Πως να Κρατήσουμε την Αγορά Ηλεκτρισμού "Τίμια"; Με το Διαδίκτυο!

Ο Ιούλιος Καίσαρας φέρεται να είχε δηλώσει ότι η σύζυγός του δεν έπρεπε να είναι αλλά και να φαίνεται τίμια. Το ίδιο ισχύει και για τις αγορές, ιδιαίτερα την αγορά του ηλεκτρισμού στην χώρα μας. Ο Καίσαρας είχε πολιτικό συμφέρον να φαίνεται η γυναίκα του τίμια. Οι συμμετέχοντες στη αγορά ηλεκτρισμού τόσο ως προμηθευτές όσο και ως καταναλωτές έχουν κατ' αρχήν μακροπρόθεσμα οικονομικό συμφέρον από μια "τίμια" αγορά.

Υπάρχει όμως μια ασυμμετρία ανάμεσα στους προμηθευτές και τους καταναλωτές. Οι προμηθευτές όχι μόνο έχουν καλύτερη γνώση του περιθωρίου κέρδους τους αλλά είναι και λιγότεροι - η συνεννόηση μεταξύ τους είναι ευκολότερη. Ο θεμελιωτής της οικονομικής επιστήμης και υποστηρικτής των ελεύθερων αγορών, ο Ανταμ Σμίθ, το είχε περιγράψει παραστατικά στον Πλούτο των Εθνών (σε ελεύθερη μετάφραση): "Οι έμποροι ενός κλάδου όταν βρίσκονται μαζί, ακόμα και σε γιορταστικές και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις, σπάνια χάνουν την ευκαιρία να τελειώσουν την συζήτησή τους χωρίς να συνωμοτήσουν εναντίον του κοινoύ ή χωρίς να βρούν ένα τέχνασμα για να ανεβάσουν τις τιμές".

Πρέπει συνεπώς να παραδεχθεί κανείς ότι υπάρχει ασυμμετρία - αφού το λέει και ό ίδιος ο Σμίθ. Για να αποκατασταθεί η ισορροπία πρέπει να επέμβει η "Πολιτεία". Πράγματι από τις αρχές του 20ου αιώνα στις ΗΠΑ δημιουργήθηκε (με πρωτεργάτες πολιτικούς που θα ονομάζαμε σήμερα "λαϊκιστές") ένα θεσμικό οικοδόμημα που πλέον είναι διεθνής κοινή πρακτική, με σκοπό την ρύθμιση των αγορών και την προστασία του ανταγωνισμού. Η ρύθμιση της αγοράς ηλεκτρισμού, ιδιαίτερα όταν αυτή ανδρώθηκε στην δεκαετία του 30, ήταν απο τις σημαντικότερες τέτοιου είδους επεμβάσεις του αμερικανικού ομοσπονδιακού κράτους. Οταν ο πρόεδρος Ρούζβελτ την δεκαετία του 30 εκτόξευε μύδρους κατά των "διαπλεκομένων" της εποχής του, αναφερόταν κυρίως στους ιδιοκτήτες και διευθυντές των μεγαλύτερων εταιρειών ηλεκτρισμού της εποχής. 

Ποια είναι η εξέλιξη της προσπάθειας για την ρύθμιση των αγορών και ειδικότερα αυτής του ηλεκτρισμού; Σε μεγάλο βαθμό πολλαπλασίασε και διευκόλυνε τις συναντήσεις που τόσο φοβόταν ο Ανταμ Σμίθ στις οποίες οι προμηθευτές "συνωμοτούν και βρίσκουν τεχνάσματα να αυξήσουν τις τιμές". Το φαινόμενο πήρε και όνομα: "Regulatory capture" (ρυθμιστική δέσμευση). Αναμενόμενο, αν σκεφθεί κανείς ότι η ύπαρξη ρυθμιστή δεν λύνει το πρόβλημα της ασυμμετρίας στην πληροφόρηση - απλώς το μεταφέρει σε άλλο επίπεδο. Αν προστεθεί και η τάση του "ρυθμιστή" να προσπαθεί να εξυπηρετήσει τα δικά του (ή των πολιτικών του αφεντάδων) συμφέροντα με πρώτη προτεραιότητα, τότε απλώς προστίθεται στην συνάθροιση των εμπόρων του Ανταμ Σμίθ ακόμα ένας συνδαιτημόνας - ο "ρυθμιστής". 

Αν η Δύση υπέφερε απο regulatory capture, η μικρή μας Ελλάδα υπήρξε το αρχέτυπο του κρατισμού. Είναι μια λεπτομέρεια που ίσως διαφεύγει απο πολλούς ότι η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού δηλαδή η ΔΕΗ, δημιουργήθηκε, μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, απο "New Dealers" - αμερικανούς κρατιστές (θαυμαστές -πριν τον πόλεμο- του Μουσσολίνι και του Λένιν). Απο τους ίδιους που προσπάθησαν να δαιμονοποιήσουν την ιδιωτική πρωτοβουλία στον ηλεκτρικό κλάδο στην χώρα τους. Απο τους ίδιους που ίδρυσαν τις πρώτες κρατικές ηλεκτρικές επιχειρήσεις στις ΗΠΑ (ευτυχώς και τις τελευταίες). Απο τους ίδιους που έκτισαν με κρατική δαπάνη τα πρώτα πυρηνικά εργοστάσια στις ΗΠΑ χρησιμοποιώντας στρατιωτική τεχνογνωσία. (Ο ιδιωτικός τομέας μπήκε τελευταίος και βγήκε πρώτος απο τα πυρηνικά. Εδειξε πολύ πιο ικανός - ή ευαίσθητος- στην αποτίμηση των σχετικών κινδύνων).

Η εμπειρία απο τις ΗΠΑ είναι ότι οι κλάδοι που ετέθησαν διαχρονικά υπο ρυθμιστικό καθεστώς είτε ουσιαστικά εξαφανίστηκαν (σιδηρόδρομοι) είτε εμφάνισαν μεγάλη καθυστέρηση στον εκσυγχρονισμό και την εισαγωγή καινοτομιών (ηλεκτρισμός) είτε αποτέλεσαν πηγή οικονομικών αναταράξεων (τράπεζες). Αντίθετα όσοι κλάδοι απελευθερώθηκαν, εμφάνισαν αμέσως μετά εξαιρετική ζωτικότητα ανθίζοντας κυριολεκτικά  (αεροπορικές συγκοινωνίες, τηλεπικοινωνίες)

Στη μικρή μας Ελλαδίτσα μέχρι να "μπούμε στην Ευρώπη" δεν υπήρχε καν η έννοια του ρυθμιστή στον ηλεκτρισμό. Ο κρατικός γίγαντας που δημιουργήθηκε (απο τους αμερικανούς κρατιστές) πιστώνεται με τον ταχύτατο εξηλεκτρισμό της χώρας (απο το 1956 μέχρι το 1970 περίπου) με την εκμετάλλευση εγχώριων πηγών ενέργειας όπως του λιγνίτη και των υδατοπτώσεων. Το ερώτημα αν το ίδιο αποτέλεσμα θα είχε επιτευχθεί μέσω της αγοράς είναι εξαιρετικά δύσκολο να απαντηθεί με πειστικό τρόπο. Το βέβαιο είναι ότι μας άφησε κληρονομιά δύο τουλάχιστον αμαρτήματα. Την αδικία και την οικονομική αναποτελεσματικότητα. Αδικία γιατί οι καταναλωτές δεν πλήρωναν το κόστος του ρεύματος που τους αναλογούσε. Αναποτελεσματικότητα γιατί ακριβώς επειδή μεγάλες ομάδες καταναλωτών (κυρίως οι οικιακοί) επιδοτούνταν, κατανάλωναν πολύ περισσότερο ρεύμα απο ότι έπρεπε (επιβαρύνοντας μεταξύ άλλων χωρίς λόγο το περιβάλλον). 

Εδώ και 20 περίπου χρόνια (η ελληνική αγορά ηλεκτρισμού τυπικά "απελευθερώθηκε" τον Φεβρουάριο του 2001) η ελληνική πολιτεία με ευρωπαικές εντολές, προσπαθεί να μειώσει την κυριαρχία του γίγαντα (το -περίπου αστείο- της υπόθεσης είναι ότι η προπάθεια αυτή συνεχίζεται απρόσκοπτα απο την παρούσα κυβέρνηση).  Μέχρι στιγμής η προσπάθεια έχει γεννήσει ένα ποντικάκι - παρόλο που η διαδικασία επιταχύνθηκε απο το 2011 και μετά (ναί, λόγω των "μνημονίων"). Στο μεταξύ ή αγορά ηλεκτρισμού, που δημιουργήθηκε καθ' υπόδειξη των "ξένων", αμαυρώθηκε από "περίεργες" επιχειρηματικές πρακτικές, και στρεβλώθηκε απο οικονομικά παράλογες πολιτικές σχετικά με τις ανανεώσιμες πηγές και την υπέρμετρη προστασία των επενδύσεων σε νέες παραγωγικές μονάδες εις βάρος των καταναλωτών. Ολα αυτά υπό τη επίβλεψη βεβαίως μιας Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας όπου, πράγματι, απασχολούνται οι "καλύτεροι και εξυπνότεροι".

Τα προβλήματα της αγοράς ηλεκτρισμού (και όχι μόνο στην Ελλάδα) δεν θα λυθούν απο την "πολιτεία" ή τους ρυθμιστές (μπορούν όμως όπως αποδείχθηκε να τα κάνουν χειρότερα). Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ρωτήθηκε ο Μίλτον Φρήντμαν προς το τέλος τη ζωής του για τα λάθη που είχε κάνει ως οικονομολόγος είπε με σεμνότητα: "Είχα υπερεκτιμήσει την ανάγκη για νομοθεσία προστασίας του ανταγωνισμού". Η πηγή των προβλημάτων στην αγορά είναι η ασυμμετρία στην πληροφόρηση και η δύναμη των συγκεντρωμένων συμφερόντων (Η "τυραννία του κατεστημένου" κατά τον Μίλτον Φρήντμαν). Η λύση των προβλημάτων αυτών μπορεί και θα γίνει αντικείμενο καινοτομιών. Το διαδίκτυο, μειώνοντας δραστικά το κόστος πρόσκτησης πληροφορίας, θα βοηθήσει σ΄αυτό. 

Υπερεπάρκεια Ηλεκτρισμού και Χαμηλές Τιμές Δημιουργούν Εύλογα Ερωτήματα

Η μηνιαία έκθεση του ΛΑΓΗΕ για τον Φεβρουάριο δείχνει σημαντική μείωση στην κατανάλωση ρεύματος σε σχέση με τον ίδιο μήνα του προηγουμένου έτους. Χαμηλότερη ήταν επίσης η αιχμή της ζήτησης. Η πιθανότερη εξήγηση είναι ο καλύτερος καιρός φέτος. Αξιοσημείωτο ότι στο δίμηνο Ιανουαρίου Φεβρουαρίου έχει περίπου διπλασιασθεί (+70%) από πέρυσι η συμμετοχή στην παραγωγή των σταθμών φυσικού αερίου. Αναμενόμενο - λόγω πτώσης της τιμής του φυσικού αερίου που στην Ελλάδα ακολουθεί το πετρέλαιο. Συνεχίζεται (κυρίως λόγω του φυσικού αερίου) επίσης η πτώση της χονδρικής τιμής (οριακής τιμής του συστήματος) με ρυθμό -22% σε σχέση με πέρυσι. Εύλογο το πρώτο ερώτημα: Πότε θα δούν οι καταναλωτές ανάλογη πτώση των τιμών στην λιανική;

Παρά την  μεγάλη συμμετοχή των σταθμών φυσικού αερίου όμως (υπάρχουν 5.170 MW εγκατεστημένα), ο συνολικός συντελεστής χρησιμοποίησής τους εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά χαμηλός - περίπου στο 30%, όταν για να είναι οικονομικά συμφέροντες θα πρέπει να λειτουργούν με συντελεστή μεγαλύτερο του 70%. Το καλό της υποθέσεως είναι ότι φαίνεται να υπάρχει υπερεπάρκεια δυναμικότητος στο σύστημα και μάλιστα ευέλικτης (όπως είναι η παραγωγή με φυσικό αέριο). Οπότε τίθεται το δεύτερο εύλογο ερώτημα: Χρειαζόμαστε πράγματι να πληρώνουμε "διακοψιμότητα" σε μεγάλους καταναλωτές;

Καλώς να Ελθει ο Ανταγωνισμός στον Ηλεκτρισμό αλλά Προσοχή στο "Πακετάρισμα"

Το άνοιγμα της λιανικής αγοράς ηλεκτρισμού προκάλεσε το ενδιαφέρον επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε τομείς της οικονομίας που δεν έχουν καμία σχέση με τον ηλεκτρισμό, έχουν όμως (ή θεωρούν ότι έχουν) το πλεονέκτημα ύπαρξης υφισταμένων δικτύων πωλήσεων. Η ΡΑΕ, ή όποιος είναι αρμόδιος για την λειτουργία της αγοράς ηλεκτρισμού στην Ελλάδα πρέπει να εξετάσει σοβαρά αν η δραστηριοποίηση των νέων αυτών "παικτών" κινδυνεύει να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. 

Αυτό γιατί υπάρχει ο κίνδυνος οι νεοεισερχόμενοι, προωθώντας πακέτα υπηρεσιών (ηλεκτρισμό σύν ταχυδρομικές ή τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες - bundling  είναι ο αγγλοσαξωνικός όρος), να επιδοτούν τα προϊόντα ηλεκτρισμού μέσω των περιθωρίων τους στα δικά τους προϊόντα - προϊόντα τα οποία πωλούν σε ρυθμιζόμενες ή ολιγοπωλιακές αγορές. Το ελάχιστο που πρέπει να απαιτήσει ο ρυθμιστής είναι οι νεοεισερχόμενοι αυτού του είδους να διαχωρίσουν πλήρως τις δραστηριότητές τους στον ηλεκτρισμό έτσι ώστε να είναι διαφανής οποιαδήποτε σταυροειδής επιδότηση μεταξύ προϊόντων διαφορετικών αγορών. Δεν είναι εύκολο. Γι αυτό ίσως τέτοιου είδους πακέτα δεν υπάρχουν στις αναπτυγμένες χώρες της Ευρώπης, όπου παρατηρείται μόνο προσφορά φυσικού αερίου και ηλεκτρισμού από τον ίδιο προμηθευτή - ποτέ όμως σε "πακέτο". Σε καμία χώρα της Ευρώπης δεν προσφέρονται υπηρεσίες ηλεκτρισμού σε "πακέτο" με ταχυδρομικές η τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες. (Αξιοσημείωτο ότι στη Γερμανία ο ρυθμιστής είναι ένας για ηλεκτρισμό, φυσικό αέριο, τηλεπικοινωνίες, ταχυδρομεία και σιδηρόδρομο, το Bundesnetzagentur. Να κάτι καλό να αντιγράψουμε).

Κάτι ανάλογο ισχύει και για την ΔΕΗ η οποία μπορεί να επιδοθεί σε πρακτικές στραγγαλισμού περιθωρίου των ανταγωνιστών της μέσω επιδότησης της προμήθειας από τα κέρδη της στην αγορά των δικτύων - η οποία είναι υπό ανεπαρκές ρυθμιστικό καθεστώς. Είναι γνωστό ότι ο Κανονισμός Διαχείρισης Δικτύου Διανομής, τουλάχιστον στο μέρος του που ορίζει τον κοστολογικό έλεγχο του ΔΕΔΔΗΕ αναμένεται να εφαρμοστεί επί μια δεκαετία. Ο ρυθμιστής εάν δεν επιβάλει κατώτατη τιμή στην λιανική της ΔΕΗ όπως έχουμε ήδη προτείνει, θα πρέπει τουλάχιστον (αλλά κατά προτίμηση παράλληλα) να επιβάλει αυστηρό κοστολογικό έλεγχο στον ΔΕΔΔΗΕ με την δοκιμασμένη (και προβλεπόμενη στο σχέδιο Κανονισμού) μέθοδο του CPI-X. Η μέθοδος αυτή ορίζει ότι ο ΔΕΔΔΗΕ θα αμείβεται με τιμές που θα αυξάνονται ετησίως (και για μια πενταετία) με τον πληθωρισμό (CPI) μείον ένα ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας (Χ). Αυτό αφού ελεγχθεί η αρχική κατάσταση και εξασφαλισθεί ότι η ΔΕΗ δεν έχει "κρύψει" κόστη στο ρυθμιζόμενο τμήμα της (ΔΕΔΔΗΕ). Σε κάθε περίπτωση βέβαια η πλήρης ιδιωτικοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ είναι η βέλτιστη λύση.

Δημοπρασίες Διακοπτόμενου Φορτίου - μια Λεπτομέρεια και μια Πρόταση

Οι πρώτες δημοπρασίες διακοπτόμενου φορτίου διεξήχθησαν με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα απο τον ΑΔΜΗΕ τις προηγούμενες μέρες. Συνολικά μοιράστηκαν περίπου 20 εκατομμύρια ευρώ (σε ετήσια βάση) στην βαριά μας βιομηχανία για να αγοραστούν απο αυτήν 1.000 ΜW βραχυπρόθεσμης εφεδρείας με την μορφή απόκρισης ζήτησης σε μέση τιμή 20.000 ευρώ το MW (10.000Χ500+30.000Χ500). Απο αυτά περίπου το 15% (2.850.000 ευρώ) το πήρε η Αλουμίνιον της Ελλάδος που κυριάρχησε στην μία απο τις δύο δημοπρασίες (285 MW στα 500 που δόθηκαν).

Ενα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η Αλουμίνιον της Ελλάδος πήρε το σύνολο της ισχύος που ζητούσε με προσφορά αξίας 1 ευρώ! Προσέφερε δηλαδή στον ΑΔΜΗΕ την δυνατατότητα να μειώσει μετά απο εντολή του την ζητούμενη ισχύ των εγκαταστάσεών της κατά 285 Μεγαβάτ (με μικρή προειδοποίηση) έναντι αμοιβής 1 μόνον ευρώ το Μεγαβάτ. Τελικά βέβαια η ΑτΕ δεν θα εισπράξει 1 ευρώ αλλά 10,000 ευρώ το ΜW ετησίως. Αυτό γιατί σύμφωνα με τους κανόνες της δημοπρασίας ο προσφέρων δεν εισπράττει το ποσό της δικής του προσφοράς αλλά της οριακής προσφοράς. Πράγματι στην σχετική δημοπρασία η τιμή έφθασε, με προσφορές άλλων βιομηχανιών, το ποσό των 10.000 ευρώ/MW. Αν δεν υπήρχαν αυτές οι μεγαλύτερες προσφορές η ΑτΕ διέτρεχε τον κίνδυνο να μείνει με την  υποχρέωση παροχής υπηρεσιών διακοψιμότητος έναντι 1 ευρώ την μεγαβατώρα.

Αυτό το θεματάκι, που δημιουργεί κινδύνους (αλλά και λανθασμένες εντυπώσεις) τόσο για τον ΑΔΜΗΕ όσο και για τους συμμετέχοντες στην διαδικασία, θα μπορούσε να λυθεί αν ο ΑΔΜΗΕ τροποποιούσε την μέθοδο δημοπρασίας. Θα μπορούσε δηλαδή να χρησιμοποιήσει μια μέθοδο κατά τη οποία οι συμμετέχοντες θα εισέπραταν την προσφορά τους (pay as you bid). Ενας κύριος Lawrence Ausubel έχει σχεδιάσει μια τέτοια μέθοδο δημοπρασίας όπου ο δημοπρατών ανεβάζει τη τιμή σε τακτά διαστήματα (με ρολόι) και οι συμμετέχοντες απαντούν με ποσότητες για κάθε τιμή. Στις χαμηλές ποσότητες η ζήτηση υπερβαίνει την προσφορά οπότε ο δημοπρατών συνεχίζει να ανεβάζει την τιμή μέχρι οι ποσότητες που ζητούνται να γίνουν ίσες με αυτές που προσφέρονται. Τότε τελειώνει η δημοπρασία και ο κάθε συμμετέχων παίρνει την ποσότητα που πρόσφερε στην τιμή αυτή. (Καλυτερα θα ήταν τα 500 MW της προσφοράς να κατανέμοντο σε (για παράδειγμα) 100 πακέτα των 5, οπότε και οι προσφορές θα αφορούσαν αριθμό πακέτων. Μάλιστα αυτός ο τύπος της δημοπρασίας θα μπορούσε να χωρέσει σε μια διαδικασία και τους δύο τύπους διακοψιμότητος γιατί δουλεύει και με ανόμοια "πακέτα").

Με τον τρόπο αυτό όλοι πληρώνουν ακριβώς την προσφορά τους η οποία μάλιστα δεν αφορά τιμή αλλά ποσότητα. Δεν δημιουργούνται εντυπώσεις - ούτε καν λανθασμένες.

Δημοπρασίες Δεύτερης Τιμής: Οπου η Κοινή Λογική ΔΕΝ Οδηγεί σε "Ισορροπία του Nash"

Ενας μαθηματικός ονόματι William Vickrey, καθηγητής στο πανεπιστήμιο Columbia στις ΗΠΑ, πήρε Νόμπελ στα Οικονομικά το 1996 (λίγες μέρες πριν αποδημήσει) γιατί απέδειξε, μεταξύ άλλων, ότι αν θέλεις να πουλήσεις κάτι σε δημοπρασία, το καλύτερο είναι να το δώσεις στον πλειοδότη, αλλά στην τιμή που προσέφερε ο δεύτερος πλειοδότης - με την διαδικασία που ονομάζεται "δημοπρασία δεύτερης τιμής" ("second price ή Vickrey auction"). 

Η πρόταση αυτή του Vickrey εφαρμόζεται πλέον σε πολλές διαδικασίες δημοπρασιών που περνούν απαρατήρητες. Η Google για παράδειγμα, κατανέμει την τοποθέτηση στον διαφημιστικό χώρο των ιστοσελίδων της με αναρίθμητες τέτοιου είδους μικρές δημοπρασίες. Επειδή όμως ο κύκλος εφαρμογής των δημοπρασιών ευρύνεται και η Clarus ESCo μέσω του allazorevma.gr τις εφαρμόζει πλέον για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας απο μεγάλους καταναλωτές αξίζει τον κόπο να τις περιγράψουμε για το ευρύ κοινό.

Ο Vickrey πήρε (νομίζουμε δικαίως) το Νόμπελ γιατί η πρότασή του εκ πρώτης όψεως είναι τελείως αντίθετη με την κοινή λογική. Πράγματι είναι εξαιρετικά δύσκολο να εξηγήσει κανείς σε καθένα απο τα δύο μέρη της συναλλαγής (πωλητής - αγοραστής) τις απαντήσεις σε δύο βασικά και προφανή ερωτήματα.

• Ο πωλητής αναρωτιέται: Πως είναι δυνατόν να μου προτείνει ο κύριος Vickrey να το δώσω στην δεύτερη μεγαλύτερη τιμή. Δεν χάνω έτσι την ευκαιρία να εισπράξω την ακόμα μεγαλύτερη τιμή του πλειοδότη;
• Ο αγοραστής αναρωτιέται: Πως θα αντιμετωπίσω τον κακόπιστο ανταγωνιστή μου που θα δώσει μια παράλογα υψηλή τιμή, θα κερδίσει το αντικείμενο του πόθου μου και θα πληρώσει την δική μου προσφορά;

Η σύντομη απάντηση στο πρώτο ερώτημα είναι ότι το αναμενόμενο έσοδο για τον πωλητή στην δημοπρασία δεύτερης τιμής είναι ίσο με αυτό της δημοπρασίας πρώτης τιμής - δηλαδή αυτής που κερδίζει ο πλειοδότης και πληρώνει την τιμή που προσέφερε. Η πρόταση αυτή είναι το "θεώρημα της ισοδυναμίας". Ο Vickrey  το απέδειξε μαθηματικά (βλέπε σημείωση για "διαισθητική" εξήγηση). Είναι αυθεντία και τον εμπιστευόμαστε. Αν όμως είναι έτσι, τότε ο πωλητής έχει την ευκαιρία χωρίς να χάσει τίποτα σε έσοδα, χρησιμοποιώντας την δημοπρασία δεύτερης τιμής να κερδίσει κάτι άλλο. Την σιγουριά ότι μηδενίζει το κίνητρο των αγοραστών για προσυνεννόηση. Πράγμα που εξηγείται αν δούμε τα πράγματα απο την πλευρά των αγοραστών.

Το ερώτημα του αγοραστή είναι πιο ενδιαφέρον και συγχρόνως επεξηγεί το πλεονέκτημα για τον πωλητή. Η απάντηση είναι ότι η δημοπρασία δεύτερης τιμής (σε αντίθεση με την πρώτης τιμής) δίνει κίνητρο σε όλους τους ανταγωνιστές να προσφέρουν ακριβώς την πραγματική τιμή που αξίζει γι' αυτούς το αντικείμενο αδιαφορώντας για το τι κάνουν οι άλλοι. Με όρους τη θεωρίας παιγνίων η στρατηγική "προσφέρω ακριβώς ότι αξίζει για μένα" είναι προτιμότερη ("κυρίαρχη") έναντι των εναλλακτικών "προσφέρω κάτι παραπάνω" ή "κάτι παρακάτω" - προσπαθώντας να μαντέψω τι θα κάνουν οι άλλοι. Αυτός τυχαίνει να είναι και ο ορισμός μιας κατάστασης που ονομάζεται "Ισορροπία του Nash" (που τελευταία έγινε διάσημη και στον ελληνικό θεατρικό χώρο).   

Απαντώντας στο συγκεκριμένο ερώτημα της περίπτωσης του "κακόπιστου" ανταγωνιστή που δίνει την υψηλή τιμή και πληρώνει την δεύτερη η απάντηση είναι ότι:  Υπάρχουν δύο περιπτώσεις. Είτε δεν είναι πραγματικά κακόπιστος και για κάποιο λόγο (που ο χαμένος στην δημοπρασία αξίζει να διερευνήσει) το αντικείμενο πράγματι αξίζει περισσότερο γι' αυτόν, είτε ζημιώθηκε  απο την αγορά του αυτή (πράγμα που ίσως παρηγορεί τον χαμένο). Σε κάθε περίπτωση όμως, ο "κακόπιστος" θα μπορούσε να μηδενίσει την πιθανότητα να χάσει λεφτά άν απλώς έδινε την προσφορά που αντιστοιχεί την πραγματική αξία (για αυτόν) του αντικειμένου. Αν είναι λογικός αυτό θα κάνει και αυτό ακριβώς υποθέτει ο Vickrey.

Ο σχεδιασμός μιας δημοπρασίας είναι ένα "λεπτό" εγχείρημα. Ευτυχώς υπάρχει (και στην Ελλάδα) αρκετή σχετική εμπειρία. Ενα παράδειγμα των λεπτομερειών που πρέπει να προσέχει κανείς είναι τα ακόλουθα:

• Πρέπει οι κανόνες να εκμηδενίζουν την πιθανότητα ένας δημοπρατών να μπορεί να συλλέξει τις προσφορές, να τις ανοίξει και να προσθέσει μια "δική του" (Πλειοδότης 1,000 ευρώ, δεύτερη τιμή 100 ευρώ, ο δημοπρατών εισάγει μια προσφορά των 999 ευρώ και μοιράζεται το κέρδος με τον πωλητή). Οι προσφορές πρέπει να ανοίγονται δημόσια και ταυτόχρονα.
• Πρέπει να μην δημοσιοποιούνται οι προσφορές γιατί η πληροφορία για την "πραγματική αξία" του αντικειμένου για κάθε συμμετέχοντα έχει εμπορική αξία (να παρατηρήσουμε ότι απο την φύση της διαδικασίας δεν δημοσιοποιείται παρά μόνο ο νικητής και η νικητήρια τιμή που ΔΕΝ είναι η τιμή του νικητή).

Οι δημοπρασίες είναι εξαιρετικά χρήσιμο εργαλείο για τις επιχειρήσεις και την αγορά γενικότερα. Η ενημέρωση όλων για την βέλτιση χρήση - που δεν είναι πάντα προφανής με την κοινή λογική - ελπίζουμε ότι θα βοηθήσει.

Σημείωση: "Θεώρημα της ισοδυναμίας"- διαισθητική εξήγηση.  Στη δημοπρασία δεύτερης τιμής προτιμότερη στρατηγική είναι η πραγματική αξία για τον προσφέροντα (true value) και το έσοδο λίγο μικρότερο απο αυτήν. Στην δημοπρασία πρώτης τιμής η προτιμότερη στρατηγική είναι μια τυχαία επιλεγμένη προσφορά ομοιόμορφα κατανεμημένη γύρω απο μια μικρότερη απο την πραγματική αξία (ανάλογα με το τι μαντεύεις ότι θα κάνει ο ανταγωνσμός- γιατί εδώ έχεις κίνητρο να μαντέψεις τι θα κάνει ο ανταγωνιστής - το ίδιο βέβαια κι αυτός για σένα). Ο μέσος όρος της (άρα και το αναμενόμενο έσοδο) είναι πάλι μικρότερη απο την πραγματική αξία. Στην πραγματικότητα αποδεικνύεται μαθηματικά ότι το αναμενόμενο έσοδο είναι το ίδιο.

Προσφορές Εναλλακτικών Παρόχων Ηλεκτρισμού : "Κάλλιο Πέντε και στο Χέρι..."

Οι εναλλακτικοί Πάροχοι ηλεκτρισμού, στην προσπάθειά τους να προσελκύσουν πελάτες χαμηλής τάσης (οικιακούς και μικρούς επαγγελματικούς) προσφέρουν ελκυστικά τιμολόγια που ισοδυναμούν σύμφωνα με τον αλγόριθμο σύγκρισης του allazorevma.gr  σε εξοικονόμηση ποσών της τάξεως από 50 έως 150 ευρώ τον χρόνο για τον καταναλωτή ανάλογα με το ύψος της κατανάλωσης του. Αυτό που πρέπει να προσέξουν οι καταναλωτές είναι ότι πολλές προσφορές ισχύουν μόνο εάν παραμείνει κανείς  πελάτης του νέου προμηθευτή για περισσότερο από ένα χρόνο (που είναι ο χρόνος διάρκειας ενός τυπικού συμβολαίου χωρίς προσφορά). Υπάρχουν οι εξής παράμετροι που κατά την εβδομαδιαία τιμοληψία και μελέτη των όρων των σχετικών συμβάσεων έχει ανακαλύψει μέχρι τώρα το allazorevma.gr:

• Κατ΄αρχήν η διάρκεια της υποχρεωτικής παραμονής ποικίλει από 18 μήνες μέχρι 2 χρόνια.
• Πιο σημαντικό, διαφέρει η "ποινή" σε περίπτωση που ο καταναλωτής αλλάξει Πάροχο πριν το τέλος της υποχρεωτικής παραμονής. Ορισμένοι Πάροχοι απαιτούν επιστροφή του συνόλου της έκπτωσης. Αλλοι ζητούν αναλογικά το ποσό της έκπτωσης που αντιστοιχεί στον χρόνο παραμονής (μετά από ένα ελάχιστο διάστημα).   
• Σημαντική παράμετρος είναι ο χρόνος που η τιμή παραμένει σταθερή. Ορισμένες προσφορές προβλέπουν σταθερή (και χαμηλή) τιμή προσφοράς για ορισμένους μήνες (4 ή 6). Μετά από την πάροδο των μηνών αυτών, διατηρούν το δικαίωμα να αλλάξουν την τιμή (έχοντας ζητήσει παράλληλα υποχρεωτική παραμονή μεγαλύτερη του ενός χρόνου). Από την άλλη μεριά υπάρχουν προσφορές με σταθερή τιμή για όλο το διάστημα της υποχρεωτικής παραμονής.
• Να σημειωθεί επίσης ότι ορισμένοι προμηθευτές θέτουν ως όρο για την προσφορά να πληρώνει ο πελάτης με πιστωτική κάρτα ή πάγια εντολή.
• Τέλος υπάρχουν προμηθευτές οι οποίοι δεν έχουν δημοσιοποιήσει τους ακριβείς όρους της προσφοράς τους μέσω γραπτών συμβατικών κειμένων παρά μόνο σε διαφημιστικού χαρακτήρα κείμενα.

Η πρακτική της υποχρεωτικής παραμονής είναι λογική γιατί ο Προμηθευτής πρέπει να εξασφαλίσει ότι η επένδυσή του στην πρόσκτηση του νέου πελάτη θα αποσβεστεί σε εύλογο χρονικό διάστημα. Από την άλλη μεριά ο πελάτης θα πρέπει να γνωρίζει ότι συμφωνεί πιθανόν σε ένα συμβόλαιο το οποίο έναντι μιας χαμηλής αρχικής και προσωρινής τιμής θα τον δεσμεύσει, αποτρέποντας τον από το να απολαύσει πιθανόν ακόμα χαμηλότερες τιμές στο μέλλον.

Το allazorevma.gr  ελέγχει και μελετά τις δημόσια διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης σχετικά με τις προσφορές των Παρόχων, ταξινομεί τις πληροφορίες και τις παρουσιάζει στη  σύγκριση τιμών περιλαμβάνοντας τες τόσο στον αλγόριθμο υπολογισμού όσο και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά των τιμολογίων. Στα ποιοτικά χαρακτηριστικά περιγράφονται οι όροι των προσφορών που δεν είναι δυνατόν να αποτιμηθούν σε ευρώ (με τρόπο καταληπτό από μη ειδικούς) γιατί αφορούν στην ουσία ανάληψη και κατανομή κινδύνων. 

Με το δεδομένο αυτό, η συμβουλή του allazorevma.gr  στους καταναλωτές είναι: Aν σκοπεύουν να αποδεχθούν μια ελκυστική προσφορά να επιλέξουν (κατά προτίμηση μέσω του allazorevma.gr) αυτή που θα τους εξασφαλίσει την πιο μακροχρόνια σταθερότητα της τιμής ακόμα και αν δεν είναι η υψηλότερη σε όφελος. Αυτό γιατί ο  Πάροχος είναι σε θέση να προβλέψει καλύτερα (και να αναλάβει) τον κίνδυνο αλλαγής της τιμής από ότι ο καταναλωτής.

Οι Τιμές Χονδρικής Κατακρημνίζονται - της Λιανικής Πότε;

Ουδέν ιδιαίτερα σημαντικό από την αναφορά για την αγορά ηλεκτρισμού του ΛΑΓΗΕ για τον Ιανουάριο του 2016 που εκδόθηκε εχθές. Το μερίδιο αγοράς των Εναλλακτικών Παρόχων εξακολουθεί κοντά στο 5,5%. Αξίζει να αναφερθούν:

• Η μείωση κατά 3% της κατανάλωσης και κατά 5% της αιχμής του συστήματος σε σχέση με τον Ιανουάριο του 2015. Ίσως οφείλεται στον καιρό. 
• Η μεγάλη αύξηση (κατά 54%!) της συμμετοχής του φυσικού αερίου στο ενεργειακό μείγμα αλλά και των υδροηλεκτρικών σε βάρος του λιγνίτη και των εισαγωγών. Οι ΑΠΕ στάσιμες. Οφείλεται ίσως στην πτώση των τιμών του φυσικού αερίου (που συνδέεται με το πετρέλαιο).

Μια σημαντική παρατήρηση δεν αφορά τον Ιανουάριο του 2016 μόνο, αλλά όλο το περασμένο δωδεκάμηνο. Η παρατήρηση είναι ότι κατά τους τελευταίους 12 μήνες η οριακή τιμή συστήματος ,δηλαδή η (κατά καλή προσέγγιση) χονδρική τιμή του ηλεκτρισμού έχει μειωθεί για κάθε μήνα της περιόδου κατά 15% σε μέσο όρο σε σχέση με τον αντίστοιχο μήνα του 2014. Εδώ και ένα χρόνο με άλλα λόγια, η χονδρική τιμή της αγοράς πέφτει με περίπου σταθερό ρυθμό σε ποσοστό 15%.  Θα περίμενε κανείς ότι η μείωση αυτή, έστω και με μια χρονική υστέρηση μερικών μηνών, θα εμφανιζόταν στην λιανική αγορά.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι πράγματι στην Μέση Τάση ο ρυθμός πτώσης των τιμών είναι σ' αυτή την τάξη μεγέθους. Στους μικρούς οικιακούς και εμπορικούς καταναλωτές όμως δεν εμφανίστηκε παρόμοιου μεγέθους γενναιοδωρία. Υπάρχει πτώση τιμών αλλά σε χαμηλότερο ρυθμό (το allazorevma.gr τον υπολογίζει στο 4-5% στην διάρκεια του τελευταίου τριμήνου του 2015). Είναι εμφανές ότι υπάρχει έλλειψη ανταγωνισμού στην αγορά της χαμηλής τάσης που αφορά το 65% της κατανάλωσης αλλά την συντριπτική πλειοψηφία των καταναλωτών. Κατά την άποψή μας, αν συνεχιστεί αυτή η καθυστέρηση στην μεταφορά της μείωσης της χονδρικής τιμής στην λιανική, ο ρυθμιστής της αγοράς (η ΡΑΕ ή όποιος άλλος) θα πρέπει να αναλάβει κάποιου είδους δράση.