Ο ΔΕΔΔΗΕ Έστειλε τον Λογαριασμό: Τον Επιστρέφουμε για Διόρθωση!

Ο Διαχειριστής του Δικτύου Διανομής Ηλεκτρικού Ρεύματος της χώρας, ο ΔΕΔΔΗΕ, κατάρτισε το Προκαταρκτικό Σχέδιο Ανάπτυξης του Δικτύου του για τα επόμενα 5 χρόνια (μέχρι το 2028 - το 2024 περιλαμβάνεται). Το Σχέδιο καταλήγει στον υπολογισμό των απαιτούμενων χρημάτων για να υλοποιηθεί: 2,99 δισεκατομμύρια ευρώ (περισσότερο από μισό δισεκατομμύριο τον χρόνο). Αυτός είναι ο λογαριασμός που στέλνει στην Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΑΕΥ) και έμμεσα στο κοινωνικό σύνολο - δηλαδή στους πολίτες της χώρας.

Ο λογαριασμός του ΔΕΔΔΗΕ, που ευτυχώς είναι προκαταρκτικός, πρέπει να επιστραφεί από την ΡΑΑΕΥ αμέσως μόλις ληφθεί (υποθέτουμε ότι έχει ήδη ληφθεί!) με τους εξής όρους: Εγκρίνεται αμέσως (για να προκάνουμε και το υπόλοιπο του 2024!) χωρίς καμία περαιτέρω διαδικασία το 50% των δαπανών που προβλέπονται στο Σχέδιο. Η έγκριση αφορά το ποσό των 1,495 δισ. ευρώ και όχι συγκεκριμένα έργα. Ο ΔΕΔΔΗΕ καλείται να αποστείλει ταχύτατα αναθεωρημένο σχέδιο στο οποίο θα αναλύει συγκεκριμένα αιτήματα για κάθε πρόσθετο ευρώ από το ήδη εγκεκριμένο 50%. Αυτό προϋποθέτει ότι έχει αποφασίσει για τα έργα που θα γίνουν με το 50% που έχει ήδη εγκριθεί και έχει κατατάξει κατά προτεραιότητα τα πρόσθετα έργα που αιτείται για την δαπάνη πάνω από το 50%. Αυτό σημαίνει ότι αν η ΡΑΑΕΥ αποδεχθεί τις προτεραιότητες του προτείνει ο ΔΕΔΔΗΕ η επιπλέον του 50% δαπάνη θα αφορά συγκεκριμένα έργα ανάλογα με το επιπλέον ποσοστό που θα εγκρίνει.

Το σημαντικότερο (και δυσκολότερο) στην διαδικασία όπως περιγράφεται παραπάνω είναι η συμφωνία/αποδοχή της ΡΑΑΕΥ με τις προτεραιότητες που θα προτείνει ο ΔΕΔΔΗΕ για τα έργα πέραν του 50% της δαπάνης. Δυσκολότερο γιατί το Σχέδιο στην παρούσα μορφή του είναι ένας κατάλογος των υπηρεσιών που ο διαχειριστής νομίζει ότι πρέπει να παρέχει σε ένα επίπεδο ποιότητας που δεν καθορίζεται επαρκώς. Λείπει από τον λογαριασμό οποιαδήποτε κατάταξη σε σχέση με προτεραιότητες. Ο λαός πρέπει να αποδεχθεί τα πάντα και να πληρώσει όσα απαιτεί ο (μονοπωλιακός) προμηθευτής. Η ΡΑΑΕΥ, εκπροσωπώντας και υποκαθιστώντας τον λαό, έχει την υποχρέωση να ζητήσει διευκρινίσεις. Ακολουθεί ένας προκαταρκτικός κατάλογος τέτοιων ερωτημάτων που θα πρέπει να απαντηθούν στο αναθεωρημένο σχέδιο που θα υποβάλει ο ΔΕΔΔΗΕ.

Ποιοι είναι οι στόχοι του Σχεδίου για τους στοιχειώδεις δείκτες τεχνικής εξυπηρέτησης του Δικτύου; (Συχνότητα και Διάρκεια διακοπών). Ποια είναι η ιστορική τους τάση; Τι κόστος επιφέρουν στους καταναλωτές (κατά κατηγορία) οι διακοπές (Value of Lost Load);. Ποιο μέρος της συνολικής επενδυτικής δαπάνης αφιερώνεται στην βελτίωση των δεικτών αυτών; Πως συγκρίνεται η επένδυση με την αναμενόμενη μείωση των απωλειών φορτίου; Θα βοηθούσε η παράθεση στοιχείων για τους δείκτες αυτούς από τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ. Επίσης θα ήταν ευχής έργο να παρατεθεί (σε παράρτημα ίσως) η διαδικασία που ακολουθεί ο ΔΕΔΔΗΕ για την μέτρηση των δεικτών αυτών και η τυχόν πρόθεση να ανατεθεί σε ανεξάρτητο φορέα ο έλεγχός της.

Ο υπολογισμός της αύξησης της ζήτησης είναι λεπτομερής και τεχνικά άρτιος. Θα βοηθούσαν όμως, για να γίνει ένας έλεγχος λογικότητας, ιστορικά στοιχεία. Ποια ήταν η αύξηση της ζήτησης τα τελευταία 5-10 χρόνια; Πως εξηγείται η (διαφαινόμενη) τεράστια αλλαγή προς τα πάνω του ρυθμού αύξησης τα επόμενα χρόνια; Πως μεταφράζεται η αύξηση της ζήτησης (και ειδικότερα της αιχμής η οποία είναι και ο σημαντικότερος παράγων για τον καθορισμό της επενδυτικής δαπάνης) σε αύξηση των επενδύσεων στο δίκτυο; Ποια ήταν η ιστορική τάση της σχέσης;  Σε ποιο βαθμό αναμένεται να επηρεάσει τις επενδύσεις στο δίκτυο η χρήση έξυπνων μετρητών (και αποθήκευσης!) οι οποίοι  - θεωρητικά τουλάχιστον - θα βοηθήσουν στην μετατόπιση φορτίου εκτός αιχμής;

Σχετικά με τους έξυπνους μετρητές που αφορούν σχεδόν το 1/3 της δαπάνης του Σχεδίου. Με βάση τις μελέτες του ίδιου του ΔΕΔΔΗΕ, το κόστος της επένδυσης για τον Διαχειριστή είναι μεγαλύτερο από την εξοικονόμηση που θα έχει από την εγκατάστασή τους στην λειτουργία του (καταμέτρηση, ρευματοκλοπές, εκ του μακρόθεν διακοπές κλπ.). Η σημαντικότερη ωφέλεια (σύμφωνα πάντα με τον ίδιο τον ΔΕΔΔΗΕ) θα είναι η μετατόπιση της αιχμής του φορτίου λόγω του κινήτρου που θα παρέχουν στους καταναλωτές τα δυναμικά τιμολόγια. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι ο ΔΕΔΔΗΕ, ενώ είναι σε θέση να ελέγξει τον ρυθμό εγκατάστασης των μετρητών (έστω και με καθυστερήσεις), δεν είναι σε θέση να πείσει τους καταναλωτές (και τους Παρόχους) για την αποδοχή των δυναμικών τιμολογίων. Δεδομένου ότι η διεθνής εμπειρία είναι άκρως απογοητευτική, ο ΔΕΔΔΗΕ θα πρέπει ίσως να αναθεωρήσει εκ βάθρων το σχέδιο εγκατάστασης των μετρητών αναμένοντας τις θεσμικές κινήσεις που είναι απαραίτητες για να εξασφαλιστεί η κοινωνική αποδοτικότητα της επένδυσης. Το λιγότερο που θα πρέπει να απαιτήσει η ΡΑΑΕΥ στο αναθεωρημένο σχέδιο του ΔΕΔΔΗΕ είναι ο υπολογισμός εν νέου της αποδοτικότητας της επένδυσης σε έξυπνους μετρητές με την υπόθεση ότι η διείσδυση των δυναμικών τιμολογίων (σε αριθμό μετρητών Χαμηλής Τάσης και κυρίως οικιακών) θα είναι ανάλογη με αυτή του μέσου όρου των άλλων χωρών μελών της ΕΕ. Να σημειωθεί (γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε) ότι ο γράφων έχει προτείνει την πλήρη αποδέσμευσή του ΔΕΔΔΗΕ από τη εγκατάσταση των έξυπνων μετρητών με την ανάθεσή της στους Παρόχους. Επίσης την συμμετοχή των καταναλωτών στην επενδυτική δαπάνη όπως γίνεται άλλωστε με τους μετρητές διπλής καταγραφής (νυκτερινό) σήμερα.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία που παρατίθενται στο Σχέδιο του ΔΕΔΔΗΕ είναι ότι περίπου το 50% των επενδύσεων (1,5 από τα 3 δισεκατομμύρια ευρώ) θα γίνουν με σκοπό να ενσωματωθούν εγκαταστάσεις ΑΠΕ. Τόσες ώστε να επιτευχθούν οι κρατικοί στόχοι (80%!)για την  διείσδυσή τους στο ενεργειακό μείγμα. Αυτό δημιουργεί ερωτήματα. Ένα από αυτά είναι ότι ήδη έχουν ενσωματωθεί στο δίκτυο 7,5 GW εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ. Εδώ, όπως αναφέρθηκε και προηγουμένως, θα βοηθούσαν τα ιστορικά στοιχεία για να γίνει ένας πρόχειρος έλεγχος λογικότητας. Πόσες επενδύσεις χρειάστηκαν τα περασμένα χρόνια για να υλοποιηθεί αυτό το - ομολογουμένως - γιγαντιαίο - έργο; Ένα δεύτερο ερώτημα είναι: Δεδομένου ότι αυτά τα 7,5 GW έχουν αρχίσει να υποαπασχολούνται, πόση αβεβαιότητα υπάρχει για τον ρυθμό ενσωμάτωσης στο μέλλον; Αυτό είναι και ένα τυπικό θέμα. Το Εθνικό Σχέδιο για την Ενεργειακή Μετάβαση (το ΕΣΕΚ) είναι υπό αναθεώρηση. Είναι εύλογο να περιμένει ο ΔΕΔΔΗΕ (και η ΡΑΑΕΥ) την τελική μορφή του ΕΣΕΚ πριν αποφασιστούν οι προτεινόμενες επενδύσεις στο δίκτυο. Ίσως πάρει χρόνο.

Δεδομένου ότι οι επενδύσεις του ΔΕΔΔΗΕ οδηγούνται σε μεγάλο βαθμό από τις δαπάνες για την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής, θα περίμενε κανείς να δίδεται προτεραιότητα στις σχετικές δράσεις (έργα) με βάση μια εκτίμηση για το κοινωνικό κόστος των εκπομπών CO2 (social cost of carbon). Η εκτίμηση αυτή θα πρέπει βέβαια να υπάρχει και στο ΕΣΕΚ αλλά είναι αναγκαία και στο Σχέδιο του ΔΕΔΔΗΕ. Αυτό γιατί, ανεξάρτητα από την τιμή του (για την οποία η περιοχή είναι εξαιρετικά ευρεία) σε κάθε δράση μπορεί να "πιστωθεί" ένα μέρος του κόστους αυτού ανάλογα με τις εκπομπές CO2 που αποτρέπει. Για  παράδειγμα (τυχαίο), η παραγωγή με ΑΠΕ μπορεί να είναι πολύ πιο αποδοτική σε όρους κοινωνικού κόστους του CO2 σε σχέση με την ηλεκτροκίνηση. Αυτό θα βοηθούσε σημαντικά την  προσπάθεια ιεράρχησης των έργων του Σχεδίου Ανάπτυξης Δικτύου. Το ερώτημα (που προτείνουμε να θέσει η ΡΑΑΕΥ στον ΔΕΔΔΗΕ ενόψει της αναθεώρησης του Σχεδίου) είναι: "Ποια είναι η εκτίμησή σας για το κοινωνικό κόστος των εκπομπών CO2; Πως ιεραρχούνται οι δράσεις του σχεδίου σας ανάλογα με την συνεισφορά τους στην αποτροπή των εκπομπών; (τόνοι εκπομπών CO2 που αποφεύχθηκαν ανά ευρώ επενδυτικής δαπάνης). Αυτό θα βοηθούσε πολύ την ΡΑΑΕΥ να αποφασίσει ποια έργα θα "κόψει" (ή θα "μικρύνει") αν παρ' ελπίδα δεν είναι σε θέση να εγκρίνει το 100% του επενδυτικού Πλάνου.

Ένα πρόσθετο ερώτημα που γεννάται είναι κατά πόσο ο ΔΕΔΔΗΕ παρέχει εσωτερικά επαρκή κίνητρα στα στελέχη του ώστε να προσπαθούν να εξασφαλίσουν την καλύτερη ποιότητα εξυπηρέτησης με το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Ένα πλαίσιο εσωτερικής ανταγωνιστικής σύγκρισης (Competitive benchmarking) μεταξύ των μονάδων του ΔΕΔΔΗΕ (πχ. σε επίπεδο Περιφέρειας) θα βοηθούσε να εξασφαλιστεί με αποτελεσματικό τρόπο η κινητοποίηση του οργανισμού προς επιθυμητούς στόχους. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η σχετική εμπειρία από τον Ofgem (τον Βρετανό ρυθμιστή που το εφαρμόζει στις ανεξάρτητες εταιρείες διανομής).

Οι παρατηρήσεις και τα ερωτήματα που τίθενται στο παρόν δεν μειώνουν την τεχνική αρτιότητα του κειμένου του ΣΑΔ του ΔΕΔΔΗΕ. Αντίθετα, ο γράφων εκτιμά - στον βαθμό που μπορεί να κρίνει -  ότι το προϊόν  είναι υψηλότατου επιπέδου. Δεν μπορεί να μεμφθεί κανείς τους συντάκτες του για το ότι δεν απάντησαν σε ερωτήματα που δεν τους τέθηκαν.

Χρειάζεται όμως να τεθούν και να απαντηθούν. Γιατί για (όλους) τους πολιτικούς, τους Λειτουργούς του Τύπου, τους κρατικούς, υπό κρατικό έλεγχο και κρατικοδίαιτους οργανισμούς και τους προμηθευτές τους η λέξη "Επένδυση" έχει μια θετική χροιά. Ο λαός όμως πρέπει να "κουμπώνεται" όταν ακούει την λέξη. Οι επενδύσεις απαιτούν θυσία από αυτούς που τελικά πληρώνουν και αυτοί είναι πάντα και μόνο οι πολλοί. Είναι λοιπόν στο συμφέρον τους η θυσία να πιάσει τόπο. Για αυτό  θεσμοθετήσαμε την ΡΑΑΕΥ - για να το εξασφαλίσει αυτό για μας. Για να δούμε.

Πάνω από το 70% της Τιμής του Ρεύματος Ελέγχεται από τους Πολιτικούς!

Η αγορά Ρεύματος έχει απελευθερωθεί από το 2001. Οι ανάλγητες ελληνικές κυβερνήσεις υπακούοντας στις οδηγίες της (ακόμα πιο ανάλγητης) Ευρωπαϊκής Ένωσης, άφησαν το ρεύμα στους κερδοσκόπους επιβαρύνοντας τον λαό με τα αμύθητα κέρδη τους. Αυτό είναι ένα συναρπαστικό αφήγημα. Τυχαίνει επίσης να μην ανταποκρίνεται  στην αλήθεια - τουλάχιστον σε ποσοστό πάνω από 70%- όπως φαίνεται στον Πίνακα που ακολουθεί*. Η τιμή καθορίζεται από τους πολιτικούς (κάθε βαθμίδος) ή πιο σωστά μέσω πολιτικής και όχι αγοραίας διαδικασίας.

Η επιλογή της πολιτικής διαδικασίας έναντι των ελεύθερων (αγοραίων) συναλλαγών δεν είναι κατ' ανάγκη κατακριτέα. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα είναι η μόνη ορθολογική επιλογή. Οι καταναλωτές όμως πρέπει να γνωρίζουν ότι με την επιλογή αυτή ο μόνος τρόπος να επέμβουν στην διαμόρφωση των τιμών του ρεύματος είναι η ψήφος τους (ή η άσκηση των πολιτικών τους δικαιωμάτων γενικότερα). Το ρεύμα ακριβαίνει (ή σπανιότερα φτηναίνει) γιατί οι πολιτικοί λαμβάνουν τις αποφάσεις και όχι η "αγορά". Ορισμένες παρατηρήσεις που νομίζουμε ότι είναι ενδιαφέρουσες με βάση τον Πίνακα:

Είναι κατ' αρχάς εξόφθαλμη η τεράστια συμμετοχή των χρεώσεων των Δήμων στον λογαριασμό**. Σχεδόν 40% της τιμής της κιλοβατώρας οφείλεται σε χρεώσεις αλλότριες προς το ρεύμα - Δήμους και ΕΡΤ. Η συμπερίληψη των χρεώσεων αυτών στους λογαριασμούς του ρεύματος είναι ελληνική ιδιορρυθμία. Δεν γνωρίζουμε Έλληνα πολιτικό που θεώρησε ότι η πρακτική αυτή αξίζει έστω σχολιασμό. Δεδομένου ότι οι χρεώσεις αυτές είναι όχι μόνο άσχετες με το ρεύμα. Είναι συγχρόνως πάγιες - δηλαδή αντίστροφα αναδιανεμητικές. Επιβαρύνουν την τιμή των φτωχότερων.

Το να βλέπει κανείς την "μεγάλη" εικόνα (όπως στον Πίνακα παρακάτω) είναι χρήσιμο γιατί (εκτός των άλλων) παρατηρεί ότι η χρέωση για την ΕΡΤ είναι υψηλότερη από αυτή για τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας (ΥΚΩ). Η ΕΡΤ μας κοστίζει παραπάνω από την επιδότηση του ρεύματος στα νησιά μας. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι η συμπερίληψη των χρεώσεων αυτών στους λογαριασμούς ρεύματος αμβλύνει τις εντυπώσεις των καταναλωτών και μειώνει το κίνητρό τους να εστιάσουν στην πηγή και την αιτία της ακρίβειας ("Είναι ο Δήμαρχος ηλίθιε!").

Αν αγνοήσει κανείς τις αλλότριες χρεώσεις και επικεντρώσει την προσοχή του στο ρεύμα, βλέπει ότι το 60% της τιμής καθορίζεται και ελέγχεται από διαδικασίες πολιτικού χαρακτήρα. Προφανώς αυτό ισχύει για το 100% των ρυθμιζόμενων χρεώσεων (περιλαμβάνουμε και τον ΦΠΑ σ' αυτές). Ακόμα και για τις υποτιθέμενες ανταγωνιστικές χρεώσεις όμως, η πολιτική παίζει σημαντικό ρόλο***. Τα ποσοστά του Πίνακα είναι κατά την άποψή μας συντηρητικά σε σχέση με την πραγματικότητα. Αρκεί να ληφθεί υπόψη ότι δεν υφίσταται στην πράξη ανταγωνιστική αγορά στην λιανική. Η τιμή (και το μικτό περιθώριο) καθορίζονται από την υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζουσα επιχείρηση ηλεκτρισμού, την ΔΕΗ. 

Χρησιμοποιώντας τον Πίνακα ως αναφορά, ο καταναλωτής μπορεί να κάνει ορισμένες ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις.

Όταν ο Υπουργός δηλώνει ότι θα καταπολεμήσει τις ρευματοκλοπές, στην πράξη η γενναία του απόφαση (αν βέβαια υλοποιηθεί) θα αφορά ένα ποσό ενός-δυο ευρώ από τα 12 των απωλειών. Και αυτό αν η υπόθεση που κάνει σχετικά με την βαρύτητα του προβλήματος είναι ορθή (Η άποψη του γράφοντος είναι ότι η αιτία του προβλήματος είναι η διεσπαρμένη παραγωγή - αυτό σημαίνει ότι οι "τεχνικές απώλειες" θα μεγαλώνουν  όσο περισσότερο διεισδύουν οι ΑΠΕ στο Δίκτυο).

Όταν οι πολιτικοί υπόσχονται ότι θα μειωθούν τα ΥΚΩ από την επένδυση στην υποβρύχια διασύνδεση της Κρήτης, αυτό θα αφορά μείωση ενός-δυο ευρώ με ταυτόχρονη ελαφριά αύξηση της χρέωσης του δικτύου μεταφοράς. Στην πραγματικότητα καμιά μείωση των ΥΚΩ δεν υπάρχει ούτε πρόκειται να υπάρξει στο προβλεπτό μέλλον - μάλλον αύξηση επίκειται. Με την ευκαιρία - αυτά τα 17 ευρώ την μεγαβατώρα για το ΕΤΜΕΑΡ καλύτερα να τα ξεχάσουμε γιατί πολύ σύντομα θα επανέλθουν στα 24 ευρώ την μεγαβατώρα - όπως ήταν το 2019.

Αντίθετα, οι πολιτικοί (και οι Λειτουργοί του Τύπου) υποβάθμισαν την υποχρέωσή τους να ενημερώσουν τους καταναλωτές για την θηριώδη αύξηση των χρεώσεων του δικτύου διανομής από 25 σε 43 ευρώ την μεγαβατώρα (ήδη από 1/5/23). Η οποία μάλιστα έγινε στο μεγαλύτερο μέρος της πάγια. Ένας μέσος καταναλωτής με 25 KVA συμφωνημένη ισχύ θα πληρώνει 150 ευρώ πριν καταναλώσει την πρώτη κιλοβατώρα της χρονιάς (έναντι 13 ευρώ πριν την 1/5/23). Η επίπτωση στην τιμή του ρεύματος της (μόνιμης) αυτής αύξησης των χρεώσεων δικτύου είναι μεγαλύτερη από αυτήν της (πρόσκαιρης)  αύξησης που επιφέρει μια αύξηση της τάξεως του 40% στην διεθνή τιμή του φυσικού αερίου - τιμή η οποία παρακολουθείται με αγωνία σε καθημερινή βάση από του Τύπο λειτουργώντας ως άλλοθι των πολιτικών. 

Ποιο είναι το συμπέρασμα από τα παραπάνω; Ο γράφων υποπτεύεται ότι είναι πολύ πιθανό το κόστος της διατήρησης της θεσμικής υποδομής (Ρυθμιστής, Χρηματιστήριο, Υπουργείο κλπ.) για να έχουμε μια αγορά ρεύματος σαν κι αυτή (και το μέγεθος της υποκρισίας) είναι μεγαλύτερο από την ωφέλεια για τους καταναλωτές. Ίσως λοιπόν θα πρέπει να ζητήσουμε από την ΕΕ μια εξαίρεση (δεν θα είναι η πρώτη). Ας ξαναγυρίσουμε στο κρατικό μονοπώλιο. Το οποίο πλέον θα ελέγχουν οι καταναλωτές μόνο με την ψήφο τους ως πολίτες (και τους ευχόμαστε καλή τύχη σ' αυτό, γιατί θα ανακαλύψουν σύντομα ότι η πλέρια κρατικοποίηση στην πράξη θα καταλήξει σε πλέρια καλά κρυμένη ιδιωτικοποίηση!). Αυτή η πρόταση όμως έχει μεγάλη πιθανότητα να υιοθετηθεί από το σύνολο του πολιτικού φάσματος στην χώρα - από τους Σπαρτιάτες μέχρι τον Ανταρσία. Να φτάσουμε επιτέλους μια φορά στην πολυπόθητη διακομματική ομοφωνία.

* Οι υπολογισμοί στον Πίνακα αφορούν καταναλωτή με ετήσια κατανάλωση 3.750 κιλοβατώρες (ημερήσια) και Παροχή με συμφωνημένη ισχύ 25 KVA. Οι ανταγωνιστικές χρεώσεις είναι βασισμένες στον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr του Μάϊου 2024. Δεδομένου ότι, όπως φαίνεται στον δεύτερο Πίνακα  περίπου το 50% των χρεώσεων είναι πάγιες (ανεξάρτητες από την κατανάλωση) η εικόνα για μικρότερες καταναλώσεις είναι πολύ χειρότερη.

** Οι υπολογισμοί των χρεώσεων των Δήμων βασίζονται στον πιο πρόσφατο λογαριασμό του γράφοντα. Είναι πιθανόν να είναι στο ανώτερο όριο του εύρους των χρεώσεων. Ο γράφων θα εκτιμούσε υποδείξεις για το που θα μπορούσε να βρει καλύτερα στατιστικά στοιχεία σχετικά με τις χρεώσεις των Δήμων.

*** Τα ποσοστά ελέγχου των ανταγωνιστικών χρεώσεων από το κράτος είναι συντηρητικές εκτιμήσεις του γράφοντος. Επισημαίνεται η εξαιρετικά αισιόδοξη υπόθεση του μηδενικού ελέγχου του κράτους στο μικτό περιθώριο των Παρόχων Στην διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου για πληρέστερη ανάλυση. Ευπρόσδεκτες οι παρατηρήσεις, οι αντιρρήσεις και οι υποδείξεις. 

Δείκτης Τιμών Ιουνίου: Πολύς Θόρυβος για το Τίποτα

Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος με στοιχεία Ιουνίου 2024 που υπολογίζει το allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην Ελλάδα, εμφάνισε ελαφριά αύξηση σε σχέση με τον δείκτη με στοιχεία Μάϊου 2024. Ο Δείκτης Τιμών από 210,32 ανέβηκε στα 211,13 ευρώ την μεγαβατώρα.  

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις δεν περιλαμβάνουν πλέον την κρατική επιδότηση - η οποία καταργήθηκε από την 1/1/24 - και έμειναν σταθερές στα 74,98 ευρώ την μεγαβατώρα. 

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές,  περιλαμβανομένου του ΦΠΑ, αυξήθηκε από 123,44 σε 124,21 ευρώ την μεγαβατώρα. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων κυμάνθηκαν από 108,10 έως 159,69 με μέσο όρο τα 132,42 ευρώ την μεγαβατώρα αυξημένο σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (125,87). Συνολικά, σε 12μηνη βάση (6/23-6/24), η μέση τιμή των εναλλακτικών Παρόχων (πριν τις επιδοτήσεις) είναι αυξημένη κατά  11% ενώ ο συνολικός δείκτης ανταγωνιστικών χρεώσεων που περιλαμβάνει και την ΔΕΗ μειώθηκε κατά 17%. 

Στο πρώτο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες.  Στον δεύτερο παρουσιάζεται η εξέλιξη του μικτού περιθωρίου των Παρόχων τους πιο πρόσφατους μήνες.

Τον Ιούνιο η χονδρική τιμή αυξήθηκε για δεύτερο συνεχή μήνα σημαντικά με ποσοστό +20,5% σε σχέση με τον Μάϊο. Ο Δείκτης Τιμών Λιανικής όμως σημείωσε μόνο ανεπαίσθητη αύξηση (+0,4%). Το αποτέλεσμα είναι αρνητικό μικτό περιθώριο (-2%) των Παρόχων για τον Ιούνιο. Αυτό μειώνει τον μέσο όρο του Μικτού περιθωρίου κάτω από το 20% για τους 6 πρώτους μήνες του 2024 ποσοστό όμως σημαντικά υψηλότερο από τους τελευταίους μήνες του 2023 (6,36%). Η αύξηση της χονδρικής θα επηρεάσει τους επόμενους μήνες, οπότε αναμένεται ανοδική τάση των τιμών λιανικής - μέχρι τον Σεπτέμβριο τουλάχιστον. Εξακολουθεί η διαφοροποίηση μεταξύ της υπό κρατικό έλεγχο εταιρείας Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) και των εναλλακτικών παρόχων. Η συνολικά μικρότερη του αναμενομένου αύξηση των ανταγωνιστικών χρεώσεων προήλθε από επιθετική πολιτική τιμών της ΔΕΗ (πρωτοφανή έκπτωση 38% στην βασική τιμή) και αύξηση των τιμών των εναλλακτικών παρόχων. Με συνέπεια το κίνητρο αλλαγής παρόχου από την ΔΕΗ σε εναλλακτικό Πάροχο να γίνει ακόμα ασθενέστερο. Το μερίδιο αγοράς της ΔΕΗ στην Χαμηλή Τάση σε μεγαβατώρες (στοιχεία του ΕΕΧ) αυξήθηκε τον Ιούνιο (63,50%) σε σχέση με τον Μάϊο (63,10%) και παραμένει πρακτικά σταθερό από τον Ιούνιο του 2023 (στο 64,22%). 

Να Τελειώνουμε Επιτέλους με τον "Φόρο Βλακείας" - τα Πράσινα και τα Κίτρινα Τιμολόγια

Αν ένας καταναλωτής σήμερα θέλει να πληρώσει όσο το δυνατόν λιγότερα για το ρεύμα το επόμενο εξάμηνο, οι τρείς φθηνότερες επιλογές είναι σταθερά τιμολόγια. Ούτε πράσινα που προωθεί το κράτος ούτε κίτρινα που προωθούν ορισμένοι Πάροχοι. Αυτό δείχνουν οι υπολογισμοί του allazorevma.gr με βάση τις τιμές των προθεσμιακών αγορών στην χονδρική. Υπολογισμοί που έχουν επιβεβαιωθεί μέσα στο Α' εξάμηνο του 2024 - το allazorevma.gr προειδοποιεί τους χρήστες του για αυτή την εξέλιξη εδώ και μήνες.

Η προσφορά σταθερών τιμολογίων (έστω και περιορισμένης διάρκειας) μετά από χρόνια στην ελληνική αγορά είναι ίσως η μοναδική ευχάριστη πρόσφατη εξέλιξη για τους καταναλωτές. Τα σταθερά τιμολόγια, που έπρεπε να είναι η συνήθης,  υπό κανονικές συνθήκες (default), επιλογή των καταναλωτών είχαν καταργηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με ευθύνη των Παρόχων και την υπόθαλψη του κράτους. Καταργώντας τον λόγο ύπαρξής τους ως Προμηθευτών, χρησιμοποίησαν "ρήτρες αναπροσαρμογής" (που, κάνοντας το κρέας ψάρι  τώρα τις λέμε "μηχανισμό διακύμανσης") για να μεταφέρουν όλο τον κίνδυνο της αγοράς στους καταναλωτές. Δημιουργώντας συγχρόνως σύγχυση-  την οποία το κράτος ενίσχυσε με τις παρεμβάσεις του - όπως ίσως ήταν αναμενόμενο.

Η λιανική αγορά ρεύματος στην Ελλάδα δεν θα έχει ομαλοποιηθεί παρά μόνο όταν η συντριπτική πλειοψηφία των καταναλωτών βρίσκεται σε σταθερά τιμολόγια. Σε μεταβλητά - πράσινα ή κίτρινα - τιμολόγια θα μείνουν μόνο όσοι θεωρούν ότι είναι σε θέση να προβλέψουν τις τιμές με μεγαλύτερη ακρίβεια από τους προμηθευτές και διαθέτουν τον χρόνο για να αλλάζουν τιμολόγιο κάθε μήνα. Και αυτοί που παίζουν τυχερά παιχνίδια. Δηλαδή αυτοί που είναι διατεθειμένοι να πληρώνουν "φόρο βλακείας"*.

*Η συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια ισοδυναμεί με "φόρο βλακείας" δεδομένου ότι τα παιχνίδια αυτά είναι σχεδιασμένα ώστε οι παίκτες να είναι μακροπρόθεσμα χαμένοι - αλλιώς δεν θα υπήρχαν. 

Η Παταγώδης Αποτυχία του Κράτους στην Αγορά Ρεύματος (το 2023)

Η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (και Αποβλήτων και Υδάτων!) ξύπνησε από τον λήθαργο της ξαφνικά τον Ιούνιο (λήθαργο που ο γράφων είχε - λανθασμένα από ότι φαίνεται - παρεξηγήσει ως Λευκή Απεργία) και δημοσίευσε για πρώτη φορά στα χρονικά ένα Πίνακα στον οποίο εμφανίζονται οι μετακινήσεις (αλλαγές) μεταξύ των Παρόχων στην αγορά ρεύματος το 2023 (στην Χαμηλή και Μέση Τάση - το παρόν σημείωμα αναφέρεται στην Χαμηλή Τάση και πιο συγκεκριμένα στον αριθμό μετρητών).

Ο Πίνακας αυτός πιστοποιεί με τον πιο εναργή τρόπο την παταγώδη αποτυχία του κράτους - είκοσι τέσσερα χρόνια μετά από την υποτιθέμενη απελευθέρωση της αγοράς - να εξασφαλίσει την ομαλή λειτουργία του ανταγωνισμού στην λιανική αγορά ηλεκτρισμού. Είναι πλέον εμφανές ότι το ελληνικό κράτος όχι μόνο δεν μπορεί αλλά  -χειρότερα- δεν θέλει να υπάρχει ανταγωνισμός στο ρεύμα.

Η ανάλυσή μας παρουσιάζεται συνοπτικά  στον παρακάτω Πίνακα που είναι κατασκευασμένος από επεξεργασία των στοιχείων της ΡΑΑΕΥ. Οι παρατηρήσεις μας:

Ο συνολικός αριθμός αλλαγών (890.000) φαίνεται σχετικά υψηλός (11% στο σύνολο των μετρητών). Από αυτούς όμως ένα πολύ σημαντικό μέρος (341.000) έγιναν για λόγους που δεν είχαν σχέση με τον ανταγωνισμό (δηλαδή δεν ήταν αποφάσεις των καταναλωτών) ή ήταν επιστροφές στην ΔΕΗ - κίνηση προς μειωμένο ανταγωνισμό. Το χειρότερο όμως είναι ότι από τις 550.000 αλλαγές παρόχου που έγιναν με βάση αποφάσεις των καταναλωτών η μεγάλη πλειοψηφία (392.000) αφορούσε αλλαγές μεταξύ εναλλακτικών και μόνο 160.000 καταναλωτές που επέλεξαν να φύγουν από την ΔΕΗ. 

Να σημειωθεί ότι αριθμοί αφορούν μετρητές και όχι καταναλωτές. Επειδή αντιστοιχούν περισσότεροι από ένας μετρητής ανά καταναλωτή, ο αριθμός των καταναλωτών που άλλαξαν Πάροχο είναι πολύ μικρότερος από τους 550.000. Αν προστεθεί το (υπαρκτό) σενάριο του ενεργειακού τουρισμού (περισσότερες από μια αλλαγές ανά καταναλωτή τον χρόνο) φθάνουμε στο -εντυπωσιακό- συμπέρασμα ότι οι πραγματικά ενεργοί καταναλωτές ρεύματος στην Ελλάδα δεν ξεπερνούν ίσως τους 200.000. 

Η εικόνα αυτή μπορεί να χαρακτηρισθεί ως δυστοπική

Οι καταναλωτές στην συντριπτική τους πλειοψηφία παραμένουν ανενεργοί - σε τιμολόγια και ιδιαίτερα τα πράσινα (κυρίως του δεσπόζοντα παρόχου) που είναι τα ακριβότερα στην αγορά. Η απώλεια σε εξοικονόμηση είναι της τάξεως των 250 ευρώ τον χρόνο για τον μέσο καταναλωτή και δεκάδες εκατομμύρια τον μήνα για το σύνολο των καταναλωτών.

Οι εναλλακτικοί Πάροχοι ακολουθούν εμπορικές στρατηγικές που υπονομεύουν την οικονομική τους υγεία δεδομένου ότι δαπανούν τεράστια ποσά για την προσέλκυση πελατών που σε ποσοστό μέχρι και 80% θα φύγουν πριν περάσει αρκετός χρόνος για να αποσβεσθεί η επένδυση σ' αυτούς. Ο δεσπόζων Πάροχος (που δεν έχει ανάγκη να προσελκύσει πελάτες) διατηρεί έτσι την θέση του - το μερίδιο αγοράς του έχει μείνει σταθερό εδώ και τρία περίπου χρόνια.

Αυτό οδηγεί σε μια αγορά που δεν είναι διεκδικίσιμη και αναπότρεπτα στο προβλεπτό μέλλον θα καταλήξει να έχει την νεοελληνική παραδοσιακή δομή του ενός υπό κρατικό έλεγχο και των τριών-τεσσάρων κρατικοδίαιτων προυχόντων - όπως στις τράπεζες και τις τηλεπικοινωνίες. Περιττό ίσως  να αναφερθεί ότι η δομή αυτή προσιδιάζει σε χώρες του Τρίτου Κόσμου και όχι σε αυτές των χωρών μελών της ΕΕ (ακόμα και αυτών που ήταν πρώην μέλη της  Κομεκόν).

Είναι ο ΔΕΔΔΗΕ ένας Πίθος των Δαναΐδων;

Οι Θεοί καταράστηκαν τις Δαναΐδες να χύνουν αιώνια νερό σε τρύπιο πιθάρι (το έγκλημά τους είχε να κάνει με ενδοοικογενειακή βία). Ο μύθος ήρθε στο μυαλό του γράφοντος καθώς διάβαζε τα οικονομικά αποτελέσματα της υπό κρατικό έλεγχο  δεσπόζουσας επιχείρησης ηλεκτρισμού στην Ελλάδα - της ΔΕΗ και της θυγατρικής της ΔΕΔΔΗΕ - του διαχειριστή του Δικτύου Διανομής. 

Αμφιβάλω ότι η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων γνωρίζει ότι ο ΔΕΔΔΗΕ είναι ένας από τους μεγαλύτερους επενδυτές στην χώρα - ίσως ο μεγαλύτερος. Πόσες επιχειρήσεις επενδύουν εκατοντάδες εκατομμύρια κάθε χρόνο στις δραστηριότητές τους; Τα στοιχεία για το 2022 που έχει δημοσιεύσει ο ΔΕΔΔΗΕ παρουσιάζουν επενδύσεις 312 εκατομμυρίων  ευρώ. Το 2023 πρέπει να ήταν περισσότερα από 400 εκατομμύρια ευρώ. Και δεν έχει αρχίσει ακόμα η επένδυση σε έξυπνους μετρητές των 1,2 δισεκατομμυρίων ευρώ. 

Πιάνουν τουλάχιστον τόπο αυτά τα χρήματα; Εδώ έρχεται η κρυάδα από την ίδια έκθεση της ΔΕΗ. Που μας ενημερώνει ότι το δίκτυο του ΔΕΔΔΗΕ έχει χαμηλότερη ποιότητα στην ασφάλεια τροφοδοσίας από το ρουμανικό δίκτυο που μόλις εξαγόρασε. Αυτό επιβεβαιώνει τις στατιστικές που παράγουν αρμόδιοι Ευρωπαϊκοί οργανισμοί. Η ποιότητα του δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ είναι η χειρότερη μεταξύ των δικτύων των χωρών μελών τη ΕΕ εξαιρουμένων των χωρών μελών πρώην μελών του συμφώνου  της Βαρσοβίας. Αλλά φαίνεται ότι τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα. Είμαστε χειρότερα από την Ρουμανία. Πως τα καταφέρνουμε έτσι με εκατοντάδες εκατομμύρια επενδύσεις ΚΑΘΕ χρόνο;

Οι παρατηρήσεις αυτές δημιουργούν ερωτήματα αλλά πρέπει να παραδεχθεί κανείς ότι δεν αποτελούν κατ' ανάγκη απόδειξη κακής διαχείρισης και σπατάλης. Οι υποθέσεις που μπορεί να κάνει κανείς σχετικά με πιθανά προβλήματα βασίζονται όχι μόνο στην ελληνική αλλά και στην διεθνή εμπειρία και είναι κυρίως ερωτήματα σχετικά με τα κίνητρα που τίθενται από το θεσμικό/οργανωτικό πλαίσιο για τους εμπλεκόμενους ώστε να συμπεριφέρονται σύμφωνα με τα συμφέροντα των κυρίων τους - δηλαδή των Ελλήνων καταναλωτών - φορολογούμενων. Να ορισμένα παραδείγματα.

Το πρόβλημα του "φουσκώματος" της ρυθμιζόμενης βάσης παγίων. Είναι γνωστό ότι οι υπό ρύθμιση επιχειρήσεις έχουν κίνητρο να αυξάνουν  τις επενδύσεις τους αγνοώντας (από ένα σημείο και μετά) την παραγωγικότητά τους γιατί αμείβονται με την απόδοση των κεφαλαίων που ενσωματώνονται στα πάγιά τους - την ρυθμιζόμενη βάση παγίων. Στη δική μας περίπτωση η απόδοση αυτή (μεγαλύτερη από 7% ετησίως) είναι από τις υψηλότερες στην ΕΕ. Η διοίκηση του ΔΕΕΔΔΗΕ έχει ισχυρό κίνητρο να κάνει επενδύσεις. Με ποιο αντάλλαγμα όμως;

Εδώ έρχεται το επόμενο πρόβλημα. Επειδή η βασική υποχρέωση του δικτύου δηλαδή η εξασφάλιση ασφάλειας τροφοδοσίας θεωρείται "δημόσιο" αγαθό δεν είναι εύκολο να αποτιμηθεί η αξία των επενδύσεων για τον σκοπό αυτό. Η απλοϊκή - "λαϊκίστικη" - ερώτηση : "καλά χρειαστήκατε 400 εκατομμύρια ευρώ για να βελτιώσετε την μέση διάρκεια και την συχνότητα των διακοπών ρεύματος μόνο κατά ένα αμελητέο ποσοστό; Και είσαστε ακόμα χειρότεροι και από την πρώην κομμουνιστική Ρουμανία;" είναι προφανής αλλά τα πράγματα είναι κάπως πιο πολύπλοκα. Το γενικό ερώτημα δεν είναι απλό- δηλαδή κατά πόσο ο ρυθμιστής έχει τον τρόπο να ανακαλύψει και να δώσει τα κατάλληλα κίνητρα (εκτός της καλής του θέλησης) στον διαχειριστή του δικτύου να παρέχει στους καταναλωτές επαρκή ασφάλεια τροφοδοσίας έναντι του χαμηλότερου δυνατού κόστους.  

Ο γράφων δεν έχει τα στοιχεία για να διατυπώσει άποψη σχετικά με την αποδοτικότητα των επενδύσεων στο δίκτυο (εκτός από την χαριτωμένη άποψη του Αμερικανού επιχειρηματία ότι είναι σίγουρος ότι τα μισά από τα λεφτά που έδινε για διαφήμιση ήταν πεταμένα αλλά δεν ήξερε ποια μισά). Η διαδικασία που ακολουθεί η ΡΑΑΕΥ για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα αυτό (υποθέτοντας ότι θέλει να το αντιμετωπίσει) είναι αδιαφανής και ακατάληπτη ακόμα και για επαΐοντες.

Μπορεί όμως να προτείνει ιδέες (ριζοσπαστικές!) που θα βοηθούσαν. Την αμφισβήτηση της ιδέας ότι η ασφάλεια τροφοδοσίας είναι "δημόσιο" αγαθό (όπως είναι εύκολα κατανοητό το κόστος της απώλειας τροφοδοσίας δεν είναι το ίδιο για όλους τους καταναλωτές). Και την διάσπαση του δικτύου σε μικρότερες οργανωτικές - επιχειρηματικές μονάδες (όπως για παράδειγμα στην Ρουμανία!) ώστε να καταστεί δυνατή η θεσμοθέτηση ενός είδους ιδεατού ανταγωνισμού μέσω της σύγκρισης της απόδοσης των μονάδων (competitive benchmarking). Ακόμα περισσότερο, την πλήρη κατάργηση της ρύθμισης του δικτύου μετά από την πλήρη ιδιωτικοποίηση του και πώληση σε εταιρεία κοινής ιδιοκτησίας (co-tenancy) των προμηθευτών ρεύματος (με συμμετοχή ίση με το μερίδιο αγοράς τους στην λιανική - αλλά εδώ ξεπερνούμε τα όρια και της φαντασίας). 

Μέχρι να τεθούν προς (σοβαρή) συζήτηση οι ριζοσπαστικές αυτές προτάσεις, (που θα χρειαστεί να τεθούν αν πρόκειται οι επενδύσεις που προγραμματίζονται για την ενσωμάτωση των ΑΠΕ  να υλοποιηθούν) ο γράφων δεν αισθάνεται υποχρεωμένος να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες (θα χρειαστεί αμοιβή γι' αυτό). Θα διατηρήσει όμως την υποψία του ότι - μέχρι να πεισθεί για το αντίθετο - από τις επενδύσεις του ΔΕΔΔΗΕ οι μισές ήταν, είναι και θα είναι πεταμένα λεφτά - απλώς δεν ξέρει ποιες μισές. 

Ακρίβεια στο Ρεύμα; Φταίει το Κράτος Ηλίθιε!

Ακόμα μια φορά ο τίτλος (ιδίως η προσφώνησή του) είναι εμπνευσμένος από το σύνθημα του συμβούλου του Bill Clinton  που του εξασφάλισε την εκλογή του (ή έτσι ισχυριζόταν ο ίδιος) στον προεδρικό θώκο των ΗΠΑ το 1992 ("It Is The Economy Stupid!"). Παρατηρώντας τα στοιχεία σχετικά με την εξέλιξη των τιμών του ρεύματος την τελευταία τετραετία* (που παρουσιάζονται στον παρακάτω πίνακα) ο γράφων είχε μια παρόμοια αίσθηση: Ότι ανακάλυψε αλήθειες που δεν είναι ευρέως διαδεδομένες στον δημόσιο διάλογο. 

• Η πρώτη αλήθεια είναι ότι η αύξηση της τιμής του ρεύματος προήλθε λιγότερο από την ανταγωνιστική αγορά και περισσότερο από τις ρυθμιζόμενες από το κράτος δραστηριότητες του κλάδου. 
• Η δεύτερη (και ίσως ακόμα λιγότερο διαδεδομένη) είναι ότι η αύξηση της τιμής του ρεύματος για τους μικρότερους καταναλωτές ήταν σημαντικά μεγαλύτερη από αυτή για τον μέσο καταναλωτή. Οι τιμές του ρεύματος έγιναν αντίστροφα αναδιανεμητικές. Το μέγεθος της αναδιανομής των χρεώσεων δικτύου είναι τόσο μεγάλο που δικαίως θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ιστορικό γεγονός για τον κλάδο. Ένας καταναλωτής με τριφασική παροχή πληρώνει πλέον 150 ευρώ πριν καταναλώσει την πρώτη κιλοβατώρα - έναντι 13 ευρώ παλιότερα)

Υπάρχει ή εύλογη ένσταση ότι η περίοδος περιλαμβάνει την κρίση (από 9/21 έως 6/23) στην διάρκεια της οποίας το κράτος εφάρμοσε την πιο γενναιόδωρη (ή μια από τις πιο γενναιόδωρες) πολιτικές επιδοτήσεων ανάμεσα στις χώρες μέλη της ΕΕ για να συγκρατήσει σε ένα ανεκτό επίπεδο τις ανταγωνιστικές χρεώσεις. Αυτό όμως είναι μικρή παρηγοριά για τους καταναλωτές. Γιατί η κρίση δεν είναι μόνιμο φαινόμενο, ενώ η κανονικότητα θα είναι μαζί μας για πάντα. Την  ώρα που το κράτος επιδοτούσε την κιλοβατώρα με το ίδιο ποσό για πλούσιους και φτωχούς, βρήκε την ευκαιρία να αυξήσει δραματικά τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις και μάλιστα με τρόπο που επηρεάζει αρνητικά τους μικρότερους (που είναι κατά τεκμήριο και πιο ευάλωτοι). Οι επιδοτήσεις τελείωσαν, τα τιμολόγια έγιναν χρωματιστά, οι αυξήσεις στις ρυθμιζόμενες χρεώσεις όμως έμειναν.

Αυτή είναι μια "φαινομενολογική" προσέγγιση. Παρατηρούμε τα φαινόμενα και αναφέρουμε με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια και αντικειμενικότητα τις εντυπώσεις μας. Δεν προχωρούμε σε αξιολογικές αναλύσεις**. Αυτή είναι δουλειά των πολιτικών. Αυτοί όμως δεν φαίνεται να ασχολούνται παρά το ότι σχεδόν ο μισός λογαριασμός των Ελλήνων (ποσοστό που αυξάνεται ταχύτατα) ελέγχεται από το κράτος. Αυτό είναι ένα πραγματικό και σημαντικό πρόβλημα για τους πολίτες - καταναλωτές.

* Να σημειωθεί ότι οι υπολογισμοί για το 2024 περιλαμβάνουν την σχεδόν σίγουρη αύξηση του ΕΤΜΕΑΡ στα προ 2020 επίπεδα - στα 2,4 λεπτά την κιλοβατώρα από 1,7 σήμερα. Δεν υπολογίζεται αύξηση για τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας η οποία όμως είναι εξίσου αναπόφευκτη λόγω των ελλειμάτων του ΕΛΥΚΩ και την απώλεια κάθε ελπίδας οι υποβρύχιες διασυνδέσεις να βοηθήσουν στην (πολυδιαφημισμένη) μείωση τους στο προβλεπτό μέλλον.

** Ο γράφων έχει εκφράσει απόψεις τέτοιου είδους αλλού. Για παράδειγμα υποστήριζε την ανακατανομή των χρεώσεων δικτύου προς πάγιες χρεώσεις αλλά με προϋπόθεση την ουδέτερη επίπτωση στο έσοδο του ΔΕΔΔΗΕ και την επιδότηση από το κράτος (μέρους) του παγίου αυτού για τους καταναλωτές που θεωρούνται "ευάλωτοι".