότι ο νέος θεσμός δεν δημιουργήθηκε με πρώτο στόχο την αποτελεσματική λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος αλλά την επιδότηση ορισμένων μεγάλων βιομηχανικών καταναλωτών. Δεν πρωτοτυπούμε σ΄αυτό - το ίδιο κάνουν και οι Γερμανοί. Μάλιστα η σχετική χρέωση (6 ευρώ την μεγαβατώρα) είναι διαφανής στα τιμολόγια των υπόλοιπων πελατών (στο ρυθμιζόμενο κομμάτι). Έτσι ίσως εξηγείται το πως παρακάμφθηκαν οι αντιρρήσεις της ΕΕ στην ελληνική ανάλογη πατέντα. Οι Γερμανοί πάντως δεν τόλμησαν να χρεώσουν το κόστος στους παραγωγούς από ανανεώσιμες πηγές.
• Η απόφαση να επιτρέπεται στον ΑΔΜΗΕ να ζητά 2 GW διακοπτόμενης ισχύος είναι υπερβολή. Ακόμα και οι πιο ενθουσιώδεις υποστηρικτές του Demand Response υπολογίζουν ότι το μέγιστο δυναμικό για τον "πόρο" αυτό δεν υπερβαίνει το 10% της αιχμής (στις ΗΠΑ όπου υπάρχει η πιο ανεπτυγμένη αγορά είναι σε μέσο όρο 7%). Στην περίπτωση της Ελλάδας αυτό μεταφράζεται σε λιγότερο από 1 GW. Θα παρατηρήσει κανείς ότι αν δεν χρειάζεται η εφεδρεία από διακοπή ο ΑΔΜΗΕ απλώς δεν θα την ζητά. Αυτό όμως δεν λύνει το πρόβλημα που είναι: Ποιός παραγωγικός πόρος είναι φθηνότερος για να καλύψει τις ανάγκες εφεδρείας (δεδομένου ότι πράγματι η διακοπή φορτίου μπορεί να είναι τεχνικά ισοδύναμη με διαθέσιμη ισχύ)?
• Αποφασίστηκε συνεπώς η διεξαγωγή μηνιαίων δημοπρασιών για να δοθεί επίφαση διαφάνειας. Οι δημοπρασίες αυτές όμως δίνουν βέλτιστη κατανομή μεταξύ διακοπτόμενων  φορτίων και όχι μεταξύ όλων των εναλλακτικών πόρων εφεδρείας. Στην πραγματικότητα, ο ΛΑΓΗΕ διεξάγει ημερήσιες δημοπρασίες μεταξύ των (συμβατικών) παραγωγών ακριβώς για την παροχή υπηρεσιών εφεδρείας. Η ορθή λύση λοιπόν θα ήταν να συμμετάσχουν τα διακοπτόμενα φορτία στην ημερήσια δημοπρασία μαζί με όλους τους συμβατικούς παραγωγούς. Με τον τρόπο αυτό θα λυνόταν αυτομάτως και το πρόβλημα του ΑΔΜΗΕ - "πόση εφεδρεία διακοπτόμενου χρειάζομαι?"  Η αγορά θα έδινε την απάντηση. Ο τρόπος που επελέγη δεν θέλει να εφαρμόσει την ετυμηγορία της αγοράς και αυτό είναι κρίμα δεδομένου ότι το κόστος εφεδρείας μέσω διακοπής φορτίου (πραγματικής όμως και όχι "ιδεατής") είναι πολύ μικρότερο από την παραγωγή των συμβατικών μονάδων αιχμής. Το πιο πιθανό θα ήταν ότι σε περίπτωση "συνολικής" δημοπρασίας θα εξαντλούντο οι πόροι διακοπτόμενου φορτίου πριν ανατεθεί εφεδρεία σε συμβατικό σταθμό. 
• Να παρατηρήσουμε σχετικά με το προηγούμενο σημείο ότι το διακοπτόμενο φορτίο (όπως τουλάχιστον αυτό ορίζεται στην υπουργική απόφαση) είναι υποκατάστατο της βραχυπρόθεσμης εφεδρείας και όχι της μακροπρόθεσμης η οποία αμείβεται με τα περίφημα ΑΔΙ (Αποδεικτικά Διαθεσιμότητας Ισχύος). Άλλη δημοπρασία αυτή - κάποτε θα γίνει και στην Ελλάδα. Σ'αυτήν θα συμμετέχει ελπίζουμε ισότιμα και το διακοπτόμενο φορτίο αλλά πιο σημαντικό θα είναι να συμμετέχουν οι διασυνδέσεις (άλλο θέμα).
• Τέλος τα ελάχιστα όρια συμμετοχής - στα 5 ή στα 3 MW. Εδώ είναι εμφανές περισσότερο από οπουδήποτε αλλού το "φωτογραφικό" της υπόθεσης. Δεν έχουμε επαρκή στοιχεία αλλά στοιχηματίζουμε ότι οι έχοντες δικαίωμα συμμετοχής στις δημοπρασίες δεν είναι εκατοντάδες αλλά (λίγες) δεκάδες καταναλωτών. Αν επισκεφθεί κανείς ιστοσελίδες αμερικανικών εταιρειών ηλεκτρισμού θα δεί να προσφέρονται μέσες αμοιβές της τάξεως των 7 δολαρίων τo ΚW τον μήνα  για διακοπτόμενο φορτίο από 100 ΚW και πάνω (2 δολάρια τον χειμώνα - 12 το καλοκαίρι στο Σαν Ντιέγκο, που είναι εξαίρεση - η μέση τιμή στις ΗΠΑ είναι 3,5 δολάρια). Μεγάλα συμβόλαια διακοπής έχουν σταματήσει να προσφέρονται (ένας λόγος είναι ότι οι συμβατικοί παραγωγοί τα πολέμησαν μέχρι το Ανώτατο δικαστήριο και κέρδισαν).

Η Clarus ESCo πάντα πίστευε ότι εμείς στην Ελλάδα έχουμε εν δυνάμει πλεονέκτημα γιατί λόγω της καθυστέρησης μπορούμε να μαθαίνουμε από τις επιτυχίες και τα λάθη των προηγμένων κοινωνιών. Πώς καταφέρνουμε να αντιγράφουμε μόνο τα λάθη είναι ανεξήγητο.

Ο Ανταγωνισμός στην Λιανική Αγορά Ρεύματος - η Περίπτωση της Γερμανίας

Η καθυστέρηση στην ανάπτυξη της λιανικής αγοράς ηλεκτρισμού στην Ελλάδα έχει ένα πλεονέκτημα. Μας επιτρέπει να μάθουμε απο τις επιτυχίες αλλά και τα λάθη των πρωτοπόρων. Η Γερμανία είναι μια τέτοια πρωτοπόρα αγορά. Στο σημείωμα αυτό, που ετοιμάστηκε απο το allazorevma.gr στα πλαίσια του Παρατηρητηρίου της Αγοράς Λιανικής, καταγράφονται ορισμένα χαρακτηριστικά του ανταγωνισμού στη Γερμανία και συγκρίνονται με την περίπτωση της Ελλάδος (με μια μικρή επιφύλαξη: "Είδα το μέλλον - και δουλεύει" είχε πεί ένα αμερικανός δημοσιογράφος των Times της Νέα Υόρκης που επισκέφθηκε την Σοβιετική Ενωση την δεκαετία του '20 - bad call!).

Μια πρώτη διαφορά είναι οτι τα τιμολόγια του ρεύματος είναι διαφορετικά σε κάθε περιοχή της Γερμανίας ενώ στην Ελλάδα υπάρχει μια ενιαία τιμή για όλη την χώρα. Ο καταναλωτής στη Γερμανία έχει τρείς επιλογές. α) να διατηρήσει το παλιό του συμβόλαιο με τον τοπικό πάροχο β) να ζητήσει νέο συμβόλαιο απο τον τοπικό παρόχο ή γ) να ζητήσει νέο συμβόλαιο απο άλλον πάροχο. Υπάρχουν πάνω απο 1,100 πάροχοι (απο τους οποίους οι 4 μεγάλοι - RWE, E.ON, Vattenfall και EnBW έχουν λιγότερο απο το 40% της αγοράς και οι περισσότεροι απο τους υπόλοιπους είναι μικρές δημοτικές επιχειρήσεις) και 13,000 τιμολόγια για να διαλέξει κανείς. Μέχρι τo 2013, το 34% των Γερμανών οικιακών καταναλωτών (που στο σύνολό τους είναι περίπου 40 εκατομμύρια) είχαν μείνει με τα παλιά τους συμβόλαια, ένα άλλο 45% είχε νέο συμβόλαιο με τον τοπικό πάροχο και το υπόλοιπο 21% είχε αλλάξει πάροχο.

Οι τιμές, όπως είναι φυσικό, είναι το κύριο πεδίο του ανταγωνισμού. Οι Γερμανοί πληρώνουν την δεύτερη υψηλότερη τιμή ρεύματος στην Ευρώπη (μετά την Δανία) η οποία επιβαρύνεται σε ποσοστό πάνω απο 50% με φόρους και τέλη (ο ΦΠΑ είναι σε ποσοστό 19%). Οι εκπτώσεις για νέους πελάτες όμως είναι πολύ μεγάλες. Αυτή την στιγμή κυμαίνονται στα 380 ευρώ για ετήσια χρέωση των 3.500 κιλοβατωρών που στοιχίζουν ονομαστικά περίπου 1,050 ευρώ (τα ποσά περιλαμβάνουν τον ΦΠΑ και όλες τις "ρυθμιζόμενες" χρεώσεις). Η έκπτωση δίνεται πάντα σε ευρώ υπολογισμένη με βάση την εκτιμώμενη κατανάλωση. Ενα μέρος δίνεται στη αρχή του ετήσιου συμβολαίου (Sofortbonus) και το υπόλοιπο (Neukundenbonus) στο τέλος.

Είναι αξιοσημείωτο ότι όλα τα τιμολόγια περιλαμβάνουν σημαντική πάγια χρέωση (σε μηνιαία βάση περίπου 10-12 ευρώ) σε αντίθεση με την Ελλάδα όπου οι πάγιες χρεώσεις είναι μικρές (και ορισμένοι πάροχοι τις έχουν καταργήσει). Δεν υπάρχουν επίσης κλιμακωτές χρεώσεις όπως ακόμα συμβαίνει στα περισσότερα τιμολόγια στην Ελλάδα. (Αντίθετα σε ορισμένα επαγγελματικά συμβόλαια στην Γερμανία υπάρχουν κλιμακωτές χρεώσεις με φθίνουσες τιμές).

Για να έχουμε μια συγκριτική εικόνα, ένα γερμανικό νοικοκυριό με κατανάλωση 3,500 κιλοβατώρες τον χρόνο μετά τις εκπτώσεις - κίνητρο για αλλαγή προμηθευτή  πληρώνει περίπου 715 ευρώ έναντι των 630 που πληρώνει ένα ελληνικό νοικοκυριό με την ίδια κατανάλωση. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ οι γερμανοί καταναλωτές πληρώνουν μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματός τους για ηλεκτρισμό απο ότι οι έλληνες (που είναι λογικό αν σκεφτεί κανείς ότι χωρίς τις εκπτώσεις για αλλαγή προμηθευτή, οι 3,500 κιλοβατώρες στοιχίζουν 1,050 ευρώ στην Γερμανία ενώ μόνο 630 στην Ελλάδα). Οι Γερμανοί καταναλωτές πληρώνουν αδιαμαρτύρητα (όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις) το κόστος για τη αλλαγή κατεύθυνσης στην παραγωγή ηλεκτρισμού με την επιδότηση των ανανεώσιμων πηγών και το σταδιακό κλείσιμο των πυρηνικών εργοστασίων.

Μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στην γερμανική και την ελληνική αγορά είναι η παρουσίαση των τιμολογίων. Στην Γερμανία οι προσφορές των παρόχων είναι απόλυτα ομογενοποιημένες και άμεσα συγκρίσιμες μεταξύ τους. Δεν διαφέρουν στην δομή τους ούτε στις ιστοσελίδες των παρόχων ούτε στις ειδικές ιστοσελίδες σύγκρισης τιμών. Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι οι προσφορές ανάγονται άμεσα σε ευρώ ετήσιας δαπάνης ή οφέλους και δεν αναφέρονται σε ποσοστά. Περιλαμβάνουν δε το σύνολο των χρεώσεων (ανταγωνιστικών και ρυθμιζόμενων) αλλά και τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας.

Είναι ενδιαφέρον το πως διαφοροποιούνται οι προσφορές των παρόχων στην Γερμανία μετά το ύψος των τιμών.

• Ενα χαρακτηριστικό είναι η σταθερότητα της τιμής. Δεν υπάρχουν στην Γερμανία "ρήτρες οριακής τιμής". Αντίθετα υπάρχουν προσφορές με σταθερή τιμή μέχρι και 2 χρόνια.
• Στην Γερμανία το 25% περίπου των καταναλωτών προτιμούν να αγοράζουν οικολογικό ("πράσινο") ρεύμα, με τιμή ελαφρά υψηλότερη απο το συμβατικό. Αυτό αφού πληρώσουν μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων ένα τέλος για την υποστήριξη των ΑΠΕ που είναι διπλάσιο απο αυτό που πληρώνουν οι Ελληνες καταναλωτές. Στην Ελλάδα βεβαίως δεν προσφέρονται ακόμα "πράσινα" τιμολόγια.
• Ενδιαφέρον επίσης είναι ότι οι πάροχοι προσφέρουν μεν όπως και στην Ελλάδα νυκτερινό ρεύμα αλλά το συνδέουν πάντα με συγκεκριμένη χρήση (αντλίες θερμότητος ή θερμοσυσσωρευτές).
• Σημαντικός παράγοντας ανταγωνισμού είναι η ποιότητα εξυπηρέτησης. Οι ειδικές ιστοσελίδες σύγκρισης τιμών (Strompreisvergleichsportal) διεξάγουν και δημοσιοποιούν την δική τους περιοδική αξιολόγηση όλων των παρόχων, παρέχουν όμως και την δυνατότητα στους χρήστες τους να κάνουν την δική τους αξιολόγηση στο διαδίκτυο.
• Οι μεγαλύτεροι πάροχοι επενδύουν στην δημιουργία "Brand Νames" και προσφέρουν το προιόν τους όχι με την εταιρική τους ονομασία αλλά με εύληπτα απο το κοινό ονόματα. Παράδειγμα η EnBW (Energie Baden-Württemberg) που προσφέρει "Yellostrom" - κάτι σαν "κίτρινο ρεύμα" (αν και με τέτοιο όνομα είναι κατανοητό). Το μπλέ είναι το χρώμα του άλλου μεγάλου παρόχου με δύσκολο όνομα, της RWE (Rheinisch-Westfälisches Elektrizitätswerk).
• Τέλος ορισμένοι πάροχοι προσφέρουν ακριβότερο "Εξυπνο" ρεύμα που περιλαμβάνει λογισμικό διαχείρισης "έξυπνου σπιτιού" ("Smart Home") και δωροεπιταγή της τάξεως των 300 ευρώ για νέους πελάτες, για την αγορά συσκευών παρακολούθησης και αισθητήρων (ασφάλεια, θέρμανση, φωτισμός). Η δωροεπιταγή ρευστοποιείται στο ηλεκτρονικό κατάστημα (e-shop) του παρόχου.

Είδαμε λοιπόν το μέλλον και δουλεύει - λίγο πολύ. Ποιά είναι τα χρήσιμα μαθήματα απο την γερμανική αγορά? Τα σημαντικότερα κατά τη γνώμη μας είναι α) ότι οι πάροχοι δεν πρέπει να φοβούνται τον ανταγωνισμό και β) ότι ο ανταγωνισμός στην ελληνική αγορά δεν άρχισε ακόμα - τόσο όσον αφορά τον αριθμό των παρόχων όσο και την ποικιλία των προσφορών. Απο την άλλη μεριά καλό είναι (ως πολίτες όμως και όχι ως καταναλωτές) να πείσουμε τους πολιτικούς μας ότι δεν χρειάζεται να υπερβάλουμε με τους φόρους και τα τέλη - οι Γερμανοί είναι το χειρότερο παράδειγμα σ'αυτό.

Η Αγορά Ρεύματος Επιταχύνει Προκαλώντας Θόρυβο και Σύγχυση - Ευτυχώς Υπάρχει Λύση

Από τον Οκτώβριο του 2015 η λιανική αγορά ρεύματος έχει ζωντανέψει με επίκεντρο πλέον τους οικιακούς και μικρούς επαγγελματικούς καταναλωτές που αποτελούν και την συντριπτική πλειοψηφία. Η εξέλιξη αυτή είναι ωφέλιμη για τον καταναλωτή. Υπολογίζεται ότι αν οι μισοί οικιακοί καταναλωτές άλλαζαν προμηθευτή σήμερα επιλέγοντας τον φθηνότερο, θα είχαν συνολικό όφελος μεγαλύτερο από 150 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.

Το όφελος αυτό όμως για να κερδηθεί θα πρέπει ο καταναλωτής να επενδύσει χρόνο και προσπάθεια για να επιλέξει την καλύτερη γι αυτόν λύση από αυτές που προσφέρονται. Ορισμένοι από τους λόγους που κάνουν την σύγκριση δύσκολη είναι:

• Η ανομοιογένεια των προσφορών όσον αφορά τον υπολογισμό της έκπτωσης, και οι μη ορατές σε πρώτο μάτι δεσμεύσεις. Οι εκπτώσεις δίδονται άλλες φορές σε ποσοστά, άλλες φορές σε τιμή μονάδος με  αναφορές σε αριθμό "λογαριασμών" (που είναι συνήθως μηνιαίοι σε αντίθεση με την ΔΕΗ που είναι διμηνιαίοι).  Συνήθως οι προσφορές συνοδεύονται από ελάχιστο χρόνο παραμονής του πελάτη στο συμβόλαιο. Αυτό συνεπάγεται απώλεια μέρους του οφέλους από την προσφορά σε περίπτωση μη ανανέωσης με τον προσφέροντα προμηθευτή.
• Η διαφορετική δομή των τιμολογίων (πάγιες χρεώσεις, κλίμακες κατανάλωσης) που διαφοροποιούν την ελκυστικότητα των προσφερόμενων τιμολογίων ανάλογα με την κατανάλωση αλλά και μεταξύ προμηθευτών.
• Η σύγχυση στο θέμα των εγγυήσεων. Στην προσπάθεια να χαμηλώσουν το εμπόδιο στην αλλαγή που αποτελούν οι εγγυήσεις κατανάλωσης, οι προμηθευτές έχουν ο καθένας την δική του πολιτική την οποία μάλιστα αλλάζουν συχνά. 
• Οι όροι που καθορίζουν τη σταθερότητα ή όχι της τιμής. Οι περισσότεροι προμηθευτές περιλαμβάνουν στις μακροσκελείς συμβάσεις (από 6.000 μέχρι 10,000 λέξεις) που υπογράφουν με τους πελάτες τους την περίφημη ρήτρα οριακής τιμής μέσω της οποίας περνούν (από ένα όριο και πάνω) τον κίνδυνο της χονδρικής αγοράς στους καταναλωτές.
• Η συνεχής και απρόβλεπτη αλλαγή σε όλα τα παραπάνω. Οι προμηθευτές στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν γρήγορα πελατειακή βάση επιλέγουν διαφημιστικά μηνύματα που δεν είναι απόλυτα διαφανή και πολλές φορές οι υποσχέσεις που δίνονται δεν είναι ενσωματωμένες στους όρους των συμβάσεων που καλούνται οι καταναλωτές να υπογράψουν μέσω των ιστοσελίδων των ίδιων των προμηθευτών.
• Και βέβαια η ποιότητα εξυπηρέτησης η οποία θα εξακριβωθεί μόνο μετά την αλλαγή προμηθευτή είναι όμως δυνατόν να προβλεφθεί από την συμπεριφορά του προμηθευτή κατά την διάρκεια της διαδικασίας αλλαγής.  

 Αν κρίνει κανείς από την εξέλιξη των αγορών στην Μεγάλη Βρετανία και στην Γερμανία, γρήγορα η αγορά θα ομογενοποιηθεί και η διαδικασία σύγκρισης και επιλογής θα γίνει πιο εύκολη. Ο ανταγωνισμός θα επικεντρωθεί πλέον στην ποιότητα εξυπηρέτησης και την  παροχή υπηρεσιών προστιθέμενης αξίας (τώρα που θα εγκατασταθούν και οι έξυπνοι μετρητές να δείτε τι έχει να γίνει). Μέχρι να γίνει αυτό όμως υπάρχει λύση. Το allazorevma.gr.