Φαινόμενα Παρενταλισμού στην Αγορά Ρεύματος

Χαρακτηρίζουμε, συνήθως απαξιωτικά, ως Πατερναλισμό την συμπεριφορά του Κράτους έναντι των υπηκόων του. Όταν συμπεριφέρεται σ' αυτούς σαν να είναι ανήλικα παιδιά. Ο όρος αυτός όμως δεν περιγράφει σωστά την συμπεριφορά των εμπλεκόμενων - του κράτους και των επιχειρήσεων του κλάδου - στην διαδικασία αναθεώρησης του Κανονισμού Προμήθειας στην αγορά ρεύματος. Γιατί στην περίπτωση αυτή είναι οι ενήλικοι υπήκοοι που φέρονται σαν παιδιά και αποζητούν τον πατρικό έλεγχο. Ο νομπελίστας οικονομολόγος James Buchanan* δημιούργησε ένα νέο όρο για να χαρακτηρίσει την συμπεριφορά αυτή. Τον "Παρενταλισμό". Όπου οι υπήκοοι δεν υφίστανται αλλά αντίθετα αποζητούν την πατρική καθοδήγηση. Παραδείγματα: 

Οι επιχειρήσεις ζητούν από το κράτος να επιβάλει αυστηρούς κανόνες για να περιορίζονται οι αλλαγές παρόχων από κακοπληρωτές. Προσπαθούν έτσι να λύσουν το πρόβλημά τους μέσω κρατικής επιβολής. Πρόβλημα για το οποίο είναι αυτοί υπεύθυνοι. Που δεν θα υπήρχε αν ακολουθούσαν όλοι στοιχειώδεις διαδικασίες πιστωτικού ελέγχου των νέων πελατών τους. Διαδικασίες που είναι αυτονόητες σε κάθε (ιδιωτική) επιχείρηση - κάθε είδους. Είναι χαρακτηριστικό (και ελπιδοφόρο) ότι η δικαιοσύνη έθεσε εμπόδια σε κρατική παρέμβαση παλιότερα. Οι επιχειρήσεις όμως φαίνεται ότι επαναφέρουν το αίτημα με εφηβική επιμονή. Πως εξηγείται αυτή η επιμονή; Πιθανόν από τον φόβο ότι αν ο πατερούλης δεν βάλει τους κανόνες θα υπάρξουν "παίκτες" που θα εκμεταλλευθούν τις καταστάσεις και θα "καταστρέψουν" την αγορά χαλαρώνοντας την εμπορική τους πολιτική. Ο παίκτης αυτός όμως που θα αποφασίσει να "καταστρέψει" την αγορά "καταστρέφει" τον εαυτό του. Η ζωή έχει δείξει ότι κανένας εναλλακτικός Πάροχος (από τους σημερινούς επιζώντες τουλάχιστον) δεν έχει εφαρμόσει τέτοια λογική. Είναι αλήθεια ότι στο παρελθόν ο φόβος ήταν βάσιμος δεδομένου ότι για μεγάλη περίοδο η χαλαρότητα στις εισπράξεις ήταν η βασική και μόνη εμπορική πολιτική του δεσπόζοντα παρόχου, της Κρατικής Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (γνωστής ως ΔΕΗ). Τα πράγματα όμως έχουν αλλάξει. Η ΚΕΗ λειτουργεί (εδώ και καιρό) περισσότερο ως ιδιωτική εταιρεία σε σχέση με τις εισπράξεις και σε κάθε περίπτωση η ρίζα του προβλήματος δεν είναι η συμπεριφορά της στο συγκεκριμένο θέμα αλλά η δεσπόζουσα θέση της στην αγορά. Θέμα για το οποίο περιέργως οι εναλλακτικοί Πάροχοι - "Ανταγωνιστές" της δεν φαίνεται να ανησυχούν ιδιαίτερα. 

Η εφηβική (παρενταλιστική!) νοοτροπία όμως περιέχει και χαρακτηριστικά υποκρισίας. Αυτό φαίνεται στο περίφημο πρόβλημα του "ενεργειακού τουρισμού". Οι Πάροχοι παραπονιούνται ότι με την απαγόρευση των ποινών πρόωρης αποχώρησης (από τον Αύγουστο του 2022) οι καταναλωτές ενεργούν ως "τουρίστες" - αλλάζουν Πάροχο τόσο συχνά που όχι μόνο δεν επιτρέπουν στον Πάροχο να "αποσβέσει" το κόστος πρόσκτησης αλλά αφήνουν και χρέη. Παραπονιούνται την ίδια στιγμή που (ορισμένοι από αυτούς) καθιερώνουν την τακτική να ανακοινώνουν τιμές κάθε μήνα που ισχύουν μόνο για νέους πελάτες. Οι οποίοι πελάτες τον επόμενο μήνα που δεν είναι πλέον νέοι πελάτες ψάχνουν τον άλλο προμηθευτή που επίσης προφέρει προνομιακές τιμές σε νέους πελάτες. Αυτό διευκολύνεται από το ότι είναι πολύ ευκολότερο να αλλάξει Πάροχο ο καταναλωτής από το να προσπαθήσει να πείσει τον τρέχοντα Πάροχό του (αν πείθεται) να τον βάλει στο νέο ευνοϊκότερο τιμολόγιο. Προφανώς αυτό μεγαλώνει και το πρόβλημα των απλήρωτων λογαριασμών γιατί ακόμα και ένας καλοπληρωτής βάζει σε δεύτερη μοίρα την πληρωμή του τελικού λογαριασμού του προηγούμενου Παρόχου του.

Οι παρατηρήσεις περί "Παρενταλισμού" δεν γράφονται με σκοπό να ηθικολογήσει ο γράφων. Γράφονται με μια ελαφρά χροιά διακωμώδησης της διαδικασίας αναθεώρησης του Κανονισμού Προμήθειας ηλεκτρισμού για να υποδείξει τον υπαρκτό κίνδυνο η όλη προσπάθεια να καταλήξει σε χειροτέρευση της παρούσας κατάστασης. Η αγορά ηλεκτρισμού περνάει την εφηβική της ηλικία**. Οι υπερβολικές κρατικές - πατρικές δεσμεύσεις είναι πολύ πιθανό να στρεβλώσουν ακόμα περισσότερο την ανάπτυξή της. Να την κρατήσουν  σε μόνιμη εφηβεία. Η άποψη του γράφοντος είναι ότι η πρώτη προτεραιότητα του κράτους είναι η προστασία και η ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρισμού. Αυτό θέλει πολύ λιγότερο κόπο και θα έχει τεράστιο όφελος σε σχέση με την αναθεώρηση του Κανονισμού Προμήθειας. Εργασία που ο γράφων προτείνει είτε να αναβληθεί (οριστικά!) είτε - στην ιδανική περίπτωση - να ολοκληρωθεί άμεσα με ένα νόμο και ένα άρθρο. Που θα προβλέπει την κατάργησή του.  

*James M. Buchanan: Afraid to be free: Dependency as desideratum. Center for Study of Public Choice, George Mason University. Springer, March 2005
** Υπάρχει ένα γεγονός - σημάδι που θα υποδείκνυε ότι η αγορά ενηλικιώθηκε. Όταν απαιτήσει από το κράτος την πλήρη ιδιωτικοποίηση της εγκατάστασης και διαχείριση από τους Παρόχους  των "έξυπνων" μετρητών. 

Τα Δίκτυα της ΔΕΗ και οι Φωτιές - η Ασφάλεια Στοιχίζει

Έχουν κυκλοφορήσει πληροφορίες  ότι η καταστροφική φωτιά στην Ανατολική Αττική ξεκίνησε από το δίκτυο ηλεκτρισμού. Προφανώς δεν έχουμε καμία λεπτομερή πληροφόρηση για το συγκεκριμένο συμβάν και ίσως -βραχυπρόθεσμα - δεν πρέπει να βγάζουμε συμπεράσματα πριν υπάρξει (αν υπάρξει!) η σχετική έρευνα.

Το πρόβλημα όμως είναι υπαρκτό και σημαντικό. Το δίκτυο ηλεκτρισμού στην χώρα κατασκευάστηκε σε χρόνο - παγκόσμιο ρεκόρ μεταξύ 1955 -1975 με αμερικανικές προδιαγραφές δικτύων αγροτικού εξηλεκτρισμού - όσο φθηνότερα ήταν δυνατόν. Υπάρχει η εύλογη ανησυχία ότι, εκτός των φτωχών προδιαγραφών κατά την κατασκευή του, έχει γεράσει και ότι δεν συντηρείται σωστά. Η σχέση με την φωτιά; Σε μια ιδανική κατάσταση, όλα τα καλώδια που περνούν από δασικές περιοχές θα πρέπει να είναι μονωμένα.

Να σημειωθεί ότι η χρέωση δικτύου στους λογαριασμούς μας είναι το 50% της (ανάλογης) χρέωσης των Γερμανών καταναλωτών για το δικό τους δίκτυο. Η ανάλυση του allazorevma.gr έχει δείξει ότι οι Έλληνες πληρώνουν περίπου 3,5 λεπτά/κιλοβατώρα (17% του συνολικού λογαριασμού) για το δίκτυο ενώ οι αριθμοί στην Γερμανία είναι 7,5 και 27% αντίστοιχα.

Η μόνωση των καλωδίων (και περισσότερο η υπογείωσή τους) στοιχίζει. Μπορούμε και θέλουμε να υποστούμε το επί πλέον κόστος; Ποιος και πότε θα ξεκινήσει την συζήτηση;

Πως τα Πάει η Κρατική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (γνωστή ως ΔΕΗ);

Διαβάζοντας τα διθυραμβικά σχόλια των Λειτουργών του Τύπου με αφορμή τα αποτελέσματα εξαμήνου της ΚΕΗ, προκαλείται στον αναγνώστη η αίσθηση ότι η κατάσταση της επιχείρησης, έτσι όπως παρουσιάζεται, είναι "πολύ καλή για να είναι αληθινή". Δημιουργείται λοιπόν το κίνητρο "να ρίξουμε μια ματιά". 

Μια πρώτη έκπληξη είναι ότι το .pdf που είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα της ΚΕΗ φέρει τον τίτλο STET Hellas. Προσπερνώντας την ελαφριά σύγχυση (μήπως οι συντάκτες υπονοούν κάτι;) και αφού επιβεβαιώσει κανείς ότι πρόκειται για τα αποτελέσματα της ΚΕΗ και όχι αυτά της πάλαι ποτέ εταιρείας κινητών τηλεπικοινωνιών, έχει στην διάθεσή του περισσότερες από 100 σελίδες (116 για την ακρίβεια) για να διαμορφώσει άποψη. Προφανώς δεν υπάρχει χρόνος για ερασιτέχνες όπως ο γράφων να τις μελετήσει σε λεπτομέρεια. Παρ' όλ' αυτά κατάφερε να βγάλει το δικό του γενικό συμπέρασμα: α) οι Λειτουργοί του Τύπου υπερβάλουν κάπως - ίσως γιατί δεν έχουν ούτε την ερασιτεχνική δυνατότητα να αξιολογήσουν τις δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες (και αυτή είναι η καλοήθης εξήγηση) και β) ότι τα οικονομικά αποτελέσματα εξακολουθούν να θέτουν το ερώτημα: Για ποιόν δουλεύει η ΚΕΗ; Ακολουθούν ορισμένες παρατηρήσεις που ο γράφων δεν συνάντησε σε κανένα σχόλιο δημοσιογράφου ή "αναλυτή" μέχρι τώρα.

Η ΚΕΗ στο Α' εξάμηνο του 2023 "έκαψε" περίπου 0,7 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα 0,23 για την λειτουργία της και τα 0,44 για επενδύσεις. Τα ταμειακά της διαθέσιμα μειώθηκαν συνεπώς κατά 700 εκατομμύρια ευρώ. Αυτό το αποτέλεσμα ήταν πολύ καλύτερο από το Α' εξάμηνο του 2022 όταν η  ΚΕΗ είχε "κάψει" περίπου 1,5 δισεκατομμύριο ευρώ (1,22 για την λειτουργία και 0,28 για επενδύσεις) ποσό που αντισταθμίστηκε από την είσπραξη των 1,3 δισ. ευρώ από την πώληση του 49% του ΔΕΔΔΗΕ στην Macquarie*.

Παρά το ότι η ΚΕΗ "καίει" ρευστό τα τελευταία δύο χρόνια, εξακολουθεί να έχει στο ταμείο της 2,5 δισ. ευρώ - ποσό τεράστιο για τις λειτουργικές της ανάγκες. Είναι στο μεγαλύτερο μέρος τα έσοδα από την αύξηση κεφαλαίου του Νοεμβρίου του 2021 (και επιπλέον δανεισμός το 2022). Επί δύο χρόνια η ΚΕΗ κάθεται πάνω στο τεράστιο αυτό απόθεμα ρευστού και έχει δηλώσει ήδη που θα ξοδέψει το μεγαλύτερο μέρος του: στην εξαγορά στην Ρουμανία. Επένδυση που δεν είναι στα συμφέροντα της ελληνικής οικονομίας. Είναι εμφανές στον γράφοντα ότι οι ιδιώτες μεγαλομέτοχοι συναίνεσαν στην απομάστευση της ΚΕΗ κατά την διάρκεια της κρίσης για να λυθεί το πολιτικό πρόβλημα της κυβέρνησης και τώρα περιμένουν την ανταμοιβή τους. Τόσο οι μέτοχοι της ΚΕΗ όσο και ο μέτοχος του ΔΕΔΔΗΕ.

Μιλώντας για τους μετόχους του ΔΕΕΔΗΕ: Μια ευχάριστη νότα για τις προοπτικές της ΚΕΗ (και της Macquarie)  είναι ότι πήρε μέρισμα (για πρώτη φορά;) από τον ΔΕΔΔΗΕ. Σίγουρα λεφτά από μια ρυθμιζόμενη δραστηριότητα η οποία, αν κρίνει κανείς από τις πρόσφατες αποφάσεις της ΡΑΑΕΥ έχει ευοίωνο μέλλον. Ενέκρινε πρόσφατα αύξηση κατά 25% του απαιτούμενου εσόδου του ΔΕΔΔΗΕ (πρωτοφανή στα χρονικά) αλλά και αύξηση του επιτρεπόμενου μέσου κόστους κεφαλαίου σε επίπεδο πολύ ψηλότερο από αυτό που είχε συμφωνηθεί στην διάρκεια της πώλησης στην Macquarie. To WACC του ΔΕΔΔΗΕ ξεπέρασε το 7,5% - υψηλότερο κατά 100 μονάδες βάσης σε σχέση με τις προσδοκίες των Αυστραλών επενδυτών όταν αποφάσισαν να αγοράσουν (Οι αποφάσεις αυτές ελήφθησαν ταυτόχρονα με άλλες που αυξάνουν την χρέωση δικτύου διανομής από 1/5/23 οδηγώντας σε αύξηση γύρω στο 7% στην τιμή του ρεύματος για τον μέσο καταναλωτή)

Ευχάριστα είναι τα νέα και για τα υψηλόβαθμα στελέχη της ΚΕΗ. Η επιχείρηση έχει συγκεντρώσει στο χαρτοφυλάκιό της ένα ποσοστό των μετοχών της επιχείρησης (treasury stock) που φθάνει το 3% (2,88 για την ακρίβεια) με σκοπό (νομοτύπως αποφασισμένο) να τα μοιράσει ως μπόνους στα στελέχη της**. Είναι αξιοσημείωτο ότι το μεγαλύτερο μέρος των αγορών αυτών έγιναν στην διάρκεια του εξαμήνου σε τιμές 6,6 και 8,2 ευρώ την μετοχή (που σήμερα πλησιάζει τα 11 ευρώ). Η Διοίκηση της ΚΕΗ αποδεικνύεται ότι είναι ο πιο πετυχημένος διαχειριστής χαρτοφυλακίου μετοχών της ΚΕΗ. Πραγματικά εντυπωσιακό!

Η παραπάνω δειγματοληψία αρκεί κατά την άποψη του γράφοντος για να τεκμηριωθεί επαρκώς το ότι η ΚΕΗ έχει σαφείς προτεραιότητες. Λειτουργεί προς το συμφέρον της (εκάστοτε) κυβέρνησης, των ιδιωτών μεγαλομετόχων της, των πολιτικά διορισμένων υψηλόβαθμων στελεχών της, των (μονίμων) εργαζομένων της και ορισμένες φορές των "ανταγωνιστών"*** της. Οι καταναλωτές ρεύματος και η ελληνική οικονομία γενικότερα είναι πιο χαμηλά στις προτεραιότητές της. 

Η λύση πρέπει να είναι ριζοσπαστική. Η πλήρης αποκοπή από τον ομφάλιο λώρο του κράτους (με πρώτο βήμα τον πλήρη διαχωρισμό - αποξένωση - της ΚΕΗ από τον ΔΕΔΔΗΕ) και την δραστική ρυθμιστική παρέμβαση για να μειωθεί το βάρος της στην αγορά (σε ποσοστό κάτω από το 35%). Περιλαμβανόμενης της αλλαγής του ονόματος - γιατί δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ούτε το παραπλανητικό "ΔΕΗ" ούτε το (ομολογουμένως κακόηχο) "ΚΕΗ" που δεν θα ανταποκρίνεται στην νέα πραγματικότητα. 

* Ένα ερώτημα αφορά τον λογαριασμό "Μη Τιμολογημένα ΄Έσοδα". Αυτό γιατί η αντιστροφή του λογαριασμού αυτού (από -230 εκατομμύρια το 2022 σε +123 το 2023) είναι υπεύθυνη για το 65% της βελτίωσης των λειτουργικών χρηματοροών πριν τον υπολογισμό του κεφαλαίου κίνησης. Πήρε η ΚΕΗ κάποιες μεγάλες προκαταβολές; Από ποιόν και γιατί; Το κείμενο δεν διαφωτίζει τον αναγνώστη. Όσο για τα κέρδη των 280 εκατομμυρίων ευρώ, τα μισά από αυτά (141) είναι "υπεραξία" από την πώληση κάποιου ορυχείου από το δεξί χέρι της ΚΕΗ στο αριστερό.

** Ο γράφων δεν βρήκε πληροφορίες σχετικά με την διαδικασία με την οποία θα κατανεμηθούν τα μπόνους και κάτω από ποιους όρους. Η ΚΕΗ είχε δηλώσει παλιότερα ότι σχεδιάζει το σύστημα αξιολόγησης και αμοιβής (έχοντας ήδη διανείμει μπόνους με πρόχειρους υπολογισμούς). Δεν είναι σαφές σε ποιο σημείο έχει φθάσει ο σχεδιασμός. Θα εκτιμούσα την σχετική πληροφόρηση από όποιον τυχόν γνωρίζει

***Είναι προφανές ότι η υπονόμευση του ανταγωνισμού στην λιανική ρεύματος από την πλευρά της ΚΕΗ οδηγεί σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στον κλάδο. Τελικός στόχος το παραδοσιακό "ελληνικό σύστημα" του ενός κρατικού και των τριών κρατικοδίαιτων (τραπεζικών, τηλεπικοινωνιακών, μέσων μαζικής ενημέρωσης, και στο μέλλον ενεργειακών) παικτών. Παλιότερα είχε σε υψηλή προτεραιότητα και τους προμηθευτές της - συνήθεια που φαίνεται ότι απώλεσε τελευταία.

Δείκτης Τιμών Ιουλίου: Δουλεύει Λοιπόν Επιτέλους ο Ανταγωνισμός;

Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος με στοιχεία Ιουλίου 2023 που υπολογίζει το allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην Ελλάδα, εμφάνισε ελαφρά μείωση σε σχέση με τον δείκτη με στοιχεία Ιουνίου 2023. Ο Δείκτης Τιμών από 233,64 μειώθηκε στα 230,12 ευρώ την μεγαβατώρα.  

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις, στις οποίες το allazorevma.gr  περιλαμβάνει την κρατική επιδότηση των 15 ευρώ την  μεγαβατώρα (για τον Ιούλιο - ίδια με τον Ιούνιο), έμεινα σταθερά στα 70,78 ευρώ την μεγαβατώρα.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών Ρεύματος για οικιακούς καταναλωτές,  περιλαμβανομένου του ΦΠΑ συνέχισε την πτωτική του τάση και μειώθηκε από 149,6 σε 146,31 ευρώ την μεγαβατώρα. Οι τιμές των εναλλακτικών παρόχων κυμάνθηκαν από 96,70 έως 154,15 με μέσο όρο τα 112,74 ευρώ την μεγαβατώρα μειωμένο σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (119,01) Συνολικά, σε 12μηνη βάση (7/22-7/23), η μέση τιμή των εναλλακτικών παρόχων (πριν τις επιδοτήσεις) μειώθηκε κατά 74% ενώ ο συνολικός δείκτης ανταγωνιστικών χρεώσεων που περιλαμβάνει και την ΔΕΗ μειώθηκε κατά 68%. 

Στο πρώτο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΚΕΗ (γνωστής ως ΔΕΗ) τους τελευταίους 12 μήνες. Στον Δεύτερο Πίνακα παρουσιάζεται συνοπτικά το τι θα πλήρωναν οι καταναλωτές με και χωρίς την επιδότηση από την αρχή της κρίσης μέχρι σήμερα. 

Τον Ιούλιο η χονδρική τιμή είχε μετά από καιρό αύξηση (+15%) σε σχέση με τον Ιούνιο. Παρ' όλ' αυτά, ο Δείκτης Τιμών Λιανικής είχε ελαφριά μείωση: -2,23%. Αυτό ήταν αποτέλεσμα της μείωσης των ανταγωνιστικών τιμών από την πλευρά των εναλλακτικών παρόχων (-5,27% στον μέσο όρο). Άξια επισήμανσης: a) Η αύξηση του μικτού περιθωρίου της ΚΕΗ (γνωστής ως ΔΕΗ) λόγω διατήρησης της ίδια τιμής. β) Το αρνητικό περιθώριο των εναλλακτικών παρόχων που - είτε από πρόθεση είτε από λάθος - ήταν πολύ επιθετικοί στην τιμολογιακή τους πολιτική. Στους επόμενους μήνες θα φανεί αν αυτό είναι σημάδι ότι άρχισε να δουλεύει ο ανταγωνισμός. 

Πότε θα Απαλλαγούμε απο τις Επιδοτήσεις στις ΑΠΕ;

Οι Έλληνες έχουμε πληρώσει την τελευταία δεκαετία πάνω από 20 δισεκατομμύρια ευρώ για να κατασκευασθούν εγκαταστάσεις ΑΠΕ ίσες σε εγκαταστημένη ισχύ με το σύνολο του ήδη υπάρχοντος ηλεκτρικού συστήματος. Μέσα στην κρίση, διπλασιάσαμε την δυναμικότητά του όχι γιατί αυξήθηκε η κατανάλωσή μας - αυτή έχει μείνει σταθερή εδώ και 10 τουλάχιστον χρόνια - αλλά για να αντικαταστήσουμε το 1/3 περίπου της παραγωγής με ΑΠΕ. Με κόστος κατασκευής ανά ΜW τουλάχιστον διπλάσιο από αυτό των συμβατικών πηγών. Είναι προφανές - και θεωρούμε κοινώς αποδεκτό - το ότι χωρίς τις γενναίες επιδοτήσεις ούτε ένα κιλοβάτ ΑΠΕ δεν θα είχε κατασκευασθεί στην Ελλάδα.

Αυτό το κάναμε για να συμβάλουμε στην αποτροπή της κλιματικής αλλαγής. Για την οποία η ελληνική κοινωνία ιστορικά και πρακτικά δεν έχει καμία ευθύνη και η συμβολή στην αποτροπή της δεν μπορεί παρά να είναι αμελητέα. Η πολιτική που ακολουθούμε μοιάζει με την υποχρεωτική αγορά συχωροχαρτιών για αμαρτήματα που δεν έχουμε διαπράξει. Είναι πολιτική της μαντάμ Σουσού. Όπου το ρόλο της ξιπασμένης κυρίας παίζουν οι κυβερνήσεις μας και του άτυχου Παναγιωτάκη συλλογικά οι Έλληνες πολίτες. 

Οι κυβερνήτες μας όμως, συνεπικουρούμενοι από το σύνολο σχεδόν της πνευματικής ηγεσίας και των διαμορφωτών της κοινής γνώμης, διακηρύσσουν ότι το βάρος των επιδοτήσεων θα μηδενισθεί. Καθηγητές Πανεπιστημίου, που κατά τεκμήριο έχουν ειδική γνώση και είναι ανεξάρτητοι από συμφέροντα, μας διαβεβαιώνουν ότι η παραγωγή από ΑΠΕ είναι πλέον φθηνότερη από τις συμβατικές μεθόδους. 

Βλέπουμε τις δηλώσεις αυτές με σκεπτικισμό. Παραδεχόμαστε όμως ότι το παρελθόν - όσο προφανής και αν είναι η ετυμηγορία του - δεν προδικάζει το μέλλον. Το ερώτημα απαιτεί έρευνα. Είναι αλήθεια ότι οι ΑΠΕ θα γίνουν στο μέλλον (ή είναι ήδη;) ανταγωνιστικές; Ότι δεν θα χρειαστούν επιπλέον επιδοτήσεις; Πέραν των επιπλέον 20 δισεκατομμυρίων που με βάση τις υπάρχουσες συμβάσεις θα πληρώσουμε μέχρι το 2030; Ότι η τιμή του ρεύματος θα τείνει να μειωθεί στο μέλλον παρά το ότι η αύξηση της τιμής του εδώ και μια δεκαετία οφείλεται στις ΑΠΕ;

Κάναμε λοιπόν μια στοιχειώδη έρευνα. Στο πλαίσιο της έρευνάς αυτής αναπτύξαμε ένα απλό μοντέλο* μέσω του οποίου προσπαθήσαμε να συγκρίνουμε το "τυποποιημένο" μακροπρόθεσμο (πλήρες) κόστος παραγωγής ρεύματος  μεταξύ μιας ανεμογεννήτριας και ενός σταθμού φυσικού αερίου. Η απάντηση δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολία. Είναι απίθανο στο προβλεπτό μέλλον (τα επόμενα 10 χρόνια) οι ΑΠΕ να γίνουν ανταγωνιστικές. Θα χρειαστούν συνεπώς επιδοτήσεις. Και η τιμή του ρεύματος (σε πραγματικούς όρους) θα αυξηθεί αν η κυβέρνηση επιμείνει στην αύξηση τη διείσδυσης των ΑΠΕ στο σύστημα ηλεκτρισμού**. 

Στην ανάλυσή μας λάβαμε υπόψιν μας ορισμένες παραμέτρους που ακόμα και σοβαρές επενδυτικές τράπεζες εντέχνως (και για προφανείς λόγους) αγνοούν.

• Εξασφαλίσαμε ότι συγκρίνουμε όμοια πράγματα. Ο σταθμός φυσικού αερίου προσφέρει στο ηλεκτρικό σύστημα δυο προϊόντα: Ενέργεια και ισχύ. Η ανεμογεννήτρια προσφέρει μόνο ενέργεια. Επιβαρύναμε συνεπώς το κόστος της με αγορά ισχύος (από συμβατικούς σταθμούς ή αποθήκευση). Δεν είμαστε σε θέση να αποτιμήσουμε το κόστος που επιφέρει στο σύστημα μεταφοράς και διανομής - κόστος που θα μπορούσε από μόνο του να κάνει απαγορευτική την εγκατάσταση σε πολλές περιπτώσεις. Και βέβαια οι υπολογισμοί μας αφορούν χερσαίες εγκαταστάσεις - αν αφορούσαν υπεράκτιες δεν θα χρειαζόταν να υπολογίσουμε τίποτα.
• Καταλογίσαμε στον σταθμό φυσικού αερίου ένα κόστος για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπής CO2 που είναι ο μέσος όρος της τελευταίας 10ετίας και όχι της πρόσφατης διετίας. Η τιμή των δικαιωμάτων είναι πολιτική απόφαση στην ΕΕ και δεν έχει καμία σχέση με το ονομαζόμενο "κοινωνικό κόστος του CO2" - για ένα πολύ πρακτικό λόγο: Κανένας δεν το ξέρει με σιγουριά***. 
• Καταρτίσαμε ένα σενάριο με μηδενικό κόστος για την αγορά δικαιωμάτων αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι στην μεγάλη πλειοψηφία των αναπτυσσομένων χωρών δεν υπάρχουν περιορισμοί στις εκπομπές ούτε προβλέπεται να υπάρξουν μέσα στα επόμενα χρόνια.  Η επενδυτική απόφαση για ΑΠΕ στις χώρες αυτές είναι πολύ διαφορετική από αυτή που λαμβάνεται στην ΕΕ (και ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ)
• Επιβαρύναμε την ανεμογεννήτρια με υψηλότερο κόστος κεφαλαίου δεδομένου ότι έχει μηδενική λειτουργική ευελιξία. Η ευαισθησία της αξίας της επένδυσης σε ανεμογεννήτριες (και συνολικά σε ΑΠΕ αλλά και σε πυρηνικά!) στις μεταβολές του κόστους κεφαλαίου και τις τιμές των εναλλακτικών πηγών ενέργειας είναι πολλαπλάσια από αυτή των συμβατικών μονάδων.

Τα αποτελέσματα του μοντέλου μας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα:

• το τυποποιημένο (πλήρες) κόστος παραγωγής (ενέργεια και ισχύ) από ανεμογεννήτρια φθάνει στα 103 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 71 ευρώ την μεγαβατώρα για ένα σταθμό φυσικού αερίου
• στο σενάριο μηδενικού κόστους για τη αγορά δικαιωμάτων εκπομπών, η διαφορά αυξάνεται γιατί το πλήρες  κόστος του σταθμού φυσικού αερίου πέφτει στα 55 ευρώ την μεγαβατώρα. Στην περίπτωση αυτή το πλήρες κόστος της ανεμογεννήτριας είναι σχεδόν διπλάσιο από αυτό του φυσικού αερίου.

Γενική παρατήρηση. Θα δεχόμαστε την δικαιολογία από διάφορους ερασιτέχνες σχολιαστές (αλλά όχι από ακαδημαϊκούς ταγούς - ενεργούς ή επίτιμους) ότι οι δικοί τους αριθμοί βασίζονται στις παραμέτρους των δυο πρόσφατων ετών της κρίσης που υποδεικνύουν την  υπεροχή των ΑΠΕ στο κόστος. Οι επενδυτές που θα αποφασίσουν να δώσουν τα χρήματά τους όμως δεν θα κάνουν τους υπολογισμούς τους με βάση τα χρόνια της κρίσης αλλά με τις προσδοκίες για το μέλλον. Η άποψή μας είναι ότι οι υπολογισμοί τους θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι για να επενδύσουν σε ΑΠΕ θα πρέπει να εξακολουθήσουν να υπάρχουν επιδοτήσεις. Μικρότερες από αυτές του παρελθόντος (που ήταν προκλητικές!), ίσως πιο "κρυφές" (για μειωθεί ο κίνδυνος της επένδυσης) ή έμμεσες (π.χ. επενδύσεις στο δίκτυο μεταφοράς και διανομής). Να προσθέσουμε και την ταπεινή μας συμβουλή στους Λειτουργούς του Τύπου. Όταν μιλούν τα υψηλά στελέχη των επιχειρήσεων καλό είναι να παρατηρούν και το τι πράττουν ταυτόχρονα (ή ποιες παραμέτρους χρησιμοποιούν στα πλάνα τους για νέους σταθμούς φυσικού αερίου).

Μπορεί να βασιστεί η ελπίδα για ανταγωνιστικές ΑΠΕ στην δραματική βελτίωση της τεχνολογίας και συνεπώς του κόστους τους; Ίσως αλλά ας ληφθεί υπόψιν ότι οι επενδυτές λαμβάνουν τις αποφάσεις τους με βάση την υπάρχουσα δοκιμασμένη τεχνολογία. Ακόμα χειρότερα - επιδοτώντας το κράτος πρόωρα την υπάρχουσα τεχνολογία μειώνει τα κίνητρα για την υιοθέτηση της καινοτομικής. 

Η άποψή μας συνεπώς είναι: Είναι απίθανο οι ΑΠΕ να γίνουν ανταγωνιστικές στο προβλεπτό μέλλον χωρίς την συνέχιση των επιδοτήσεων. Σε κάθε περίπτωση η τιμή του ρεύματος σε πραγματικούς όρους θα αυξηθεί. Η αντίθεση στα επόμενα χρόνια θα είναι μεταξύ των πολιτικών ταγών που με θρησκευτικού χαρακτήρα ζήλο προωθούν τον στόχο του Net Zero στη φτωχότερη χώρα της Ευρώπης και των πολιτών που θα υποστούν τις επιπτώσεις της πολιτικής αυτής. Οι οιωνοί δεν είναι καλοί γιατί στην χώρα μας δεν έχει ακόμα ξεκινήσει ούτε η σχετική συζήτηση. Στην οποία το παρόν σημείωμα θα μπορούσε να είναι μια ταπεινή (modest!) συμβολή.

* Οι παραδοχές του μοντέλου είναι διαθέσιμες σε ενδιαφερόμενους που θα εκτιμήσουμε ότι ενεργούν με καλή πίστη

** Η πρόβλεψή μας για αύξηση της τιμής βασίζεται στο γεγονός ότι θα αυξηθούν σημαντικά οι χρεώσεις δικτύου. Ήδη η ΡΑΑΕΥ αύξησε το απαιτούμενο έσοδο του ΔΕΔΔΗΕ κατά το πρωτοφανές 25% για το 2023 και ενέκρινε WACC  για τα δίκτυα πάνω από 7%. Που είναι εύλογο αν συγκριθεί με το κόστος του γερμανικού δικτύου, το οποίο για να αντιμετωπίσει τις επενδύσεις για το Energiewende ήταν μέχρι πρόσφατα  τριπλάσιο του ελληνικού (περίπου 7,2 λεπτά έναντι 2,1 την κιλοβατώρα)

*** Το Κοινωνικό κόστος του CO2 είναι  συνάρτηση της μακροχρόνιας ευαισθησίας του κλίματος στον διπλασιασμό της συγκέντρωσης του CO2  και ενός "κοινωνικού" συντελεστή προεξόφλησης. Οι δύο αυτοί παράγοντες έχουν τόσο μεγάλη διασπορά που στην βιβλιογραφία μπορεί κανείς να βρεί τιμές από αρνητικές μέχρι χιλιάδες ευρώ τον τόνο.

Όλα στο Ρεύμα Αλλάζουνε και Όλα τα Ίδια Μένουν

Τους τελευταίους 12 μήνες το κράτος καθιέρωσε μια προσωρινή διαδικασία για τα τιμολόγια ρεύματος για να αντιμετωπισθεί η κρίση. Ηρθε ο καιρός να αποφασίσει πως θα προχωρήσει στο μέλλον.Το allazorevma.gr παρουσιάζει στους καταναλωτές τις δικές του προβλέψεις και συμβουλές - γιατί οι παράγοντες της αγοράς και ο Τύπος προκαλούν σύγχυση στο κοινό δημιουργώντας πολύ θόρυβο χωρίς λόγο. Συγκεκριμένα:

Η εκτίμηση μας είναι ότι το κράτος θα ανακαλύψει ένα τρόπο να συνεχίσει τις επιδοτήσεις στον βαθμό που χρειάζονται για να κρατηθεί η τιμή σε ένα σταθερό επίπεδο. Αγνοήστε λοιπόν τις καθημερινές οιμωγές στα ΜΜΕ και τα κοινωνικά δίκτυα. Το ρεύμα θα γίνει πιο ακριβό στο μέλλον - κυρίως μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων - αλλά με σταθερό βήμα ελεγχόμενο απο το κράτος. Δεν προβλέπουμε ξαφνική και σημαντική αύξηση των τιμολογίων το επόμενο 12μηνο σε σχέση με το σημερινό επίπεδο (που είναι βέβαια αυξημένο κατά 40% σε σχέση με το επίπεδο πριν την κρίση).

Ορισμένες προβλέψεις της προσωρινής διαδικασίας εκτιμούμε ότι θα μονιμοποιηθούν. Κυρίως η περίφημη "κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής". Αυτό σημαίνει ότι θα εξακολουθήσουν να παρέχονται τιμολόγια με την τιμή του επόμενου μήνα που καθιερώθηκαν στην κρίση. Απλώς η ανακοίνωσή τους δεν θα γίνεται την 20η του προηγούμενου αλλά την 1η του τρέχοντος μήνα. Θεωρούμε βέβαιο ότι - για τα τιμολόγια αυτά τουλάχιστον - θα διατηρηθεί η απαγόρευση ποινής για πρόωρη αποχώρηση.

Τέλος, και πιο σημαντικό, προβλέπουμε ότι η Κρατική Επιχείριση Ηλεκτρισμού (γνωστή ως ΔΕΗ) θα συνεχίσει να διατηρεί τα τιμολόγιά της σε υψηλό επίπεδο σε σχέση με την αγορά, αποδεχόμενη την πιθανότητα απώλειας μεριδίου αγοράς (που στους μικρούς καταναλωτές φθάνει το 72% σε αριθμό μετρητών). Αυτό δίνει την ευκαιρία στους καταναλωτές να μειώσουν την δαπάνη τους για ρεύμα επιλέγοντας εναλλακτικό Πάροχο. Η εξοικονόμηση δεν είναι καθόλου αμελητέα - μπορεί να είναι μεγαλύτερη απο 200 ευρώ τον χρόνο (για την μέση οικιακή κατανάλωση).

Η πρόβλεψη και η συμβουλή τoυ allazorevma.gr προς τους καταναλωτές λοιπόν συνοπτικά είναι: 

• Το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα υπάρξουν μεγάλες εκπλήξεις στην αγορά ρεύματος στο επόμενο διάστημα.
• Αντίθετα, φαίνεται ότι οι συνθήκες ανταγωνισμού θα δώσουν την δυνατότητα στους καταναλωτές να φύγουν απο την ΚΕΗ (γνωστή ως ΔΕΗ) εξοικονομώντας σημαντικά ποσά απο την δαπάνη τους για ρεύμα.
• Ο καλύτερος τροπος για να εκμεταλλευθούν την ευκαιρία είναι να επιλέξουν τον πάροχό τους μέσω του ανεξάρτητου, αντικειμενικού και αξιόπιστου συμβούλου τους απο το 2015- του allazorevma.gr.
• Ακόμα καλύτερα, να αναθέσουν την παρακολούθηση για λογαριασμό τους της αγοράς στο allazorevma.gr μέσω της υπηρεσίας εξατομικευμένης ενημέρωσης , ώστε να τους ενημερώνει κάθε μήνα για τις ευκαιρίες που υπάρχουν.

Δείκτης Τιμών Ιουνίου: Τώρα Επιδοτούνται τα Ρυθμιζόμενα!

Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος με στοιχεία Ιουνίου 2023 που υπολογίζει το allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην Ελλάδα, εμφάνισε μείωση σε σχέση με τον δείκτη με στοιχεία Μάϊου 2023. Ο Δείκτης Τιμών από 242,97 έπεσε στα 233,64 ευρώ την μεγαβατώρα.  

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις, στις οποίες το allazorevma.gr  περιλαμβάνει την κρατική επιδότηση των 15 ευρώ την  μεγαβατώρα (για τον Ιούνιο - ίδια με τον Μάιο), αυξήθηκαν ελαφρά από 68,18 σε 70,78 ευρώ την μεγαβατώρα.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών Ρεύματος για οικιακούς καταναλωτές,  περιλαμβανομένου του ΦΠΑ συνέχισε την πτωτική του τάση και μειώθηκε από 158,16 σε 149,6 ευρώ την μεγαβατώρα. Οι τιμές των εναλλακτικών παρόχων κυμάνθηκαν από 91,16 έως 146,10 με μέσο όρο τα 119,01 ευρώ την μεγαβατώρα μειωμένο σημαντικά σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (136,36) Συνολικά, σε 12μηνη βάση (6/22-6/23), η μέση τιμή των εναλλακτικών παρόχων (πριν τις επιδοτήσεις) μειώθηκε κατά 62% ενώ ο συνολικός δείκτης ανταγωνιστικών χρεώσεων που περιλαμβάνει και την ΔΕΗ μειώθηκε κατά 56%. 

Στο πρώτο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΚΕΗ (γνωστής ως ΔΕΗ) τους τελευταίους 12 μήνες. Στον Δεύτερο Πίνακα παρουσιάζεται συνοπτικά το τι θα πλήρωναν οι καταναλωτές με και χωρίς την επιδότηση από την αρχή της κρίσης μέχρι σήμερα. 

Τον Ιούνιο η χονδρική τιμή είχε σημαντική πτώση (-13,5%) σε σχέση με τον Μάιο. Ο Δείκτης Τιμών Λιανικής είχε επίσης μείωση αλλά πολύ μικρότερη : -5,55%. Αυτό ήταν αποτέλεσμα της μείωσης των ανταγωνιστικών τιμών κυρίως από την πλευρά ων εναλλακτικών παρόχων (-13% στον μέσο όρο) και της ταυτόχρονης σημαντικής αύξησης των ρυθμιζόμενων χρεώσεων (+4%). Χαρακτηριστικά της περιόδου : a) Η αύξηση του μικτού περιθωρίου της ΚΕΗ (γνωστής ως ΔΕΗ) λόγω μικρότερης σχετικά μείωσης της τιμής (-2%). β) Ότι η επιδότηση δεν ήταν απαραίτητη για την διατήρηση του δείκτη στο επίπεδο - στόχο για την περίοδο της κρίσης. Βοήθησε όμως να αντισταθμιστεί η αρνητική επίπτωση της αύξησης των ρυθμιζόμενων χρεώσεων.