Κάνουμε Test Drive στα Τιμολόγια Ρεύματος Σταθερής Δαπάνης

Εδώ και μερικούς μήνες έχουν εμφανιστεί στην αγορά ρεύματος ορισμένα τιμολόγια που υπόσχονται όχι μόνο σταθερή τιμή στο ρεύμα αλλά σταθερή μηναία δαπάνη στους λογαριασμούς των καταναλωτών για ένα 12μηνο. Η ιδέα δεν είναι καινοτομική - είχε εφαρμοστεί στο παρελθόν με μικρή εμπορική επιτυχία. Αυτή τη φορά όμως φαίνεται ότι οι Πάροχοι επιμένουν, προκαλώντας αμηχανία στον ρυθμιστή (την Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων κλπ. - ΡΑΑΕΥ) ο οποίος ψάχνει χρώμα γι' αυτά καθώς δεν πείθεται ότι είναι σταθερά - μπλε όπως διατείνονται και τα προωθούν  οι Πάροχοι. 

Αφήνουμε τον Ρυθμιστή να πνίγεται σε μια κουταλιά νερό και εκθέτουμε  την  δική μας άποψη: Η σταθερότητα στην δαπάνη που προσφέρουν τα τιμολόγια αυτά κατά την διάρκεια των 12 μηνών αντισταθμίζεται από την αυξημένη πολυπλοκότητα και αβεβαιότητα στην εκκαθάρισή τους. Επιπρόσθετα, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων  καταλήγουν να είναι ελαφρά ακριβότερα από τα απλά σταθερά τιμολόγια - πράγμα που είναι εξαιρετικά δύσκολο στον καταναλωτή να επιβεβαιώσει (και είναι ο κύριος λόγος που η ΡΑΑΕΥ διστάζει να τα χαρακτηρίσει ως "μπλε").

Με άλλα λόγια ένας καταναλωτής που θέλει να πληρώνει κάθε μήνα για ρεύμα το ίδιο σταθερό ποσό - ανεξάρτητα από τις αυξομειώσεις στην κατανάλωσή του - έχει την δυνατότητα να επιλέξει ένα τιμολόγιο σταθερής δαπάνης. Θα πρέπει όμως να κατανοήσει ότι θα υπάρξει εκκαθάριση. Μέσω της οποίας θα ευθυγραμμιστεί η πραγματική του κατανάλωση με τις πληρωμές που έχει ήδη κάνει. Είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω. Η αβεβαιότητα για το ποσό στον λογαριασμό του ρεύματος κάθε μήνα μεταφέρεται συσσωρευμένη στην χρονιά. Έστω και αν ο Πάροχος παρέχει πληροφορία για την μηνιαία κατανάλωση κατά την διάρκεια της 12μηνης σύμβασης.

Τα πράγματα γίνονται πιο πολύπλοκα γιατί τα τιμολόγια σταθερής δαπάνης δεν είναι όλα ακριβώς ίδια στον μηχανισμό τους. Είναι τόσες οι παραλλαγές που, αν η ΡΑΑΕΥ ήθελε να εφαρμόσει πλήρως την λογική του χρωματισμού των τιμολογίων, θα υπήρχε ο κίνδυνος να εξαντλήσει το οπτικό φάσμα (το allazorevma.gr έχει ήδη προτείνει την χρήση δίχρωμων τιμολογίων). Παραδείγματα:

Σε ένα από τα τιμολόγια στα οποία η σταθερή δαπάνη περιλαμβάνει και τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις, η εκκαθάριση γίνεται με τέτοιο τρόπο που καθιστά εντελώς αδιαφανές το ότι καταναλωτές με διαφορετική συμφωνημένη ισχύ πληρώνουν τελικά διαφορετική τιμή για τις ανταγωνιστικές χρεώσεις. Η ανταγωνιστική τιμή που θα πληρώσει στο τιμολόγιο αυτό ένας οικιακός καταναλωτής μονοφασικός (8 KVA συμφωνημένη ισχύ) είναι υψηλότερη από αυτή που θα πληρώσει ένας καταναλωτής τριφασικός (25 KVA συμφωνημένη ισχύ) για την ίδια κατανάλωση (βλέπε ενδεικτικό Πίνακα παρακάτω).

Σε άλλα τιμολόγια σταθερής δαπάνης ο καταναλωτής θα πρέπει να προσέξει ότι η εκκαθάριση γίνεται πάντα προς τα πάνω και ποτέ προς τα κάτω. Είναι η πρακτική του "take or pay". Αν η συσσωρευμένη κατανάλωση στην εκκαθάριση είναι μεγαλύτερη από την  προσυμφωνημένη (και στην πράξη προαγορασμένη) τότε χρεώνεται η διαφορά. Αν όμως η κατανάλωση είναι χαμηλότερη, ο Πάροχος δεν επιστρέφει την διαφορά - δεν υπάρχει πίστωση. 

Το allazorevma.gr δεν μπορεί παρά να διαπιστώσει ότι υπάρχει ένα τουλάχιστον τιμολόγιο σταθερής δαπάνης που δεν έχει κανένα από τα παραπάνω προβλήματα. Είναι απολύτως διαφανές και παρέχει στον καταναλωτή που το επιλέγει την σταθερότητα που επιθυμεί - τουλάχιστον για ένα εξάμηνο - έστω σε "τσιμπημένη" τιμή. Το τιμολόγιο αυτό, που προσφέρεται από τον Δεσπόζοντα Πάροχο, δεν είναι τίποτα άλλο από την επανεμφάνιση "από την πίσω πόρτα" του παλιού καλού τιμολογίου με τους μηνιαίους (ισόποσους πλέον) έναντι και τους τρείς εκκαθαριστικούς - οι οποίοι γίνονται τώρα δύο τον χρόνο. Φαίνεται ότι ο δεσπόζων Πάροχος, όντας υπό κρατικό έλεγχο, έχει το θάρρος να διακωμωδεί τις αποφάσεις του ΥΠΕΝ για αναγκαστικούς μηνιαίους εκκαθαριστικούς!

Το γενικό συμπέρασμα του allazorevma.gr είναι ότι τα τιμολόγια σταθερής δαπάνης δημιουργούν στην παρούσα φάση* πολύ θόρυβο για το τίποτα. Η μάλλον πολύ θόρυβο με αποτέλεσμα την διασπορά σύγχυσης στους καταναλωτές. Το προϊόν του δεσπόζοντα παρόχου δείχνει ότι η σταθερότητα στην δαπάνη - στον βαθμό που οι καταναλωτές την επιθυμούν -  είναι εφικτή χωρίς καμία απολύτως ρυθμιστική παρέμβαση. Ελπίζουμε ότι την λύση θα την δώσει η ετυμηγορία της αγοράς - έστω προς την  δυσάρεστη για τον ανταγωνισμό κατεύθυνση.

* Έχουμε πρόσφατα υποστηρίξει  ότι στο μέλλον τα τιμολόγια σταθερής δαπάνης θα διευκολύνουν την διαχείριση της ζήτησης από το δίκτυο μέσω των έξυπνων μετρητών. Αυτό όμως προϋποθέτει την δυνατότητα του Παρόχου να αναλαμβάνει τον έλεγχο μέρους (ή όλων) των φορτίων (https://clarusesco-smartenergy.blogspot.com/2025/06/picasso.html)

Αύξηση αντί για Μείωση στο Ρεύμα από το Καλώδιο της Κρήτης;

Είναι πολλά χρόνια τώρα που το κράτος διαβεβαιώνει τους καταναλωτές ότι με την πλήρη λειτουργία της υποβρύχιας διασύνδεσης της Κρήτης θα μειωθεί η τιμή του ρεύματος. Αυτό θα γινόταν σύμφωνα με το αφήγημα γιατί θα μειωνόταν ο λογαριασμός των Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) μέσω του οποίου επιδοτείται το ρεύμα στην Κρήτη. Η διασύνδεση μέσω του ενός καλωδίου της διασύνδεσης λειτουργεί εδώ και χρόνια και το δεύτερο καλώδιο είναι έτοιμο να λειτουργήσει όπως ανακοίνωσε ο ΑΔΜΗΕ. Αξιόπιστο νέο αφού προγραμμάτισε και την τελετή των εγκαινίων! 

Το παράδοξο όμως είναι ότι η χρέωση για τα ΥΚΩ δεν έχει αλλάξει και - ακόμα χειρότερα - οι προοπτικές για μειώσεις στο μέλλον είναι απαισιόδοξες. Οι δημοσιογραφικές πληροφορίες* είναι ότι ο ΕΛΥΚΩ (Ειδικός Λογαριασμός Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας) παρουσιάζει έλλειμμα 500 εκατομμυρίων ευρώ. Ο Τύπος αναφέρει ότι το κράτος σκοπεύει να πιστώσει τον λογαριασμό με 200 εκατομμύρια ευρώ από τον προϋπολογισμό του 2026. Τα υπόλοιπα 300 εκατομμύρια θα πρέπει όμως να πληρωθούν από τους καταναλωτές. Τα 300 εκατομμύρια ευρώ υπολογίζουμε ότι αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 2 χρόνια εσόδων για τον ΕΛΥΚΩ από τους λογαριασμούς των οικιακών καταναλωτών. 

Η ειρωνεία είναι ότι το έλλειμα δημιουργήθηκε στην διάρκεια της κρίσης 21-23 οπότε ο λογαριασμός είχε πλεόνασμα. Γιατί με το ένα καλώδιο η Κρήτη επιδοτούσε την υπόλοιπη Ελλάδα αφού, στην περίοδο αυτή, το μαζούτ που έκαιγαν οι σταθμοί της ήταν φθηνότερο από το φυσικό αέριο. Το πλεόνασμα εκείνο δόθηκε μέσω του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης ως επιδότηση στους πολίτες. Οι οποίοι τώρα θα πρέπει να την επιστρέψουν είτε ως φορολογούμενοι είτε ως καταναλωτές!

Σαν μην  έφθαναν τα άσχημα αυτά νέα, που απομακρύνουν την πιθανότητα ελάφρυνσης των καταναλωτών μέσω των μειώσεων στις ΥΚΩ για πολλά χρόνια, ο Τύπος μας πληροφορεί (και μας υπενθυμίζει) ότι οι χρεώσεις για το δίκτυο μεταφοράς αυξάνονται για δεύτερο συνεχή χρόνο. Η αλήθεια είναι ότι η αύξηση του 2025 δεν έχει ακόμα - για άγνωστο λόγο - δημοσιευθεί σε ΦΕΚ αλλά η απόφαση της ΡΑΑΕΥ έχει ληφθεί ήδη από τον 7/25 (μας διαβεβαιώνει ο Τύπος, γιατί την απόφαση δεν μπορέσαμε να την βρούμε αναρτημένη στην ιστοσελίδα της ΡΑΑΕΥ)**. Ποια είναι η δικαιολογία για την νέα αυτή αύξηση των χρεώσεων δικτύου Μεταφοράς; Είναι - έκπληξη!- η ανάγκη να αποζημιωθεί ο ΑΔΜΗΕ, όχι μόνο για το καλώδιο της Κρήτης, που θα εγκαινιαστεί οσονούπω, αλλά και για το καλώδιο της Κύπρου που δεν έχει ακόμα οριστικοποιηθεί καν η κατασκευή του.

Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται συνοπτικά τα δυσάρεστα νέα. Ο προσεκτικός παρατηρητής θα προσέξει ότι ακόμα και αν οι χρεώσεις ΥΚΩ μειώνονταν στο μισό (πράγμα απίθανο στο προβλεπτό μέλλον) οι αυξήσεις στις χρεώσεις του Δικτύου Μεταφοράς (που έχουν ήδη επιβληθεί) αντισταθμίζουν την σχετική ελάφρυνση. Ας μην υπερβάλουμε όμως. Αντί για μείωση, 12 ευρώ περισσότερα τον χρόνο για τον μέσο καταναλωτή. Δεν χάθηκε ο κόσμος χουβαρντάδες μου!

* Που επιβεβαιώνονται από τις επανειλημμένες επιστολές προς το κράτος των Προμηθευτών που χρηματοδοτούν το έλλειμα με δικά τους κεφάλαια
**Η πρακτική να μην δημοσιεύονται αποφάσεις της ΡΑΑΕΥ σε ΦΕΚ δεν είναι πάντως πρωτοφανής. Έχει υπάρξει απόφαση για αύξηση των χρεώσεων ΥΚΩ σε 17,9 ευρώ τη μεγαβατώρα που δεν δημοσιεύτηκε ποτέ - την "έφαγε η μαρμάγκα" που λέει και ο λαός.

Ρυθμιζόμενα στο Ρεύμα; Που να δείτε τα Γερμανικά!

Καιρός να ρίξουμε μια ματιά στα συμβαίνοντα στην Γερμανία, την ναυαρχίδα της Ευρωπαϊκής οικονομίας και συγκεκριμένα στο πόσο στοιχίζει εκεί το ρεύμα στους οικιακούς καταναλωτές και γιατί. Ο σκοπός είναι να συγκρίνουμε τα στοιχεία με αυτά της χώρας μας ώστε να πάρουμε ιδέες. Τι να αντιγράψουμε και τι να αποφύγουμε. Ή τι μας περιμένει στο μέλλον - καθώς η Γερμανία είναι συνήθως πρωτοπόρα σε ιδέες! Τα στοιχεία παρουσιάζονται στον παρακάτω Πίνακα. Οι παρατηρήσεις μας:

Το ρεύμα στοιχίζει ακριβότερα (σε ονομαστικές τιμές) στην Γερμανία - αλλά αυτό δεν οφείλεται στις ανταγωνιστικές χρεώσεις δηλαδή σε αυτές που καθορίζονται από τις αγορές (χονδρική και λιανική). Αυτές είναι φθηνότερες στην Γερμανία. Αυτό που κοστίζει πολύ ακριβότερα στην Γερμανία είναι τα Δίκτυα (σχεδόν διπλάσιο κόστος από ότι στην χώρα μας) και οι διάφοροι φόροι και τέλη (εντυπωσιακή διαφορά στον ΦΠΑ: 19% στην Γερμανία - 6% στην Ελλάδα).

Τα λιγότερο ευχάριστα μαντάτα είναι κατά την άποψή μας ότι οι χρεώσεις δικτύου θα τείνουν να συγκλίνουν στο μέλλον. Από την μια μεριά η Γερμανική κυβέρνηση υποσχέθηκε ότι θα αναλάβει μέρος του κόστους των δικτύων μέσω του κρατικού προϋπολογισμού και από την άλλη οι Έλληνες διαχειριστές δικτύων ετοιμάζουν φαραωνικές επενδύσεις. Με συνέπεια να απαιτήσουν να συνεχίσουν να παίρνουν γενναίες αυξήσεις στις χρεώσεις στα επόμενα χρόνια. Αμφιβάλουμε ότι το ελληνικό κράτος θα μπορέσει να υποστηρίξει τα δίκτυα με κρατικά χρήματα.

Τα συναισθήματα όταν διερευνά κανείς τις υπόλοιπες ρυθμιζόμενες χρεώσεις στις δύο χώρες είναι μικτά.  Μας εντυπωσιάζει θετικά ότι είμαστε "φθηνότεροι" στην Ελλάδα. Υπάρχουν  όμως σκιές. Οι λογαριασμοί των ρυθμιζόμενων χρεώσεων στην Ελλάδα (ΥΚΩ και ΕΤΜΕΑΡ) έχουν αθροιστικό έλλειμα που πλησιάζει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ. Τα ποσά αυτά θα τα πληρώσουν οι Έλληνες πολίτες είτε ως καταναλωτές ρεύματος είτε ως φορολογούμενοι. Η εικόνα του Πίνακα συνεπώς είναι ελαφρώς παραπλανητική (δεν έχουμε πληροφόρηση για ανάλογα προβλήματα στην Γερμανία).

Η απουσία των γερμανικού ΕΤΜΕΑΡ (του τέλους για την επιδότηση των ΑΠΕ που έχει καταργηθεί από το 2022) δίνει έναυσμα για στοχασμό και όνειρα. Να κάτι που θα μπορούσαμε να αντιγράψουμε - πως το κατάφεραν οι Γερμανοί; Αλλά η ανάλυση των υπόλοιπων ρυθμιζόμενων στην Γερμανία προκαλεί συναισθήματα τρόμου και θυμηδίας. Ο τρόμος είναι μην πάρουν ιδέες και οι δικοί μας. Θυμηδία προκαλεί η αφέλεια(;) των Γερμανών που δεν διστάζουν να πουν την αλήθεια για το τι χρεώνουν και γιατί. Ακούστε:

• Οι καταναλωτές επιδοτούν τους διαχειριστές δικτύων για να αγοράσουν δικαιώματα διέλευσης για την  τοποθέτηση των αγωγών και καλωδίων τους (από τις τοπικές αρχές πιθανότατα).
• Επιδοτούν τα δίκτυα για να καλυφθούν τα πρόστιμα που πληρώνουν γιατί καθυστερούν να συνδέσουν offshore ανεμογεννήτριες!
• Οι καταναλωτές επιδοτούν με ξεχωριστό τέλος την συμπαραγωγή
• Και το καλύτερο: Οι οικιακοί καταναλωτές χρεώνονται με την επιδότηση που δίνει το κράτος στις μεγάλες βιομηχανίες για την μείωση των χρεώσεων δικτύων τους! 

Αν μπορεί κανείς να βγάλει ένα γενικό συμπέρασμα είναι ότι στο μέλλον η τιμή του ρεύματος θα επηρεάζεται πολύ περισσότερο από τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις παρά από τις αγορές. Και ότι στην Ελλάδα αυτό το πρόβλημα βρίσκεται μπροστά μας και όχι πίσω μας.

ΔΕΔΔΗΕ: Επενδύσεις στον Πίθο των Δαναΐδων;

Σε μια χώρα που διψάει για επενδύσεις, ο υπό κρατικό έλεγχο οργανισμός που διαχειρίζεται τα δίκτυα διανομής ηλεκτρισμού σκοπεύει να προβεί σε φαραωνικές επενδύσεις τα επόμενα πέντε χρόνια που πλησιάζουν σε μέγεθος τα ήδη φουσκωμένα έσοδά του στην ίδια περίοδο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι ένα μεγάλο μέρος των επενδύσεων αφορούν την περίφημη "πράσινη μετάβαση" είναι δηλαδή malinvestments - επενδύσεις με αρνητική απόδοση* (τόσο ιδιωτική όσο και κοινωνική). Ένα δεύτερο σημαντικό πρόβλημα είναι ότι η διαδικασία με την οποία το κράτος ελέγχει (υποθέτοντας ότι έχει την θέληση) την αναγκαιότητα και την αποδοτικότητα των επενδύσεων αυτών είναι προβληματική.  Συνεπώς είναι άμεση ανάγκη να αναθεωρηθεί το μέρος των επενδύσεων που σχετίζεται με την "πράσινη μετάβαση". Σε δεύτερο χρόνο θα πρέπει να ανασχεδιαστεί εκ βάθρων η μέθοδος ελέγχου του διαχειριστή. Συγκεκριμένα:

Οι επενδύσεις του ΔΕΔΔΗΕ για την υποστήριξη της "πράσινης μετάβασης", που σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ίδιου του οργανισμού αφορούν σχεδόν το 50% του αναπτυξιακού του πλάνου, θα πρέπει να αναμορφωθούν αφού αναθεωρηθεί το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ). Οι πρόσφατες έγγραφες δηλώσεις κυβερνητικών στελεχών υψηλότατου επιπέδου περί "λανθασμένων στόχων" ή "λύσης λάθος προβλήματος" υποδεικνύουν ότι χρειάζεται (και ίσως επίκειται) αναθεώρηση προς τα κάτω των φιλόδοξων στόχων του Σχεδίου. Είναι πιθανό ότι σε ένα αναθεωρημένο ΕΣΕΚ ο στόχος για συμμετοχή των ΑΠΕ στην παραγωγή, για τοποθέτηση έξυπνων μετρητών αλλά και για εξηλεκτρισμό των πάντων θα είναι σημαντικά μειωμένος.

Είναι επίσης σημαντικός ο σαφής διαχωρισμός των επενδύσεων για την ανάπτυξη των δικτύου από αυτές που στην πράξη αποτελούν απλώς συντήρηση κεφαλαίου. Το δίκτυο διανομής της χώρας είναι φτωχής κατασκευής και μεγάλης ηλικίας και η ποιότητά του (π.χ. απώλειες, βλάβες, πρόκληση πυρκαγιών) που δεν ήταν ποτέ υψηλή έχει πιθανόν υποβαθμιστεί περαιτέρω. Η αποκατάστασή του θα πρέπει να βαρύνει τους σημερινούς καταναλωτές και όχι τους μελλοντικούς. Δεν θα έπρεπε συνεπώς να συμμετέχει στο επενδυτικό πλάνο το οποίο αυξάνει την ρυθμιζόμενη βάση παγίων και θα χρηματοδοτηθεί με νέα κεφάλαια (ίδια, δανεικά ή ευρωπαϊκές επιδοτήσεις). Θα πρέπει να "εξοδοποιείται" όπως λένε οι λογιστές.

Οι δύο αυτές παρεμβάσεις στον σχέδιο του ΔΕΔΔΗΕ θα μπορούσαν να μειώσουν το ύψος των επενδύσεων στο 1/3 περίπου του ποσού που προτείνεται. Από τα 4,5 δισεκατομμύρια ευρώ μέχρι το 2030 στα 1,5 δισεκατομμύρια. Αυτό το ποσό θα αποτελεί ένα ποσοστό των εσόδων του ΔΕΕΔΗΕ τα επόμενα χρόνια της τάξεως του 20-25% (capex to sales) που είναι υψηλό αλλά αναμενόμενο για μια επιχείρηση έντασης κεφαλαίου. Αυτό θα απέχει σχεδόν μια τάξη μεγέθους από το περίπου 100% που προτείνεται με το τρέχον Σχέδιο και το οποίο αποτελεί ίσως παγκόσμια πρωτοτυπία.

Παράλληλα θα πρέπει να αρχίσει ο σχεδιασμός για πλήρη αναθεώρηση της μεθόδου ρυθμιστικού ελέγχου του ΔΕΔΔΗΕ. Η σημερινή διαδικασία δεν εξασφαλίζει τα αναγκαία κίνητρα (αντίθετα δημιουργεί αντικίνητρα) στους συμμετέχοντες για να υποκαταστήσουν έστω και προσεγγιστικά τον επιχειρηματικό ανταγωνισμό - πράγμα που είναι, θεωρητικά τουλάχιστον, η δουλειά τους.

Μια άμεση επέμβαση θα ήταν η χρησιμοποίηση ανεξάρτητου τρίτου ελεγκτή κατά προτίμηση διεθνούς φήμης και εμπειρίας - κατ' αναλογία με την (κατά γενική ομολογία πετυχημένη) χρήση ξένων διαιτητών στο ποδοσφαιρικό μας πρωτάθλημα. Ακόμα καλύτερο θα ήταν αν, με τη βοήθεια ίσως του ανεξάρτητου ελεγκτή, υιοθετηθεί ως υποκατάστατο του ανταγωνισμού η θεσμοθέτηση ενός πλαισίου σύγκρισης της αποτελεσματικότητας (benchmarking) στην ρυθμιστική διαδικασία. Το benchmarking θα μπορούσε να εφαρμόζεται σε σύγκριση (σωρευτικά):

• Με το δίκτυο μιας ευρωπαϊκής χώρας ή ένα μέσο όρο χωρών με δίκτυα που έχουν ομοειδή χαρακτηριστικά.
• Με το δίκτυο μιας επιχείρησης ευρωπαϊκής χώρας που ανήκει στον ελληνικό δεσπόζοντα Πάροχο (Ρουμανία).
• Μεταξύ των δικτύων των περιφερειών του ίδιου του Διανομέα  - το αποκαλούμενο στην Μ. Βρετανία "yardstick competition" (που θα μπορούσε να αποτελέσει και μέρος ενός συστήματος αμοιβών με βάση την επίδοση των μονάδων και των στελεχών).

Όπως έχει παρατηρηθεί από άλλους σχολιαστές, το Σχέδιο Ανάπτυξης του ΔΕΔΔΗΕ δεν περιλαμβάνει επαρκώς δείκτες αποτελεσματικότητας. Η πρόταση του γράφοντος είναι ότι οι δείκτες αυτοί όταν θεσμοθετηθούν καλό θα ήταν να βασίζονται σε μια συγκριτική ανάλυση. 

Ο ΔΕΔΔΗΕ (και ο ΑΔΜΗΕ) είναι αθροιστικά ίσως οι μεγαλύτεροι επενδυτές στην χώρα. Ο έλεγχος της αποτελεσματικότητας των επενδυτικών τους σχεδίων είναι ένα πρώτης τάξεως πολιτικό πρόβλημα δεδομένου ότι αφορούν βασικές υποδομές της χώρας. Επειδή η υπάρχουσα διαδικασία ελέγχου πάσχει εμφανώς οδηγώντας σε σπατάλη σπανιζόντων κεφαλαιουχικών πόρων (σαν να προσπαθούμε να γεμίσουμε τον Πίθο των Δαναΐδων), απαιτείται μια διακομματική συμφωνία για την εφαρμογή ριζοσπαστικών λύσεων στο πρόβλημα. Δεν αρκεί το κλότσημα παρακάτω στο τενεκεδάκι. Όσο ζούμε, ελπίζουμε.

* Όπως έχει αναλυθεί από το γράφοντα επανειλημμένα, η "πράσινη μετάβαση" στην χώρα δεν έχει κανένα όφελος ούτε για τους Έλληνες ούτε -πολύ περισσότερο - για την παγκόσμια κοινότητα. Έχει ωφέλεια μόνο σε μα ιδεατή πραγματικότητα ή ένα άλλο κόσμο - περίπου όπως ένα συγχωροχάρτι.

Ακριβό Ρεύμα και τα Δικαιώματα Εκπομπής Αερίων "Ρύπων"

Συζητώντας για την "ακρίβεια" στο ρεύμα παρατηρεί κανείς ότι δεν δίδεται η δέουσα προσοχή σε ένα σημαντικό στοιχείο του κόστους παραγωγής του - στην υποχρέωση αγοράς δικαιωμάτων εκπομπής αερίων "ρύπων" - δηλαδή CO2. Αυτή επιβαρύνει τους παραγωγούς με φυσικό αέριο και λιγνίτη και η τιμή τους είναι περίπου στο ύψος των 80 ευρώ τον τόνο (εκπομπών CO2). Το κόστος αυτό μεταφράζεται σε περίπου 40 ευρώ/MWh για παραγωγή με φυσικό αέριο (80 για λιγνίτη). Αυτό σημαίνει ότι με τις σημερινές τιμές (αερίου και δικαιωμάτων) η οριακή τιμή της χονδρικής αγοράς ρεύματος (μέση τιμή 12μήνου περίπου 100 ευρώ/MWh) επιβαρύνεται από το κόστος αγοράς δικαιωμάτων σε ποσοστό ίσο ή μεγαλύτερο από την τιμή του φυσικού αερίου! (30/0,5+40=100, όπου 30 = τιμή αερίου, 0,5 βαθμός απόδοσης μετατροπής σε ρεύμα, 40 τιμή δικαιωμάτων)*. 

Το κόστος αγοράς δικαιωμάτων βέβαια επιρρίπτεται στην λιανική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής. Προσεγγιστικά, το συνολικό ποσό είναι της τάξεως του μισού δισεκατομμυρίου ευρώ που ισοδυναμεί με περίπου 20 ευρώ/MWh ή 80 ευρώ τον χρόνο για το μέσο καταναλωτή, ήτοι περίπου 10% της δαπάνης του για ρεύμα**.

Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν είναι μόνο το ύψος της τιμής των δικαιωμάτων που προβληματίζει - είναι και η διακύμανσή της. Εδώ και 10 χρόνια είναι σταθερά ανοδική από τα 5 στα 80 ευρώ/τόνο, σε αντίθεση με το φυσικό αέριο που, σε αποπληθωρισμένες τιμές, με εξαίρεση την περίοδο της κρίσης 2021-2023 είναι πρακτικά σταθερό στο ίδιο διάστημα στο επίπεδο των 20-30 ευρώ/MWh. Οι δε προβλέψεις για το μέλλον είναι ότι η τιμή των δικαιωμάτων - που οδηγείται από πολιτικές αποφάσεις της ΕΕ για την επίτευξη του Net Zero - θα συνεχίσει να αυξάνεται ενώ η τιμή του φυσικού αερίου - που εξαρτάται από τις διεθνείς αγορές -  έχει πτωτική τάση (το φυσικό αέριο που υπάρχει στον φλοιό της γης είναι πρακτικά ανεξάντλητο).

Είναι λοιπόν φυσιολογικό το επόμενο ερώτημα:  Πως αποφασίζουν οι πολιτικοί για το σημαντικό αυτό νούμερο; Η γρήγορη απάντηση είναι: Παίζοντας ένα είδος μικροπολιτικής κολοκυθιάς στην καλύτερη περίπτωση. Μπορεί η εκτίμηση αυτή να φαίνεται υπερβολική αλλά πως εξηγείται για παράδειγμα το γεγονός ότι η ίδια τιμή για τις εκπομπές από τις μεταφορές και τα κτίρια που έχει ήδη επιβληθεί στην Γερμανία έχει καθορισθεί στα επίπεδα των 50-60 ευρώ/ τόνο; Ποια "επιστημονική" θεωρία ανακάλυψε ότι οι εκπομπές αυτές διαφέρουν (ως προς την επίπτωσή τους στην κλιματική αλλαγή) από τις εκπομπές των βιομηχανιών και των παραγωγών ενέργειας;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο μόνη ομάδα χωρών που πυροβολούν το πόδι τους με αυτόν τον παράλογο κλιματικό φόρο (μαζί με την Λαϊκή Δημοκρατία της Καλιφόρνια). Παράλογο γιατί επιβαρύνει την παραγωγή και όχι την κατανάλωση CO2. Με αποτέλεσμα η παραγωγή να καταφεύγει σε χώρες που δεν επιβάλουν τον παράλογο φόρο. Παραγωγή που σε επόμενη φάση καταναλώνουν οι πολίτες των χωρών μελών της ΕΕ μέσω των εισαγωγών. Και χαμένοι και δαρμένοι οι Ευρωπαίοι πολίτες θα έλεγε ο λαός. Η αλήθεια είναι ότι η "Ευρώπη" ανέλαβε δράση για να διορθώσει τον παραλογισμό (που το γνώριζαν όλοι με το εύηχο όνομα διαρροή άνθρακα - Carbon Leakage) έστω με καθυστέρηση δεκαετιών. Γι' αυτό από το 2027 θα επιβάλλεται φόρος άνθρακα στις εισαγωγές από μη ευαίσθητες κλιματικά χώρες (Carbon Border Adjustment Mechanism - CBAM). Οπότε ο ευρωπαίος καταναλωτής θα πληρώνει άμεσα το κόστος με την αυξημένη δαπάνη για την αγορά εισαγόμενων αγαθών και όχι όπως μέχρι τώρα έμμεσα με την απώλεια της δουλειάς του. 

Πόσο αποτελεσματική είναι αυτή η φορολογία στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής; Μηδαμινή στην περίπτωση της ΕΕ δεδομένου ότι συνολικά οι εκπομπές των χωρών μελών είναι χαμηλότερες από το 10% των παγκοσμίων. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Μ. Βρετανίας όπου υπολογίζεται ότι μέσα στην  τελευταία δεκαετία η Κίνα ήταν υπεύθυνη για εκπομπές ίσες με αυτές της Μ. Βρετανίας σωρευτικά από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης μέχρι σήμερα! Για να μην αναφέρουμε την Ελλάδα για την οποία ο φόρος μοιάζει περισσότερο με συγχωροχάρτι. Πληρώνουμε για κάτι που ελπίζουμε ότι θα μας αποδοθεί σε μια άλλη ζωή. Και το χειρότερο. Σε αντίθεση με τους άλλους ευρωπαίους δεν ξέρουμε ποια είναι τα αμαρτήματα για τα οποία πρέπει να εξιλεωθούμε.

Τι πρέπει λοιπόν να γίνει; Υπάρχει εναλλακτική λύση; Η άποψη του γράφοντος είναι ότι η φορολογική αυτή επιβάρυνση πρέπει να καταργηθεί ολοσχερώς. Αν όμως αυτό δεν είναι πρακτικά δυνατό, τότε:

• Η χρήση του μηχανισμού CBAM είναι μια ορθολογική και πρακτική λύση. Γιατί είναι μια εκ των κάτω (bottom up) διαδικασία που έχει μια πιθανότητα να διευρύνει τον αριθμό των "εθελοντών" δίνοντάς τους ιδιοτελή κίνητρα (ή αντικίνητρα και μάλιστα σε βαθμό bullying αλλά έτσι είναι η ζωή...). Αυτό αναγκαστικά σημαίνει τερματισμό της προσπάθειας επιβολής εκ των άνω λύσεων όπως αυτές που προωθούνται μέσω των Ηνωμένων Εθνών.
• Πρέπει να αντικατασταθούν τα συστήματα Cap and Trade (όπως το Ευρωπαϊκό ΣΕΔΕ) με ένα γενικευμένο φόρο άνθρακα ό οποίος θα καθορίζεται και θα μεταβάλλεται ετησίως με βάση ένα κοινά αποδεκτό σημείο αναφοράς για την θέρμανση του πλανήτη (π.χ. την θερμοκρασία στην τροπόσφαιρα των τροπικών). Η μέθοδος έχει προταθεί από τον οικονομολόγο καθηγητή κ. Ross McKitrick του Πανεπιστημίου του Guelph. Το προτέρημα της μεθόδου είναι η πλήρης αποπολιτικοποίηση της διαδικασίας καθορισμού του ύψους της φορολόγησης.
• Μετά την υιοθέτηση του γενικευμένου Φόρου Άνθρακα πρέπει να καταργηθούν όλες οι επιδοτήσεις και ενισχύσεις τόσο στις ΑΠΕ όσο και την εξοικονόμηση ενέργειας (ή την προώθηση της χρήσης ηλεκτρικής). Η παράλληλη εφαρμογή του φόρου άνθρακα με τις επιδοτήσεις αυτές είναι ανορθολογική από οικονομική σκοπιά. Αρκεί κανείς να συγκρίνει το κόστος αποτροπής εκπομπών όπως αυτό εκφράζεται στο υπάρχον ΣΕΔΕ με αυτό του κόστους των επιδοτήσεων στις ΑΠΕ (ή ακόμα χειρότερα της επιδότησης στην ηλεκτροκίνηση).
• Με την κατάργηση των διαφόρων επιδοτήσεων δημιουργείται μεγαλύτερο περιθώριο για την αναδιανομή των εσόδων που εισπράττονται από τον φόρο άνθρακα στους πολίτες. Αυτό είναι η μόνη αγνή και έντιμη "Δίκαιη Μετάβαση". Έχει προταθεί στις ΗΠΑ (Carbon Dividend - και έχει εφαρμοστεί σε ένα βαθμό και στην Λ. Δ. της Καλιφόρνια) και έχει γίνει προεκλογική υπόσχεση στην Γερμανία (Klimageld).

Ποιες είναι οι πιθανότητες να γίνουν πράξη τα παραπάνω; Ελάχιστες, αλλά έχουν  αυξηθεί πρόσφατα καθώς φαίνεται ότι ορισμένοι πολιτικοί αισθανόμενοι την πίεση της ακρίβειας (αμερικανιστί affordability) διαπιστώνουν δημοσίως ότι έχουν πιθανόν "πάρει λάθος δρόμο" ή "λύνουν το λάθος πρόβλημα". Πόσο χρόνο θα χρειαστούν από την διαπίστωση αυτή μέχρι του σημείου να αρχίσουν να αντιμετωπίζουν με στοιχειώδη σοβαρότητα το θέμα είναι κάτι που ο γράφων αδυνατεί να προβλέψει.

*Γίνονται στρογγυλοποιήσεις που δεν επηρεάζουν σημαντικά το επιχείρημα. Η μέση οριακή τιμή της αγοράς (ΤΕΑ) στο διασυνδεδεμένο σύστημα είναι εντυπωσιακά σταθερή εδώ και 22 μήνες στα 105 ευρώ /MWh

** Αυτή είναι η άμεση επίπτωση. Το κόστος των δικαιωμάτων επιβαρύνει και τις επιχειρήσεις οι οποίες με την σειρά τους την μετακυλίουν στους καταναλωτές. Αν στην επιβάρυνση αυτή προστεθεί η χρέωση για την επιδότηση των ΑΠΕ (ΕΤΜΕΑΡ), οι καταναλωτές δαπανούν περίπου το 30% των λογαριασμών τους ρεύματος για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Δείκτης Τιμών Νοεμβρίου '25: Παρατεταμένη Νηνεμία στην Αγορά

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Νοέμβριο του 2025. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Νοέμβριο έμεινε πρακτικά  σταθερός σε σχέση με τον δείκτη Οκτωβρίου '25. Από 227,02 πήγε στα 226,96 ευρώ την μεγαβατώρα. 

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Νοεμβρίου '25 παρέμειναν σταθερές επίσης στα 80,62 ευρώ την μεγαβατώρα.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, έμεινε σταθερός στα 133,69 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 133,74 τον Οκτώβριο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον  Νοέμβριο σε μέσο όρο ήταν στα 125,36 ευρώ την μεγαβατώρα, πρακτικά σταθερές σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (125,15 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ είχαν επίσης σταθερές στα 140,62 ευρώ την μεγαβατώρα. σε σχέση με τον Οκτώβριο.

Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες. 

Τον Νοέμβριο η χονδρική τιμή είχε πτώση (-9%) σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Οι Πάροχοι δεν πέρασαν την πτώση της χονδρικής στις λιανικές τιμές (-0,04%). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ανταγωνιστικές τιμές στην λιανική έμειναν σταθερές στην διάρκεια των πρόσφατων τεσσάρων μηνών κατά τους οποίους η χονδρική είχε σημαντικές αυξομειώσεις. Αναμενόμενο για τα σταθερά τιμολόγια. Το ίδιο όμως παρατηρήθηκε και στα μεταβλητά τιμολόγια από τον Σεπτέμβριο και μετά. Αξίζει να σημειωθεί ότι το Δεκέμβριο του 2024, με τις τιμές στο ίδιο επίπεδο, το κράτος είχε δώσει επιδότηση 15 λεπτών στο ρεύμα. Θα έχουμε λοιπόν την ευκαιρία να διαπιστώσουμε σύντομα αν τα κρατικά αντανακλαστικά διατηρούνται ακόμα ισχυρά.

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο για τον Νοέμβριο του 2025 έμεινε σταθερό στα 266,68 ευρώ την μεγαβατώρα. Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 40 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.000 ευρώ - δηλαδή περίπου 234 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (766 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Η Τιμή, η Δαπάνη και το Κόστος του Ρεύματος

Είναι ανάγκη να ορίσουμε και να  διευκρινίσουμε τους οικονομικούς όρους που χρησιμοποιούνται στον δημόσιο διάλογο στην αγορά του ρεύματος. 

Η τιμή - η λιανική τιμή - αποτελείται συνήθως από ένα πάγιο και ένα μεταβλητό ποσό ανά κιλοβατώρα. Θέλει προσοχή γιατί συνήθως διαφημίζεται μόνο το μεταβλητό μέρος της τιμής. Αυτό κάνει μεγάλη διαφορά. Για παράδειγμα, η πραγματική τιμή για ένα τιμολόγιο που προωθείται ως 10 λεπτά την κιλοβατώρα αλλά έχει και 10 ευρώ μηνιαίο πάγιο, για κατανάλωση 250 κιλοβατώρες τον μήνα, είναι 14 λεπτά δηλαδή 40% ακριβότερη. Οι καταναλωτές πρέπει να ακούν με δυσπιστία οποιονδήποτε τους προτείνει τιμή στο ρεύμα χωρίς να ζητήσει πρώτα μια εκτίμηση της μηνιαίας κατανάλωσής τους.

Η δαπάνη για ρεύμα έχει νόημα σε σχέση με ένα χρονικό ορίζοντα π.χ. μήνα η έτος και είναι στην πράξη ο μόνος αριθμός που ενδιαφέρει τον καταναλωτή (εκτός των άλλων γιατί συγκρίνεται άμεσα με το εισόδημά του). Η τιμή δεν αρκεί για να δώσει την πληροφορία που χρειάζεται ο καταναλωτής για να κάνει τη επιλογή του - γιατί αυτή είναι πιθανόν να αλλάξει στην περίοδο που τον ενδιαφέρει (η οποία, αν δεν είναι "ενεργειακός τουρίστας", είναι ένας χρόνος συνήθως). Αυτό σημαίνει ότι για να συγκρίνει ένα μεταβλητό με ένα τιμολόγιο σταθερής τιμής θα πρέπει να λάβει υπόψη του μια πρόβλεψη για την εξέλιξη της τιμής του μεταβλητού τιμολογίου στην διάρκεια μιας ετήσιας σύμβασης. Ένα από τα καλύτερα κρυμμένα μυστικά της αγοράς είναι ότι ο μόνος τρόπος για να κάνει την επιλογή του με το σωστό αυτό τρόπο ο Έλληνας καταναλωτής, είναι το allazorevma.gr, η ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών που τον υπηρετεί από το 2015.

Το κόστος του ρεύματος είναι η ωραιότερη και δυσκολότερη στην κατανόηση οικονομική παράμετρος του ρεύματος (ακόμα και για "Πανεπιστημιακούς"). Είναι το μέτρο της ποσότητας των πόρων που χρησιμοποιήθηκαν  για την παραγωγή και διάθεση μιας μονάδας του στον τελικό καταναλωτή. Πρώτες ύλες, κεφάλαιο, εργασία κλπ. Δεν είναι ένας αριθμός ίσος για όλους τους πωλητές ούτε είναι ίσος με την τιμή που πληρώνει ο τελικός καταναλωτής. Δεν είναι καν ίσος για όλες τις ώρες της ημέρας πόσο μάλλον της χρονιάς. Το μόνο που είναι σίγουρο είναι αυτός που θα το καλύψει - ο τελικός καταναλωτής. Ο παραγωγός- πωλητής μέσω της αγοράς θα καθορίσει το πως θα μεταφραστεί το κόστος σε λιανική τιμή πώλησης και τελικά δαπάνη για τον καταναλωτή. Καλύτερο είναι να μην δεί κανείς πως γίνονται οι νόμοι και τα λουκάνικα είχε πει, σύμφωνα με τον θρύλο, ο Βίσμαρκ. Και οι λιανικές τιμές του ρεύματος θα προσθέσουμε.

Ιεραρχία των Παρόχων: Υπομονή - 23 Χρόνια Ακόμα Χωρίς Ανταγωνισμό στο Ρεύμα.

Η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων κλπ. (ΡΑΑΕΥ) δημοσίευσε επιτέλους τις αναφορές της για την λιανική αγορά ηλεκτρισμού μέχρι τον Αύγουστο του 2025, με μεγάλη καθυστέρηση (το πρόβλημα δεν είναι μόνο η καθυστέρηση αλλά και η μεταβλητότητα στην διάρκειά της).  Στον παρακάτω Πίνακα, φαίνεται η εξέλιξη στα μερίδια αγοράς (σε αριθμό μετρητών στην Χαμηλή Τάση) στην περίοδο ενός έτους - από 31/8/24 μέχρι 31/8/25. Οι παρατηρήσεις μας:

Η δεσπόζουσα θέση του υπό κρατικό έλεγχο Παρόχου (ΔΕΗ) στην Χαμηλή Τάση, με το 71,34% των μετρητών την 31/8/25, παραμένει συντριπτική και σταθερή (ήταν 71,98% στις 31/8/24). Η ΔΕΗ είχε 5.463.838 πελάτες στην Χαμηλή Τάση την 31/8/25, ήτοι 86.385 λιγότερους από ότι την 31/8/24. Με αυτό τον ρυθμό απώλειας μετρητών από την ΔΕΗ, θα χρειαστούν 23 χρόνια για να πέσει το μερίδιο αγοράς της σε ανεκτό επίπεδο ανταγωνισμού, το οποίο εκτιμούμε στους 3.500.000 μετρητές.

Στην διάρκεια της χρονιάς 8/24 έως 8/25, παρατηρήθηκαν τα εξής αξιοσημείωτα: 

α) Ο Πάροχος Καθολικής Υπηρεσίας, "έχασε" μέσα στην χρονιά τους περισσότερους μετρητές - περίπου 93.000 - πιο πολλούς και από την ΔΕΗ.  Παράλληλα, ο συνολικός αριθμός μετρητών στην Χαμηλή Τάση μειώθηκε κατά 52.000. Ποιος ξέρει γιατί (αποξηλώθηκαν οι μετρητές;) αλλά είναι εμφανές ότι υπάρχει μια διαδικασία τακτοποίησης και ότι στην προσπάθεια αυτή συμμετέχουν όλοι οι Πάροχοι.

 β) Τρείς από τους "μεγάλους" εναλλακτικούς Παρόχους είχαν αύξηση στον αριθμό των πελατών τους την χρονιά που πέρασε. Η Protergia η Ζενίθ και ο Ηρων. Ενδεικτική είναι η σύγκριση μεταξύ του αριθμού των περίπου 220.000 πελατών που "κέρδισαν" οι Πάροχοι αυτοί έναντι των 86.000 που "απώλεσε" η ΔΕΗ - υποδεικνύοντας ότι μεγάλο μέρος των κερδών τους ήταν εις βάρος άλλων εναλλακτικών. Η Elpedison έμεινε πρακτικά στάσιμη ενώ οι NRG, Φυσικό Αέριο, Volton έχασαν πελάτες μέσα στον χρόνο. Περιλαμβανόμενης της απούσας πλέον Volterra από την αγορά, συνολικά περίπου 85.000. 

γ) Ο Δείκτης Herfindahl Hirschman δεν σημείωσε αξιοσημείωτη μεταβολή. Το επίπεδο του ανταγωνισμού στην λιανική αγορά ηλεκτρισμού (Χαμηλή Τάση) σε αριθμό μετρητών όπως μετριέται από τον δείκτη HHI, είναι ισοδύναμο με αυτό ενός δυοπώλιου (1,9). Ούτε η έξοδος ενός Παρόχου από την αγορά - της Volterra, ούτε η αναμενόμενη συγχώνευση nrg/Hρωνα θα έχει αξιόλογη επίπτωση στην εικόνα αυτή δεδομένου του γιγαντιαίου μεριδίου του υπό κρατικό έλεγχο δεσπόζοντα Παρόχου.

Οι εκθέσεις της ΡΑΑΕΥ περιλαμβάνουν πλέον στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των καταναλωτών που επιλέγουν σταθερά τιμολόγια. Αυτή είναι μια υγιής κατά την άποψή μας εξέλιξη την οποία άλλωστε έχουμε προβλέψει (και ευχηθεί) από τον Δεκέμβριο τού 2023. Φαίνεται όμως ότι το 80% των καταναλωτών βρίσκονται ακόμα σε μεταβλητά τιμολόγια τον Αύγουστο του 2025 - χάνοντας την ευκαιρία να μειώσουν την ετήσια δαπάνη τους για ρεύμα  (για τον μέσο καταναλωτή) κατά περίπου 200 ευρώ.

Εάν η μείωση του ορίου χαμηλής χρέωσης στα πράσινα τιμολόγια της ΔΕΗ εφαρμοστεί από 1/1/26, αναμένεται επιτάχυνση της εξόδου των καταναλωτών από αυτά - χωρίς να είναι εύκολο να μαντέψει κανείς αν αυτή θα είναι προς εναλλακτικούς. Αντίθετα η αναμενόμενη έλευση νέου χρώματος στα τιμολόγια (κόκκινα κλπ.) θα δημιουργήσει πρόσθετη σύγχυση στην αγορά με αποτέλεσμα να αυξήσει τον δισταγμό των καταναλωτών να επιλέξουν καλύτερη λύση. 

Τι Γίνεται στην Γερμανία και Πέφτει η Τιμή του Ρεύματος;

Η τιμή του ρεύματος για οικιακούς καταναλωτές στην Γερμανία είναι παραδοσιακά από τις υψηλότερες στην Ευρώπη - συνήθως δεύτερη ψηλότερη μετά την Δανία. Οι ίδιες τιμές στην χώρα μας διαφημίζονται ως πολύ χαμηλότερες των Γερμανικών αλλά και του μέσου ευρωπαϊκού όρου. Δικαίως, αλλά τα πράγματα φαίνεται ότι έχουν αλλάξει σημαντικά τον τελευταίο χρόνο. Στον παρακάτω πίνακα φαίνονται οι τιμές λιανικής για οικιακούς πελάτες στις δυο χώρες μεταξύ του μηνός Οκτωβρίου των ετών 2024 και 2025.

Πριν παρουσιάσουμε τα νούμερα, να εξηγήσουμε ότι ο διαχωρισμός των πελατών σε Νέους και Παλιούς που χρησιμοποιείται στην Γερμανία αντιστοιχεί στον δικό μας μεταξύ πελατών σε Ειδικά ("πράσινα") τιμολόγια και αυτών σε φθηνότερα (μπλε συνήθως). Με άλλα λόγια οι Παλιοί πελάτες είναι αυτοί που μένουν αδρανείς και οι Νέοι αυτοί που αξιοποιούν την ευκαιρία να επιλέξουν τα φθηνότερα τιμολόγια της αγοράς (συμβαίνουν και εις Βερολίνον!).

Η πιο σημαντική παρατήρηση που μπορεί να γίνει από τον Πίνακα είναι ότι - παραδόξως- και σε αντίθεση με τα όσα πιστεύαμε μέχρι πρόσφατα, η τιμή που πληρώνει ένας Γερμανός καταναλωτής που επιλέγει ένα φθηνό τιμολόγιο είναι σχεδόν ίση (ακριβότερη κατά μόλις 3%) με αυτήν που πληρώνει ένας Έλληνας (γραμμή με κίτρινο highlight). Η διαφορά μάλιστα μεταξύ των φθηνότερων τιμολογίων έχει μικρύνει σημαντικά σε σχέση με το 2024. Από 12% (ακριβότερο το γερμανικό) σε μόλις 3%.

Τα ακριβά τιμολόγια για τους Παλιούς πελάτες έχουν αντίθετη αλλά μικρή μεταβολή μεταξύ των ετών τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Γερμανία. Στην Γερμανία παρατηρείται μικρή πτώση (-4%) και στην Ελλάδα μικρή άνοδος (+3%). Η διαφορά μεταξύ των δύο χωρών μειώθηκε από το +26% (με ακριβότερη την Γερμανία) στο +21%.

Τέλος, οι τιμές χονδρικής για τις δύο χώρες του μηνός Οκτωβρίου των δυο ετών δεν φαίνεται ότι μπορούν να εξηγήσουν τις τάσεις στις τιμές λιανικής. Πιθανόν γιατί οι τιμές λιανικής ακολουθούν με καθυστέρηση την χονδρική και μάλιστα με ρυθμό του μέσου όρου σε χρονικά διαστήματα μεγαλύτερα του ενός μηνός. (Η μέση χονδρική τιμή στην Ελλάδα - η ΤΕΑ - έχει μείνει πρακτικά σταθερή περίπου στα 105 ευρώ την μεγαβατώρα σε όλο το διάστημα από το 2024 μέχρι σήμερα - 22 μήνες).

Αυτό που δεν φαίνεται στον Πίνακα είναι οι αποφάσεις των γερμανικών κυβερνήσεων να αποφορτίσουν τα τιμολόγια του ρεύματος από το κόστος πολιτικών επιλογών. Ήδη από το 2023 έχει καταργηθεί το τέλος για τις ανανεώσιμες πηγές (το ανάλογο με το δικό μας ΕΤΜΕΑΡ) και μέσα στο 2026 προβλέπεται δραστική μείωση των χρεώσεων δικτύων (το Stromrepot αναφέρει ότι αυτό μπορεί να μειώσει κατά 100 ευρώ τον χρόνο την δαπάνη των οικιακών πελατών). Το γερμανικό ΕΤΜΕΑΡ μεταφέρθηκε σε ένα φόρο άνθρακα που επιβλήθηκε στις μεταφορές και στα κτίρια (όπου η Γερμανία, όντας πρωτοπόρος, βρίσκεται σε αμηχανία τώρα που οι εταίροι της διστάζουν να τον επιβάλουν σε όλη την ΕΕ) και ένα μέρος του κόστους των δικτύων (που φουσκώνει λόγω της ανάγκης ενσωμάτωσης των ΑΠΕ) θα μεταφερθεί στον κρατικό προϋπολογισμό. Τροφή για σκέψη για τους δικούς μας ταγούς. Μελλοντικά βέβαια - αφού βρουν τρόπο να "ταπώσουν" πρώτα τα ελλείματα του ΕΛΑΠΕ και του ΕΛΥΚΩ. Και προσοχή όταν αναφέρουν τις τιμές της Eurostat να αποφεύγουν τους Πίνακες με τις τιμές αναπροσαρμοσμένες σε όρους αγοραστικής δύναμης...

Γιατί οι Καταναλωτές Δεν Μαζεύουν 200 ευρώ Πεταμένα στο Πεζοδρόμιο;

Το 80% των οικιακών καταναλωτών ρεύματος στην χώρα βρίσκονται σε μεταβλητά (πράσινα και κίτρινα) τιμολόγια, σύμφωνα με τα στοιχεία της  ΡΑΑΕΥ του περασμένου Μαΐου (πότε άραγε θα βγάλει τα πιο πρόσφατα;). Το πρόβλημα είναι ότι τα τιμολόγια αυτά είναι ακριβά. Ένας μέσος καταναλωτής μπορεί να εξοικονομήσει ποσά της τάξεως των 200 ευρώ ετησίως αν επιλέξει ένα φθηνό τιμολόγιο από αυτά που προσφέρονται στην αγορά - και συνήθως αυτό είναι όχι μόνο φθηνότερο αλλά και σταθερής τιμής - για ένα 12μηνο τουλάχιστον.

Οι καταναλωτές θυμίζουν το ανέκδοτο με τον οικονομολόγο "πανεπιστημιακό" που περπατάει παρέα με τον φοιτητή του στο προαύλιο της σχολής - και όταν ο φοιτητής του φωνάζει: "Κύριε καθηγητά! Κοιτάξτε ένα 100ρικο πεταμένο στο πεζοδρόμιο!", απαντά χωρίς να καταδεχθεί καν να ρίξει το βλέμμα του : "Αποκλείεται φίλε μου, αν υπήρχε κάποιος θα το είχε ήδη μαζέψει".

Γιατί οι καταναλωτές φέρονται όπως ο καθηγητής στο ανέκδοτο; Μήπως η αναπάντεχη αντίδρασή του έχει βάση; Μπορούμε να κάνουμε κάτι για αυτό το σημαντικό πρόβλημα; Δεδομένου ότι η αδράνεια στοιχίζει συνολικά στους καταναλωτές ποσά που εκτιμούμε ότι φθάνουν στο επίπεδο των εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ τον χρόνο;

Πρώτα απ' όλα τα καλά νέα ή τουλάχιστον τα νέα της παρηγοριάς. Δεν είναι μόνο οι Έλληνες καταναλωτές που αδιαφορούν για την ευκαιρία να εξοικονομήσουν στην αγορά ρεύματος. Για παράδειγμα το 40% των Βρετανών καταναλωτών παραμένουν σε ένα Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο (Standard Variable Rate - κάτι σαν το δικό μας πράσινο) και ένα ίδιο ποσοστό Γερμανών καταναλωτών δεν έχει αλλάξει Πάροχο - ποτέ μέχρι τώρα. Παραμένουν στο Βασικό τιμολόγιο (Grundversogung) του τοπικού τους Παρόχου (υπάρχουν περισσότεροι από 1.000). 

Το φαινόμενο συνεπώς της αδράνειας των καταναλωτών είναι γενικό. Οι οικονομολόγοι έχουν προσπαθήσει να το εξηγήσουν με την υπόθεση ότι το κόστος και η προσπάθεια που απαιτείται για την έρευνα αγοράς είναι αποτρεπτικός παράγοντας. Φαίνεται ότι οι καταναλωτές χρειάζονται ένα φιλικό "σπρώξιμο". Αυτό προσπαθούν να κάνουν όλα τα πολιτισμένα κράτη στην ΕΕ. Αντίθετα, στην χώρα μας έχουμε την αίσθηση ότι το κράτος σπρώχνει συστηματικά τους καταναλωτές προς την λάθος κατεύθυνση - αυτή της αδράνειας. Να πώς:

Με την υπόθαλψη της αναξιοπιστίας των Παρόχων στα μάτια των καταναλωτών.  Αυτό είναι έμμεσο αποτέλεσμα της έλλειψης ανταγωνισμού στην αγορά. Η ασυμμετρία στην ισχύ μεταξύ της δεσπόζουσας επιχείρησης και των εναλλακτικών παρόχων (ιδιαίτερα στο κόστος πρόσκτησης νέων πελατών) τους οδηγεί σε πρακτικές παραπλάνησης του κοινού. Αυτές έχουν ως αποτέλεσμα την δυσφήμιση της αγοράς (που ενισχύει την ήδη υπάρχουσα αρνητική προδιάθεση των πολιτών). Οι καταναλωτές δεν διαθέτουν το χρόνο τους για να συμμετάσχουν σε ένα παιχνίδι που το θεωρούν - καλώς ή κακώς - στημένο εκ των προτέρων.

Με την προώθηση πολιτικών που στην  πράξη ενισχύουν την σύγχυση για τους καταναλωτές. Παράδειγμα ο χρωματισμός των τιμολογίων και η προώθηση (μέχρι πρόσφατα οπότε η ρητορική άλλαξε) από το κράτος των πράσινων (μεταβλητών) τιμολογίων - τα οποία τυχαίνει να είναι και τα ακριβότερα στην αγορά - παρά το ότι αυτά ωφελούνταν από τις κατά καιρούς επιδοτήσεις. Η ίδια η τακτική των επιδοτήσεων - ακόμα και η υπόσχεση / δημόσια δέσμευση  γι' αυτές - είναι προφανές ότι μειώνει ακόμα περισσότερο το ήδη χαμηλό ενδιαφέρον των καταναλωτών για έρευνα της αγοράς.

Με την ανεξήγητη απαξίωση των προβλέψεων της Ευρωπαϊκής Νομοθεσίας για την ύπαρξη ιστοσελίδων σύγκρισης τιμών ενέργειας. Η ΡΑΑΕΥ εδώ και 8 χρόνια έχει αποτύχει να αναπτύξει μια εφαρμογή που να είναι χρήσιμη για τους καταναλωτές. Ταυτόχρονα αρνείται να πιστοποιήσει ιδιωτικές σελίδες που εδώ και 10 χρόνια εξυπηρετούν το καταναλωτικό κοινό σε επίπεδο αντίστοιχο των καλύτερων διεθνών πρακτικών με ανεξαρτησία, αντικειμενικότητα και αξιοπιστία - όπως το allazorevma.gr. Είναι χαρακτηριστικό ότι η εφαρμογή της ΡΑΑΕΥ σήμερα δεν δίνει την δυνατότητα στον χρήστη να συγκρίνει σταθερά έναντι μεταβλητών τιμολογίων παρά μόνο για διάρκεια ενός μήνα. Απευθύνεται δηλαδή μόνο σε ενεργειακούς τουρίστες.

Ήτανε στραβό το κλήμα το 'φαγε και ο γάιδαρος που λέει και ο λαός. Σε μια κοινωνία δύσπιστη στην αγορά, το κράτος  δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε η δυσπιστία αυτή να ενισχυθεί. Με αποτέλεσμα η πλειοψηφία των καταναλωτών να χάνει 200 ευρώ τον χρόνο χωρίς λόγο. Έλα μωρέ πως κάνεις έτσι - θα πει κανείς! Είναι χουβαρντάδικο το ελληνικό μας κράτος. Στις πλάτες των υπηκόων του.

Συνεισφορά στο Συνέδριο του ΙΕΝΕ Νοέμβριος 2025- Α. Γκίκας

(στο κείμενο που ακολουθεί παρατίθενται συνοπτικά απαντήσεις μου - σε bold - στα ερωτήματα που τέθηκαν από τους διοργανωτές σχετικά με τη λιανική αγορά ρεύματος)

Συνεδρία V: Ανταγωνισμός και Αγορά Ηλεκτρισμού – Retail Market

Η λιανική αγορά ηλεκτρισμού στην Ελλάδα έχει περάσει μέσα από έντονες διακυμάνσεις

τα τελευταία χρόνια: από την ενεργειακή κρίση και τις υψηλές διεθνείς τιμές, έως τις

ρυθμιστικές αλλαγές, την εφαρμογή των «χρωματιστών» τιμολογίων και την ανάγκη για

μεγαλύτερη διαφάνεια και ανταγωνισμό. Παράλληλα, ζητήματα όπως οι ανεξόφλητοι

λογαριασμοί, το έλλειμμα του ΕΛΥΚΩ, οι ρευματοκλοπές και η είσπραξη ρυθμιζόμενων

χρεώσεων συνεχίζουν να διαμορφώνουν το περιβάλλον λειτουργίας των προμηθευτών.

Ερωτήσεις

1. Μετά και τις πρόσφατες αλλαγές στα τιμολόγια και τους μηχανισμούς αγοράς, οι

καταναλωτές βλέπουν ακόμη έντονες διακυμάνσεις στις τιμές και συχνά

δυσκολεύονται να συγκρίνουν προϊόντα. Τι χρειάζεται για να ενισχυθεί ο

πραγματικός ανταγωνισμός στην αγορά προμήθειας, να αυξηθεί η διαφάνεια και

τελικά να πετύχουμε χαμηλότερες και πιο σταθερές τιμές;

• Οι διακυμάνσεις στην λιανική μειώνονται - να σταματήσει το μηνιαίο άγχος με την χονδρική. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι τα ρυθμιζόμενα. 
• Η έλλειψη ανταγωνισμού (ίσως στο χαμηλότερο επίπεδο στην ΕΕ μετά την Μάλτα)  κοστίζει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως στους καταναλωτές.
• Κοστολογικός έλεγχος των τιμολογίων της ΔΕΗ μέχρι το μερίδιο της να πέσει κάτω από το 35% σε μετρητές.

2. Σήμερα μεγάλο μέρος των νοικοκυριών παραμένει σε κυμαινόμενα τιμολόγια,

άρα επωμίζεται ουσιαστικά το ρίσκο διακύμανσης της χονδρεμπορικής αγοράς.

Είναι σωστό αυτό το μοντέλο; Ή χρειάζεται μια πιο ισχυρή ενθάρρυνση

σταθερών τιμολογίων ώστε να υπάρχει προβλεψιμότητα και προστασία των

καταναλωτών και με ποιο τρόπο;

• Καμία ρυθμιστική ενθάρρυνση - απλώς η ΡΑΑΕΥ να κάνει το εργαλείο σύγκρισής της να συγκρίνει σταθερά με μεταβλητά
• Να πιστοποιηθούν από την ΡΑΑΕΥ ιδιωτικές σελίδες σύγκρισης
• Να σταματήσει το ανέκδοτο με τα "κόκκινα" - καλύτερα κατάργηση των χρωμάτων

3. Τα τελευταία χρόνια οι Πάροχοι επισημαίνουν ότι το φαινόμενο των απλήρωτων

λογαριασμών παραμένει, ενώ παράλληλα το έλλειμμα του ΕΛΥΚΩ παραμένει

ανοιχτή πληγή με σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις για τον κλάδο. Πώς

αξιολογείτε σήμερα το πρόβλημα; Χρειάζεται θεσμική παρέμβαση για την

είσπραξη – και τι μοντέλο θεωρείτε βιώσιμο;

• Πιο σημαντικό πρόβλημα από τις ρευματοκλοπές
• Προπληρωμή  μέσω των έξυπνων μετρητών
• Ιδιωτικοποίηση της διαδικασίας είσπραξης-υπάρχει περιθώριο για καινοτομία

4. Οι ρευματοκλοπές παραμένουν υψηλές, με σημαντικό οικονομικό κόστος για όλη

την αλυσίδα. Πού βρισκόμαστε σήμερα και ποια επιπλέον μέτρα (τεχνολογικά,

ρυθμιστικά, επιχειρησιακά) χρειάζονται ώστε να μειωθεί δραστικά το φαινόμενο;

• Οι ρευματοκλοπές είναι πολύ μικρότερο πρόβλημα  από ότι παρουσιάζεται
• Οι έξυπνοι μετρητές δεν θα το μειώσουν (μελέτη κόστους/οφέλους ΔΕΔΔΗΕ)
• Να αναλάβει το κόστος ο ΔΕΔΔΗΕ και να ελέγχεται ως μέρος του επιτρεπόμενου εσόδου

5. Η εγκατάσταση έξυπνων μετρητών θεωρείται θεμέλιο για μια σύγχρονη και

ανταγωνιστική αγορά λιανικής. Σε ποια φάση βρίσκεται το rollout; Ποιο είναι το

ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα και πώς θα διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές και οι

προμηθευτές θα έχουν άμεσα οφέλη από την υλοποίηση; Ποια θα είναι αυτά τα

οφέλη;

• Η διαχείριση του rollout είναι εντυπωσιακά προβληματική. Δεν υπάρχει λόγος πάντως να βιαζόμαστε
• Να μην είναι υποχρεωτική η εγκατάσταση -μόνο με συμφωνία και με τον Πάροχο
• Τουλάχιστον να μην αλλάζει η χρέωση δικτύου αν δεν το θέλει ο καταναλωτής
• Τα οφέλη έχουν υπερεκτιμηθεί - η πολυετής πλέον διεθνής εμπειρία είναι ότι τα δυναμικά τιμολόγια δεν είναι δημοφιλή.
• Ένδειξη το "μεσημβρινό" τιμολόγιο - τι απέγινε;

Ανταγωνισμός στην Λιανική Ρεύματος; Μόνο Ένας Θεός Μπορεί να μας Σώσει*

Ακολουθεί ένα σημείωμα που συνοψίζει τις απόψεις μου σχετικά με την λιανική αγορά ρεύματος. Υπόμνημα κατάλληλο για υψηλά ισταμένους αρμοδίους με περιορισμένο χρόνο στη διάθεσή τους.

Ποιο είναι ο επίπεδο του ανταγωνισμού στην λιανική ρεύματος στην χώρα;

• Επίπεδο δυοπωλίου - στάσιμο εδώ και μια δεκαετία με δυσμενή πρόγνωση. Το κυριότερο πρόβλημα η δεσπόζουσα θέση του υπό κρατικό έλεγχο παρόχου.

Πως συγκρίνεται (ο ανταγωνισμός στην λιανική) με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ;

• Καλύτερος - με σιγουριά - μόνο από την  Μάλτα (με βάση επεξεργασία στοιχείων της Eurostat)

Πόσο κοστίζει η έλλειψη ανταγωνισμού στους καταναλωτές και στην κοινωνία γενικότερα;

• Η εκτίμηση μου σε τάξη μεγέθους είναι εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως - περίπου μισό δισεκατομμύριο.
• Απώλεια αξιοπιστίας του θεσμού των αγορών
• Έλλειψη καινοτομίας (ή καινοτομία μόνο σε μεθόδους παραπλάνησης των καταναλωτών την οποία υποθάλπει η ΡΑΑΕΥ με τα ¨κόκκινα" τιμολόγια)

Προτάσεις για την δομή της αγοράς

• Τοποθέτηση κάτω ορίου (κατωφλίου) στις τιμές του δεσπόζοντα παρόχου μέχρι το μερίδιο του να πέσει κάτω από το 35% σε μετρητές. 
• Εναλλακτικά ορισμός ανώτατου ορίου για πράσινα με βάση κοστολόγηση από ΡΑΑΕΥ με επαρκές περιθώριο για νεοεισερχόμενους (Standard Variable Rate).
• Αποχώρηση του δεσπόζοντα Παρόχου από τον ΔΕΔΔΗΕ.
• Ιδανικά ιδιοκτησιακός διαχωρισμός Προμήθειας για όλους τους καθετοποιημένους (απαγόρευση ιδιοκτησίας προμηθευτή από παραγωγό) μέχρι να επιτευχθεί επαρκής ανταγωνισμός. Κατ' ελάχιστο λογιστικός.
• Δραστική μείωση άλλων εμποδίων σε νεοεισερχόμενους (π.χ. πρόβλημα ΕΛΥΚΩ)
• Ίσως δεν θα έβλαπτε (με τη λογική του στοιχήματος του Πασκάλ) και μια Προσευχή στον Παντοδύναμο να μας φωτίσει.

* Martin Heidegger στην συνέντευξή του στο Spiegel to 1966

Ο Καθένας Δικαιούται την Άποψή του Αλλά Όχι τα Δικά του Δεδομένα

Είναι η φράση που έγινε διάσημη από τον Αμερικανό γερουσιαστή από την Νέα Υόρκη Patrick Moynichan θέτοντας μια θεμελιώδη προϋπόθεση για τον δημόσιο διάλογο. Με τις μικρές του δυνάμεις το allazorevma.gr, η ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος που υπηρετεί τους καταναλωτές από το 2015, προσπαθεί να συνεισφέρει στον δημόσιο διάλογο σχετικά με το κλάδο του ηλεκτρισμού και πιο συγκεκριμένα της λιανικής αγοράς, καταρτίζοντας σε μηνιαία βάση ένα Δείκτη τιμών ηλεκτρισμού.

Μετράει όμως το allazorevma.gr σωστά τα νούμερα; Πως θα το επιβεβαιώσουμε ότι κάνει καλά την δουλειά του; Ότι δεν παράγει το αντίστοιχο των Greek Statistics για τις τιμές του ρεύματος; Ο καλύτερος τρόπος είναι να συγκρίνουμε τα αποτελέσματά του με αυτά ενός καθιερωμένου, επίσημου, ανεξάρτητου διεθνή οργανισμού. Ποιος θα μπορούσε να είναι καλύτερος από την Eurostat;

Στον Πίνακα παρακάτω παρουσιάζεται η σύγκριση μεταξύ των στοιχείων της Eurostat και αυτών του allazorevma.gr για τις τιμές του ρεύματος στην Ελλάδα από το 2ο εξάμηνο 2020 μέχρι το 1ο του 2025. Οι δύο χρονοσειρές έχουν βαθμό συσχέτισης 96% ενώ ο μέσος όρος της διαφοράς τους στο χρονικό διάστημα των 10 εξαμήνων είναι σε ποσοστό 0,02% ή 0,03 λεπτά την κιλοβατώρα!

Το συμπέρασμα βγαίνει αβίαστα - γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε; Τα Greek Statistics του allazorevma.gr, ένα προϊόν παραγόμενο εγχώρια, εκτός του ότι δημοσιεύεται κάθε μήνα και έξη τουλάχιστον μήνες νωρίτερα,  είναι εξίσου αξιόπιστο με αυτό της eurostat. 

Μπορούμε τώρα με ασφάλεια να ξεκινήσουμε τον διάλογο αφού βεβαιωθήκαμε ότι έχουμε τα ίδια δεδομένα. Για παράδειγμα. Κυκλοφορεί ο ισχυρισμός ότι οι τιμές "γύρισαν στα επίπεδα πριν την κρίση". Για να το δούμε: Η eurostat λέει ότι οι τιμές αυξήθηκαν σε ονομαστικούς όρους κατά 37% μεταξύ 1ου εξαμήνου του 2021 και του 2ου εξαμήνου του 2023. Πόσο είναι το ποσοστό αύξησης σύμφωνα με τον Δείκτη του allazorevma.gr; Ω του θαύματος! Το ίδιο 37%! Ο συγκεκριμένος ισχυρισμός καταρρίπτεται. Ο επόμενος.

Δείκτης Τιμών Οκτωβρίου '25: Αποσύνδεση Λιανικής από Χονδρική

To allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην χώρα, δημοσιεύει τον μηνιαίο Δείκτη Τιμών Ρεύματος που καταρτίζει, για τον Οκτώβριο του 2025. Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος τον Οκτώβριο έμεινε πρακτικά  σταθερός σε σχέση με τον δείκτη Σεπτεμβρίου '25. Από 227,64 πήγε στα 226,93 ευρώ την μεγαβατώρα. 

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις του Σεπτεμβρίου '25 παρέμειναν σταθερές επίσης στα 80,62 ευρώ την μεγαβατώρα.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών για οικιακούς καταναλωτές, έμεινε σταθερός στα 133,66 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 134,32 τον Σεπτέμβριο. Οι τιμές των εναλλακτικών Παρόχων τον  Οκτώβριο σε μέσο όρο ήταν στα 125,15 ευρώ την μεγαβατώρα, πρακτικά σταθερές σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (126,70 ευρώ την μεγαβατώρα). Οι τιμές της ΔΕΗ είχαν επίσης σταθερές στα 140,62 ευρώ την μεγαβατώρα. σε σχέση με τον Σεπτέμβριο.

Στο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΔΕΗ τους τελευταίους 12 μήνες. 

Τον Οκτώβριο η χονδρική τιμή είχε σημαντική αύξηση (+21%) για δεύτερο συνεχή μήνα μετά τον Αύγουστο. Οι Εναλλακτικοί Πάροχοι δεν πέρασαν (σε σταθμισμένο μέσο όρο) την αύξηση της χονδρικής στις λιανικές τιμές (-1,22%). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ανταγωνιστικές τιμές στην λιανική έμειναν σταθερές στην διάρκεια δυο μηνών κατά τους οποίους η χονδρική είχε σημαντικές αυξήσεις - Σεπτέμβριο και Οκτώβριο. Αναμενόμενο για τα σταθερά τιμολόγια. Το ίδιο όμως παρατηρήθηκε και στα μεταβλητά τιμολόγια. Με αποτέλεσμα να υπάρξει  συνολικά σε όλη την διάρκεια του 2025 μέχρι τώρα αποσύνδεση της χονδρικής από την λιανική τιμή. Ο συντελεστής συσχέτισης μεταξύ των δύο δεικτών (Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο και Χονδρική) για το διάστημα Ιανουάριο έως Οκτώβριο του '25 είναι αρνητικός: -13%.

Το Τυπικό Κυμαινόμενο Τιμολόγιο για τον Οκτώβριο του 2025 έμεινε σταθερό στα 267 ευρώ την μεγαβατώρα. Το ΤΚΤ αποτελεί μια εκτίμηση της τιμής που πληρώνουν στην μεγάλη πλειοψηφία τους οι Έλληνες καταναλωτές που είναι ακόμα σε πράσινο τιμολόγιο και είναι υψηλότερο κατά 40 ευρώ την μεγαβατώρα από τον Δείκτη Τιμών του allazorevma.gr ο οποίος καταρτίζεται με βάση τον σταθμισμένο μέσο όρο των φθηνότερων τιμολογίων που προσφέρονται στην αγορά. Η ετήσια δαπάνη για ρεύμα ενός μέσου καταναλωτή που θα παραμείνει το επόμενο 12μηνο σε πράσινο τιμολόγιο εκτιμάται ότι θα είναι 1.001 ευρώ - δηλαδή περίπου 235 ευρώ υψηλότερη από ότι θα ήταν (766 ευρώ) αν επέλεγε το φθηνότερο τιμολόγιο.

Ας Σταματήσει Επιτέλους το Ανέκδοτο με τα "Κόκκινα" Τιμολόγια

Με κομμένη την ανάσα περιμένει η αγορά να βγει λευκός καπνός από το αρχηγείο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων κλπ. (ΡΑΑΕΥ) σχετικά με τα νέα "ευέλικτα" τιμολόγια. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, οι ανεπίσημες και αδιαφανείς διαβουλεύσεις μεταξύ των αρμοδίων της ΡΑΑΕΥ και των Παρόχων συνεχίζονται με συναντήσεις που γίνονται εν κρυπτώ και παραβύστω. Για τις οποίες το κοινό στο οποίο θα επιβληθούν οι αποφάσεις έχει πρόσβαση μόνο μέσω διαρροών από Λειτουργούς του Τύπου με ιδιαίτερα ευαίσθητη ακοή. Η κατάσταση θυμίζει ανέκδοτο αλλά έχει και την τραγική της πλευρά. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ιλαροτραγωδία. 

Το allazorevma.gr, διακινδυνεύοντας να χαλάσει το κέφι των παρατηρητών της ιλαροτραγωδίας, προτείνει να τερματιστεί η παράσταση που δίνεται υποτίθεται για τους καταναλωτές χωρίς να ερωτώνται.  Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να προστεθεί ένα νέο χρώμα στα τιμολόγια. Δεν θα διευκολύνει ούτε τους καταναλωτές ούτε τους Παρόχους. Δεν έχει όμως και καμία πρακτική σημασία. 

Τα τιμολόγια σταθερής δαπάνης είναι και τιμολόγια σταθερής τιμής - είναι μπλε. Θα λέγαμε ότι είναι πιο μπλε από τα μπλε. Οποιαδήποτε πρόσθετη "ευελιξία" προσφέρουν αφορά τον καταναλωτή και την συμπεριφορά του και την  οποία ευελιξία (π.χ. κλίμακα χρέωσης) ο ίδιος μπορεί να αγνοήσει ή να αξιοποιήσει - όπως έκανε με το νυκτερινό και τις κλίμακες κατανάλωσης του δεσπόζοντα Παρόχου (ή των ΥΚΩ) τόσα χρόνια. 

Αν υπάρχει ένα αγκάθι στην όλη υπόθεση είναι η επιλογή του Παρόχου που εισήγαγε την καινοτομία να ενσωματώνει (και έτσι να αποκρύπτει) στις προτάσεις του τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις. Αυτό μπορεί να λυθεί με μια ευγενική υπόδειξη από την ΡΑΑΕΥ  η οποία θα έπειθε τον καινοτόμο Πάροχο υπενθυμίζοντάς του ότι ο μεγάλος ανταγωνιστής - συναγωνιστής του σχεδίασε και προσφέρει ακριβώς το ίδιο προϊόν διαχωρίζοντας τα ρυθμιζόμενα. Είμαστε σίγουροι ότι ο Καινοτόμος Πάροχος θα θυσίαζε μέρος της καινοτομικής του έξαρσης για το κοινό καλό.

Το σημαντικότερο όμως πλεονέκτημα της απόφασης να μην προστεθεί ένα ακόμα χρώμα στα τιμολόγια είναι κατά την γνώμη μας ότι έτσι όχι μόνο θα αποφευχθεί η σύγχυση στους καταναλωτές αλλά θα διευθετηθεί αυτόματα και το πρόβλημα της μετάβασης - καταργώντας το. Τα "ευέλικτα" τιμολόγια που η ΡΑΑΕΥ ανακάλυψε μήνες αφού είχαν αρχίσει να πωλούνται (και συνεχίζουν απρόσκοπτα να πωλούνται) και τα οποία οι Πάροχοι χαρακτηρίζουν ως μπλε, θα πρέπει να αλλάξουν χρωματισμό. Δεν είναι προφανές πως αυτό μπορεί να υλοποιηθεί εύκολα. Η τουλάχιστον χωρίς να τραυματιστεί η αξιοπιστία που έχει απομείνει στο κράτος (εκπροσωπούμενο από την ΡΑΑΕΥ) δεδομένου ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση θα μπορούσε να δώσει σε τυχόν κακόπιστους την εικόνα του ευπειθούς ακόλουθου των Παρόχων.

Μετά από την αποτυχημένη διαχείριση και αυτού του θέματος, η ΡΑΑΕΥ πρέπει επιτέλους να αποδεχθεί ότι κάθε φορά που επεμβαίνει στην λιανική αγορά ηλεκτρικού ρεύματος, ενεργώντας με τις καλύτερες προθέσεις, χειροτερεύει τα πράγματα. Επαναλαμβάνουμε την παλιότερη πρότασή μας να ακολουθήσει και στην συγκεκριμένη περίπτωση την σοφή στρατηγική: Μην  Κάνεις Τίποτα - Do Nothing.

Η Πράσινη Μετάβαση ως Δημιουργική Καταστροφή

Με την ευκαιρία της απονομής του βραβείου Νόμπελ για την οικονομική επιστήμη του 2025 σε ερευνητές που εστίασαν στην ανάπτυξη μέσω της διαδικασίας της "δημιουργικής καταστροφής", ορισμένοι ευφάνταστοι ζηλωτές της "πράσινης μετάβασης" αισθάνθηκαν -και το δήλωσαν- δικαιωμένοι: "Να! Το λένε και οι επιστήμονες! Φέρνουμε την επανάσταση που θα δώσει φτερά στην ανάπτυξη". Είτε από άγνοια είτε από πρόθεση κάνουν λάθος. Η δημιουργική καταστροφή που υποστηρίζουν είναι πράγματι καταστροφική αλλά είναι δημιουργική μόνο με την έννοια που έδωσε ο Στάλιν στην εκβιομηχάνιση της Ρωσίας την δεκαετία του '30 του περασμένου αιώνα.

Οι διαφορές μεταξύ των πενταετών πλάνων του Στάλιν και του σημερινού Net Ζero της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι σημαντικές αλλά μόνο ποσοτικές. Ο Στάλιν θυσίασε εκατομμύρια κουλάκους στην προσπάθεια για την δόμηση του σοσιαλισμού και από τους υπόλοιπους κατοίκους της Σοβιετικής Ένωσης "ρούφηξε" υπεραξία σε πρωτόγνωρο βαθμό ακόμα και σε σύγκριση με τον πιο σκληρό καπιταλιστή. Υπεραξία που επενδύθηκε σε πολεμική βιομηχανία, η οποία επέτρεψε στην Σοβιετική Ένωση να κερδίσει τον πόλεμο αλλά καταδίκασε δύο ακόμα γενεές Ρώσων σε ένδεια. Ο Στάλιν κέρδισε τον πόλεμο αλλά έχασε την ειρήνη. Ήττα που επισφραγίστηκε το 1989.

Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί μιμούνται τον πενταετή στόχο για την παραγωγή ατσαλιού του Στάλιν με τον στόχο για την μείωση τω εκπομπών CO2. Η καταστροφή που με τον τρόπο αυτό επιτελείται στην οικονομία των χωρών μελών έχει πλέον γίνει εμφανής. Η συνέχισή της προβλέπεται ότι θα φέρει νέα δεινά. Όπως ο Στάλιν, οι σημερινοί ηγέτες της ΕΕ επικαλούνται την επιστήμη. Οι κουλάκοι και οι θαμώνες του Γκουλάγκ στην ΕΣΣΔ δεν ήταν σε θέση να κατανοήσουν ότι ο σοσιαλισμός είναι η μοναδική επιστημονικά τεκμηριωμένη θεωρία για μια ορθολογική (και δίκαιη!) κοινωνική οργάνωση. Στην σημερινή ΕΕ, οι αμόρφωτες μάζες πρέπει να διαφωτιστούν για τον επικείμενο παγκόσμιο όλεθρο που υποτίθεται ότι προβλέπει η επιστήμη.  Η ομοιότητα μεταξύ της θεωρίας του Στάλιν για την νίκη του σοσιαλισμού σε ένα μόνο κράτος και της μονομερούς δέσμευσης της ΕΕ για την επίτευξη στόχων μείωσης εκπομπών CO2 φέρνει ανατριχίλα. Η ΕΕ, όπως και ο Στάλιν μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο εναντίον του CO2 αλλά η πιθανότητα να χάσει την ειρήνη είναι πλέον ορατή (και ο Στάλιν είχε ίσως κάποιο δίκιο με τον πόλεμο). 

Αν οι ζηλωτές της πράσινης μετάβασης ήθελαν πραγματικά να κατανοήσουν τις απόψεις των τιμημένων με το Νόμπελ επιστημόνων, θα έπρεπε να ακολουθήσουν το νήμα της επιστημονικής σκέψης σχετικά με το πρόβλημα της ανάπτυξης. Αρχικό σημείο το θεμελιώδες ερώτημα: Τι συνέβη και τα τελευταία 250 χρόνια της ανθρώπινης ιστορίας ώστε να υπάρξει πρωτοφανής και αλματώδης βελτίωση του επιπέδου ζωής του ανθρώπου (ένα πραγματικό hockey stick); Η πρώτη αφελής απάντηση ήταν η συγκέντρωση και αξιοποίηση των κύριων πλουτοπαραγωγικών πόρων: του κεφαλαίου και της εργασίας. Καθώς συγκεντρώνονται σε μεγαλύτερες ποσότητες όμως, τόσο το κεφάλαιο όσο και η εργασία έχουν μειούμενες αποδόσεις. Για να εξηγηθεί συνεπώς η μακροπρόθεσμη ανάπτυξη εφευρέθηκε το "Άλφα". Μια παράμετρος που πολλαπλασίαζε το αποτέλεσμα του κεφαλαίου και της εργασίας συμπυκνώνοντας την άγνοια των επιστημόνων. Ήταν ένας άγνωστος παράγοντας που τον ονόμασαν γενικά "τεχνολογία". Οι νέοι νομπελίστες διερεύνησαν την υπόθεση (και δεν είναι οι μόνοι) ότι ο Άλφα είναι "ενδογενής". Ότι μπορεί να εξηγηθεί από τις συνθήκες της κοινωνικής εξέλιξης. Με στόχο να ανακαλυφθεί το μαγικό κλειδί που οι πολιτικοί μας θα χρησιμοποιήσουν για να μην είναι η ανάπτυξη στα χέρια της μοίρας (εξωγενής) αλλά των κοινωνιών (ενδογενής).

Ένας  τρόπος για να ανακαλύψουν τι προκαλεί την ανάπτυξη είναι προφανής. Δεν είχαν ιστορικά όλες οι κοινωνίες την ίδια ανάπτυξη. Ίσως η συγκριτική μελέτη της πορείας των πιο πετυχημένων (πλούσιων) με τις φτωχότερες θα μπορούσε να βοηθήσει να κατανοηθεί ό ενδογενής μηχανισμός - αν υπήρχε. Εναλλακτικά θα μπορούσε να αναλυθεί η πορεία μιας μόνο χώρας (κοινωνίας γενικότερα) διαχρονικά. Πότε και γιατί άρχισε σ' αυτές η αναπτυξιακή έκρηξη; 

Το πρόβλημα είναι εξαιρετικά πολύπλοκο. Ούτε οι νέοι Νομπελίστες υποθέτω θα υποστήριζαν ότι βρήκαν την αλήθεια. Αν ήθελε πάντως κανείς να συνοψίσει την επιστημονική συμφωνία (consensus) των ημερών μας που βασίζεται στο απτό, καλά τεκμηριωμένο γεγονός της ιστορικής πρωτοκαθεδρίας της Δύσης στην αναπτυξιακή διαδικασία, θα το διατύπωνε κάπως έτσι: Η οικονομική ανάπτυξη επηρεάζεται σημαντικά από τους κανόνες που οι κοινωνίες υιοθετούν (και εσωτερικεύουν τα μέλη τους - ιδιαίτερα τους άτυπους κανόνες που είναι μέρος της κουλτούρας) με σκοπό τον συντονισμό της προσπάθειας για ατομική και συλλογική επιβίωση. Το consensus αυτό στην οικονομική θεωρία υποβαθμίζει την σημασία της ύπαρξης φυσικών πόρων ως προϋπόθεση ανάπτυξης. Και στη θέση τους τοποθετεί το ανθρώπινο και το θεσμικό κεφάλαιο. Το τελευταίο θεωρείται και το πιο σημαντικό: Προστασία της ιδιοκτησίας, ελευθερία των συναλλαγών, ελευθερία της σκέψης και του δημόσιου λόγου, κοινωνική αποδοχή των καινοτομιών (και των καινοτόμων), αμερόληπτη δικαιοσύνη, διαφάνεια και αναίμακτος ανταγωνισμός στις διαδικασίες διαχείρισης των κοινών.  Πως δημιουργείται όμως αυτό το "καλής ποιότητας" θεσμικό κεφάλαιο;  Αυτό είναι το δύσκολο ερώτημα. Είναι αποτέλεσμα μιας αυτόνομης εξελικτικής διαδικασίας των κοινωνιών ανάλογη με αυτήν της βιολογικής; Σε ποιο βαθμό είναι σε θέση να επηρεάσουν την εξέλιξη ιδέες και πράξεις ατόμων ή ομάδων; Έχουν δοθεί απαντήσεις - καμία πλήρως πειστική. Έχουν αντίθετα απορριφθεί πολλές. Μεταξύ αυτών το ότι η αυταρχική εφαρμογή ουτοπικών ιδεών -ακόμα και αν γίνεται με αγαθές προθέσεις- βοηθάει μακροπρόθεσμα την ανάπτυξη.

Θεωρητικά η ΕΕ, σε αντίθεση με την ΕΣΣΔ του Στάλιν, διαθέτει το θεσμικό κεφάλαιο που θα μπορούσε να μετριάσει την καταστροφή που επέρχεται λόγω του ουτοπικού Νet Ζero.  Λέγεται Δημοκρατία - δηλαδή αναίμακτος ανταγωνισμός για την εξουσία και ελευθερία της σκέψης και του δημόσιου λόγου. Τα πρώτα δείγματα πολιτικών που όντες βασιλικότεροι του βασιλέως στην προώθηση της πράσινης ατζέντας είδαν πρόσφατα το φως το αληθινό - δηλαδή ότι η πράσινη μετάβαση είναι μεν καταστροφή αλλά όχι αναγκαστικά δημιουργική - είναι ενθαρρυντικά. 

Η Μεταστροφή στον Δρόμο για την Δαμασκό του Π/Θ για την "Πράσινη Μετάβαση"

Δημοσιεύτηκε πρόσφατα στους Financial Times άρθρο του κυρίου Πρωθυπουργού (εφεξής Π/Θ) με τις προτάσεις του ("χρυσούς κανόνες") σχετικά με την πολιτική της ΕΕ για την "πράσινη μετάβαση". Είναι ένα εντυπωσιακό κείμενο γιατί αλλάζει (με ένα μόνο άρθρο) όλα τα μέχρι τώρα δεδομένα. Υποσκάπτει, με ευέλικτη αλλά αρκετά σαφή διατύπωση τα θεμέλια της πολιτικής της ΕΕ για το κλίμα. Είναι ένα κείμενο, που ελπίζει κανείς ότι προαναγγέλλει πολιτικές πρωτοβουλίες τόσο στην ΕΕ όσο και στην χώρα (για να δώσουμε όπως πάντα το καλό παράδειγμα). Γι' αυτό και ο γράφων αποφάσισα να το αναλύσω περαιτέρω. Να διερευνήσω το τι σημαίνουν στη πράξη οι "χρυσοί κανόνες" που προτείνει ο Π/Θ και με την ευκαιρία να το εμπλουτίσω με τις προτάσεις αλλά και τις διαφωνίες μου. Παρατίθεται παρακάτω  το κείμενο του Π/Θ (ΚΜ) μεταφρασμένο στα ελληνικά* (σε italics) και ακολουθούν ανά παράγραφο οι δικές μου (ΑΓ) παρατηρήσεις.

ΚΜ: «Η Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Οι υψηλές τιμές της ενέργειας δεν αφήνουν περιθώρια για επιπλέον κόστος στις οικονομίες μας. Ταυτόχρονα, το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον έχει μειώσει την προθυμία της Ευρώπης να αναπτύξει νέες εξαρτήσεις από καύσιμα, ορυκτά ή τεχνολογίες. Και η ΕΕ αντιμετωπίζει μια πληθώρα άλλων προκλήσεων — η ενεργειακή μας μετάβαση πρέπει να ενισχύσει ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο για το πού θέλει να βρίσκεται η Ευρώπη στον κόσμο. Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις προκλήσεις, θα ήθελα να προτείνω πέντε χρυσούς κανόνες για την πράσινη μετάβαση.

ΑΓ: Δεν υπάρχει αντίρρηση στην διάγνωση του Π/Θ. Απλώς θα ήταν καταλληλότερη η χρήση της λέξης "αδιέξοδο" αντί του ευφημισμού "σταυροδρόμι" (και βέβαια κανένας πολιτικός δεν μιλάει για "προβλήματα" αλλά πάντα για "προκλήσεις"). Σημαντική η αναφορά σε μη ανεκτό πλέον κόστος - προφανώς των πολιτικών που ακολουθούνται. Ο Π/Θ φαίνεται ότι δεν έχει πειστεί ότι η τιμή του ρεύματος "γύρισε στο επίπεδο πριν την κρίση" ούτε ότι σε πέντε-δέκα χρόνια θα γίνει φθηνότερο. Βέβαια η διαπίστωση άργησε πολύ αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ. Ενδιαφέρον ότι θεωρεί ως δεδομένο περιορισμό  την "απροθυμία της ΕΕ να αναπτύξει νέες εξαρτήσεις". Υπάρχει μια ασάφεια εδώ που ίσως θα χρειαζόταν  διευκρίνηση. Ποιες είναι αυτές οι νέες εξαρτήσεις;  Για παράδειγμα το ρωσικό ή το αμερικανικό φυσικό αέριο; Ποια από τις δύο είναι η παλιά και ποια η νέα; Γιατί επί του παρόντος η ΕΕ εστιάζει στην μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό αέριο - που είναι μια "παλιά" εξάρτηση. Ας είναι -  δεν είναι τόσο σημαντικό.

ΚΜ: Πρώτον, πρέπει να επικεντρωθούμε στην αποδοτικότητα του κόστους. Ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να καίνε άνθρακα στα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και πετρέλαιο για τη θέρμανση των σπιτιών και των εργοστασίων μας, προωθούμε την απανθρακοποίηση των πλοίων και των αεροπλάνων, καθώς και των πιο δύσκολων βιομηχανικών διαδικασιών. Αυτή η έμφαση στην αντιμετώπιση όλων των εκπομπών ταυτόχρονα είναι κοντόφθαλμη. Πρέπει να ενισχύσουμε τις τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα που είναι ανταγωνιστικές, συνεχίζοντας παράλληλα να αναπτύσσουμε εκείνες που δεν είναι — αλλά με λογικό ρυθμό. Είναι επίσης όλο και πιο προφανές ότι τα τελευταία βήματα για την επίτευξη της κλιματικής ουδετερότητας θα είναι πολύ δαπανηρά. Πρέπει να προχωρήσουμε με προσοχή, να διατηρήσουμε την ευελιξία και να βεβαιωθούμε ότι τα μαθηματικά βγαίνουν.

ΑΓ: Η πρώτη πρόταση του χρυσού κανόνα υπ' αριθμόν 1 είναι ικανή να προκαλέσει ρίγη ενθουσιασμού σε κάθε νεοφιλελεύθερο οικονομολόγο. Πράγματι πρέπει να "επικεντρωθούμε στην αποδοτικότητα του κόστους". Αυτό δεν είναι βέβαια κάτι καινούργιο. Από το Κιότο ακόμα το 1992, η διεθνής κοινότητα έχει αποφασίσει την θεμελιώδη αρχή: Η αποτροπή της κλιματικής αλλαγής πρέπει να γίνει με τον λιγότερο δαπανηρό τρόπο. Το πόσο δαπανηροί είναι οι εναλλακτικοί τρόποι δεν είναι μυστικό. Η McKinsey έχει κάνει (και συνεχίζει να ενημερώνει) εδώ και χρόνια τους σχετικούς υπολογισμούς ακόμα και για την Ελλάδα. Το υπόλοιπο κείμενο του πρώτου χρυσού κανόνα όμως δημιουργεί σύγχυση εκεί που δεν χρειάζεται. Αποδοτικότητα για κάθε τεχνολογία (ή γενικά πολιτική) στην αποτροπή της κλιματικής αλλαγής είναι το πρόσθετο κόστος για την αποτροπή της εκπομπής ενός πρόσθετου τόνου CO2. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι η ΕΕ παραβιάζει συστηματικά και κατάφωρα την λογική αυτή. Απτή απόδειξη γι' αυτό είναι ότι το κόστος των δικαιωμάτων για το νέο σύστημα εκπομπών για τις μεταφορές και τα κτίρια θα είναι  διαφορετικό από αυτό της ενέργειας. Ο κύριος πρωθυπουργός προσπαθεί να πετύχει δυο τρυγόνια προσπαθώντας να προστατεύσει την ναυτιλία αλλά είναι επίσης λογικά συνεπές με τον Χρυσό Κανόνα Νο 1 να ισχυριστεί κανείς ότι όλο το σύστημα των επιδοτήσεων στις ΑΠΕ (και πλέον στην αποθήκευση) αποτελεί παραβίαση της αρχής του Κιότο (και της στοιχειώδους οικονομικής λογικής). Για παράδειγμα, μιλώντας ανεκδοτολογικά, δεν θα έπρεπε καν να τίθεται θέμα επιδότησης στην ηλεκτροκίνηση και τις offshore ανεμογεννήτριες - ειδικά στη Ελλάδα. Ποιες είναι οι προτάσεις που θα βελτίωναν τη διατύπωση του χρυσού κανόνα Νο1; Πρώτα ο υπολογισμός του "κοινωνικού κόστους" των εκπομπών ώστε κάθε πολιτική να μπορεί να συγκριθεί με αυτό και να κρίνεται έτσι η "αποδοτικότητά" της (η ανταγωνιστικότητά της κατά τον Π/Θ). Με άλλα λόγια να υποκατασταθούν όλες οι υπάρχουσες πολιτικές με ένα γενικευμένο Φόρο Άνθρακα. Συμπληρωματικά, να εστιασθεί η προσπάθεια σε δράσεις που έχουν ταυτόχρονα κοινωνική και ιδιωτική ωφέλεια και συνεπώς δεν χρειάζονται επιδοτήσεις (οι μελέτες της McKinsey περιλαμβάνουν και τέτοιες).

KM: Δεύτερον, πρέπει να εκτιμούμε την τεχνολογική ουδετερότητα. Για πολύ καιρό συμπεριφερόμασταν σαν η ενεργειακή μετάβαση να είναι ένα παιχνίδι ηθικής. Είναι καιρός να βγούμε από τον κήπο του καλού και του κακού. Η Ευρώπη υπογράφει συμφωνίες για την αγορά φυσικού αερίου από την Αμερική, αλλά δεν υποστηρίζει την παραγωγή φυσικού αερίου εντός της ΕΕ. Υπάρχουν πολλά χρήματα για τη χρηματοδότηση του υδρογόνου ως πηγής ενέργειας, αλλά πολύ λίγα για την πυρηνική ενέργεια. Δεν μπορούμε να διαθέτουμε χρήματα με βάση τις εντυπώσεις. Πρέπει να στοιχηματίσουμε στις τεχνολογίες που μπορούν να προσφέρουν αυτό που πραγματικά έχει σημασία: χαμηλότερες εκπομπές.

ΑΓ: Ο Χρυσούς Κανόνας Νο2 κατά την άποψή μου περιττεύει. Αν και μας μαγεύει η αποστροφή περί "ηθικού παιχνιδιού" (στο οποίο όμως, όντας πολιτικός, επιδίδεται συστηματικά ό ίδιος και τα φερέφωνά του)  η λογική του περιλαμβάνεται σε αυτή του Χρυσού Κανόνα Νο 1. Προφανώς τεχνολογική ουδετερότητα σημαίνει ότι αξιολογούμε τις εναλλακτικές τεχνολογίες/πολιτικές όχι γιατί είναι ωραίες ή πολιτικά συμφέρουσες  αλλά γιατί είναι λιγότερο ή περισσότερο αποδοτικές στην προσπάθεια αποτροπής της κλιματικής αλλαγής. Κάθε πρόσθετο σχόλιο περιττεύει (συμφωνούμε  βέβαια ότι είναι παράλογη η απαγόρευση του fracking στην Ευρώπη και ότι πρέπει να διευκολυνθεί ρυθμιστικά η χρήση της πυρηνικής ενέργειας).

KM: Τρίτον, πρέπει να αφοσιωθούμε εκ νέου στην εσωτερική αγορά. Υπάρχουν τεράστιες διαφορές τιμών στην Ευρώπη, ιδίως στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Η ολοκλήρωση της αγοράς πραγματοποιείται κατά περίπτωση και λίγοι επιθυμούν να μοιραστούν τη φθηνή ηλεκτρική τους ενέργεια. Έτσι, καταλήγουμε να έχουμε αρνητικές τιμές σε μια χώρα, ενώ σε μια άλλη οι τιμές είναι τριψήφιες. Αυτό είναι παράλογο. Η ιστορία μας διδάσκει ότι η ολοκλήρωση δεν πραγματοποιείται από μόνη της. Είναι ένα πολιτικό εγχείρημα. Πρέπει να το προωθήσουμε στα υψηλότερα επίπεδα.

ΑΓ: Με τον Χρυσό Κανόνα Νο 3 ο κύριος Π/Θ πετυχαίνει διάνα (hits the nail in the head που λένε και στο Χάρβαρντ). Όπως για να υπάρχει ενιαία αγορά στα υπόλοιπα αγαθά χρειάζονται, τραίνα, αυτοκινητόδρομοι,  αεροδρόμια και λιμάνια, για να λειτουργήσει αποδοτικά η ενιαία αγορά ηλεκτρισμού χρειάζονται διασυνδέσεις. Ο Π/Θ απόλυτα σωστά το αναγορεύει σε πολιτικό πρόβλημα δηλαδή σε πρόβλημα που δεν μπορούν να λύσουν οι αγορές. Πράγματι οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών κρατών αδιαφορούν - αν δεν υπονομεύουν - τις διακρατικές διασυνδέσεις. Πιθανόν για να προστατεύσουν τα συμφέροντα των εγχώριων παραγωγών με την δικαιολογία της ασφάλειας τροφοδοσίας (παρόλο που θα μείωναν το κόστος της). Το πόσο δύσκολο είναι το πρόβλημα το γνωρίζει με την εμπειρία στην χώρα του ο Π/Θ. Σε τι συνίσταται συνεπώς ο Χρυσός Κανόνας Νο3; Σε εφαρμόσιμη δράση; Σε ευχή; Μακάρι να εισακουστεί. Ίσως εφαρμόζοντάς την πρώτος για να δώσει το παράδειγμα.

KM: Τέταρτον, χρειαζόμαστε ισχυρότερη διακυβέρνηση της αγοράς. Οι αγορές ενέργειας, και ιδίως οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, γίνονται όλο και πιο περίπλοκες, αλληλεξαρτώμενες και αδιαφανείς. Πρόκειται για ένα επικίνδυνο μείγμα για ένα προϊόν που είναι ζωτικής σημασίας για την ανθρώπινη ζωή και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Οι δομές της αγοράς μας επιδιώκουν την κλασική έννοια της αποδοτικότητας. Ωστόσο, με αυτόν τον τρόπο, το σύστημα και οι επιπτώσεις του στο κοινό καθίστανται πολιτικά μη βιώσιμα. Πρέπει να ξαναρχίσουμε τη συζήτηση για τη διακυβέρνηση της αγοράς — πώς καθορίζονται οι τιμές, σε ποιες αγορές και ποιος είναι πραγματικά εξοπλισμένος για να παρακολουθεί αυτές τις τιμές και να αποτρέπει τη χειραγώγηση της αγοράς σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

ΑΓ: Ο Χρυσός Κανόνας Νο 4 μας απογοητεύει. 'Όχι γιατί περιμέναμε κάτι διαφορετικό από έναν  πολιτικό. Αλλά γιατί παρουσιάζει ιδέες που, εκκινώντας από ορθές διαπιστώσεις, χρησιμοποιούνται για να αντιστρέψουν την πραγματικότητα. Συγκεκριμένα: Η πρώτη διαπίστωση είναι ορθή: Οι αγορές ενέργειας είναι "δύσκολες". Ο λόγος όμως είναι ότι οι πολιτικοί παραδοσιακά στρέφουν την προσοχή τους σε αυτές. Το να χρησιμοποιεί κανείς τον όρο "αδιαφανείς" για τις αγορές γενικά είναι λάθος. Αν κάτι προσφέρουν οι αγορές είναι η διαφάνεια των συναλλαγών. Η δεύτερη διαπίστωση είναι επίσης ορθή: Οι αγορές είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιτευχθεί αποτελεσματικότητα στην χρήση των πόρων. Ακολουθεί όμως μια συγκλονιστική ομολογία. Τα αποτελέσματα των αγορών δεν είναι "πολιτικά βιώσιμα" (προσοχή στον υφέρποντα κυνισμό: Δεν είναι αρνητικά για το κοινωνικό σύνολο - απλώς πολιτικά μη βιώσιμα). Λογικά στην επόμενη φράση προτείνεται έλεγχος του καθορισμού των τιμών  και πρόσθετη ρύθμιση. Η ζωή όμως έχει δείξει ότι η μη βιωσιμότητα της κατάστασης στο ρεύμα δεν είναι αποτέλεσμα των αγορών αλλά των πράξεων πολιτικών ηγετών. Οι δυο σημαντικότερες αιτίες για τα προβλήματα στο ρεύμα στην Ευρώπη σήμερα είναι η στρέβλωση των αγορών με τις επιδοτήσεις για τις ΑΠΕ και η έλλειψη διασυνδέσεων - και οι δύο ανάγονται σε πολιτικές αποφάσεις (ή την έλλειψή τους). Παραφράζοντας έναν διάσημο πολιτικό, ο Π/Θ μεταξύ αποτελεσματικότητας και πολιτικής βιωσιμότητας επιλέγει την δεύτερη και κινδυνεύει να καταλήξει να χάσει και τις δύο. Πράγμα που στην δική του χώρα το έχει καταφέρει.

KM: Πέμπτο και τελευταίο, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός. Για πολλά χρόνια, η Ευρώπη έθεσε την απανθρακοποίηση πάνω από όλα τα άλλα. Άλλοι στόχοι — η απασχόληση, η βιομηχανική παραγωγή, η στρατηγική αυτονομία — έχασαν όταν ήρθαν σε αντίθεση με την απανθρακοποίηση. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε σε αυτή την πορεία. Η απανθρακοποίηση είναι ζωτικής σημασίας, αλλά δεν είναι ο μόνος στόχος. Αν πρέπει να δεχτούμε κάποιες εκπομπές για λίγο ακόμα για να σώσουμε τις βιομηχανίες μας ή να διατηρήσουμε την κοινωνική συνοχή, ας είναι. Πρέπει να διεξάγουμε αυτές τις συζητήσεις με ειλικρίνεια. Δεν μπορούμε να ξεκινήσουμε με την κλιματική ουδετερότητα και να ελπίζουμε ότι όλα τα άλλα θα μπουν στη θέση τους.

ΑΓ: Ο Χρυσός Κανόνας Νο5 είναι το κερασάκι στην τούρτα. Ο Π/Θ βλέπει ξαφνικά το φως. Θυμίζοντας την μεταστροφή του Σαούλ στον δρόμο για την Δαμασκό αποτάσσει στον πυρήνα της την Ευρωπαϊκή πολιτική με μια και μόνο φράση: "Η μετάβαση δεν μπορεί να είναι αυτοσκοπός". Ακόμα πιο συγκεκριμένα παρακάτω αποκαθηλώνει τον στόχο του Net Zero: "αν πρέπει να δεχθούμε κάποιες εκπομπές για λίγο ακόμα..." για να "διατηρήσουμε την κοινωνική συνοχή" (προσοχή : πάλι την συνοχή - δηλαδή την αποδοχή - και όχι κατ' ανάγκη το κοινό καλό)

ΚM: Αυτοί οι πέντε κανόνες είναι απλοί. Πιθανότατα, από μόνοι τους, να μην είναι αμφιλεγόμενοι. Αλλά αν τους λάβετε σοβαρά υπόψη — αν χαράξετε μια στρατηγική βασισμένη σε αυτούς τους κανόνες — αναπτύσσετε μια πολύ διαφορετική ατζέντα για την ΕΕ, και μάλιστα ριζοσπαστική. Πιστεύω ότι αυτό χρειαζόμαστε το 2025. Διαφορετικά, μπορεί να κερδίσουμε τον αγώνα για την κλιματική ουδετερότητα, μόνο και μόνο για να ανακαλύψουμε ότι κάναμε λάθος αγώνα. Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε να συμβεί αυτό.»

ΑΓ: Με την σύνοψη του πρωθυπουργικού κειμένου δίνεται και το τελειωτικό χτύπημα. Ο Π/Θ χαρακτηρίζει την ατζέντα που προτείνει "ριζοσπαστική" και ομολογεί ότι έχει αρχίσει να υποπτεύεται ότι μπορεί να "κάνουμε τον λάθος αγώνα". Εκτιμώ ότι το κείμενο αυτό, στο οποίο ένας πολιτικός με θάρρος αναγνωρίζει ένα λάθος του - πράγμα ασυνήθιστο πρέπει να το ομολογήσουμε - είναι ένα σημαντικό πολιτικό γεγονός. Τόσο σημαντικό όσο, κατ' αναλογία, οι σχετικές ενέργειες της νέας αμερικανικής κυβέρνησης. Αναμένω με ενδιαφέρον τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης και θα παρακολουθώ προσεκτικά τις σχετικές μελλοντικές αποφάσεις του  πρωθυπουργού. Για παράδειγμα η άμεση και "ριζοσπαστική" αναθεώρηση του ΕΣΕΚ είναι μια ενέργεια συμβατή με το πνεύμα του πρωθυπουργικού κειμένου όσο και η κατάλληλη διαχείριση της ρητορικής των φερέφωνων που ελέγχει. Αλλιώς θα γίνει αυτό που η λαϊκή σοφία απεύχεται με το γνωμικό: "Δάσκαλε που δίδασκες και λόγο δεν εκράτεις" .

* Δεν ευθύνομαι για την μετάφραση - το αντέγραψα από τον Τύπο. Δυστυχώς και το αγγλικό πρωτότυπο είναι πίσω από pay wall στην σελίδα των FT.

Πόσοι Πάροχοι "Χωράνε" στη Λιανική Αγορά Ρεύματος;

Σε προηγούμενο σημείωμα , ο γράφων υποστήριξε την υπόθεση ότι η έλλειψη ανταγωνισμού στην λιανική αγορά ρεύματος κοστίζει στους καταναλωτές ένα ποσό της τάξης του μισού δισεκατομμυρίου ευρώ τον χρόνο. Ο υπολογισμός αυτός έγινε με την υπόθεση ότι η αγορά στην χώρα μας είναι από τις λιγότερο ανταγωνιστικές στην Ευρώπη. 

Μια πρόχειρη έρευνα στα στοιχεία της Eurostat επιβεβαίωσε ότι η υπόθεση αυτή σχετικά με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της  ΕΕ είναι εύλογη. Όπως φαίνεται στον παρακάτω Πίνακα (που αποτελεί επεξεργασία από τον γράφοντα του πρωτότυπου στην ιστοσελίδα της Eurostat), ο αριθμός των κατοίκων ανά Πάροχο στην Ελλάδα - περίπου 550.000 - είναι πρακτικά ο μεγαλύτερος στην ΕΕ (μαζί με την Κροατία, την Ιρλανδία και την Μάλτα) και απέχει πολύ από τον μέσο όρο στην ΕΕ των 200.000 κατοίκων ανά Πάροχο.  Αυτό αποτελεί μια πρώτη ένδειξη ότι, δυνητικά, στην ελληνική αγορά θα μπορούσαν να "χωρέσουν" περισσότεροι από 40 Πάροχοι στην λιανική ρεύματος (και φυσικού αερίου).

Ο αριθμός των 40 θα πρέπει να συγκριθεί με τον αριθμό των ενεργών Παρόχων σήμερα που δεν είναι μεγαλύτερος από 9 (ο αριθμός των 19 στον Πίνακα της Eurostat αφορά το 2023 και πιθανότατα περιλαμβάνει τους αδειοδοτημένους ορισμένοι από τους οποίους δεν είναι ενεργοί).

Πόσο ισχυρή ένδειξη για το επίπεδο ανταγωνισμού είναι ο αριθμός κατοίκων ανά Πάροχο; Υπάρχουν  ομολογουμένως καλύτεροι όπως ο Δείκτης Herfindahl Hirschman που μετρά την σχετική ισχύ των παικτών στην αγορά. Αμφιβάλουμε όμως ότι θα άλλαζε την κατάταξη της Ελλάδος δεδομένου ότι αυτός εμφανίζει στην χώρα μας εικόνα δυοπωλίου. Χειρότερα δεν γίνεται - εκτός από την Μάλτα.

Το γενικό συμπέρασμα, που κατά την άποψη του γράφοντος εύκολα αναδύεται από τους αριθμούς του Πίνακα (χωρίς καν προσφυγή στο Ινστιτούτο της Φλωρεντίας!), είναι ότι η λιανική αγορά ρεύματος δεν παρουσιάζει οικονομίες κλίμακος και συνεπώς ότι το βέλτιστο μέγεθος των επιχειρήσεων είναι σχετικά μικρό. Με ευθύνη του Ελληνικού κράτους η ευκαιρία για την αποτελεσματικότερη λειτουργία της αγοράς στην χώρα μας δεν αξιοποιείται.