Είναι, ή θα έπρεπε να είναι, ένα επίκαιρο ερώτημα - τέτοια εποχή κάθε χρόνο. Στην χώρα μας κυριαρχούν στον δημόσιο διάλογο οι οιμωγές των ΜΜΕ για τις καταστροφές και οι καταγγελίες εναντίον του Ενόχου. Και όλοι γνωρίζουμε ποιός είναι ο Ένοχος. Ο ΔΕΔΔΗΕ (και οι ανεμογεννήτριες αλλά ας περιοριστούμε στους σοβαρότερους από τους καταγγέλοντες). Το ερώτημα του ποιος πληρώνει δεν συζητείται αλλά ο λογαριασμός θα έλθει. Είναι αλήθεια ότι η απάντηση δεν είναι εύκολη. Για αυτό προσπαθώ παρακάτω να προσεγγίσω το θέμα με την βοήθεια των τεκταινόμενων στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ όπου η συζήτηση έχει πάρει πολιτικές διαστάσεις και βρίσκονται υπό εκκόλαψη δραματικές αποφάσεις.
Στην Καλιφόρνια, έχουν βρεί τον ίδιο Ένοχο - όπως και στην χώρα μας. Τις εταιρείες ηλεκτρισμού. Ο κυβερνήτης όμως προτείνει τώρα τον περιορισμό της ευθύνης των εταιρειών ηλεκτρισμού (και του Πολιτειακού Ταμείου για την αποτροπή των πυρκαγιών - με άλλα λόγια του δημόσιου κορβανά). Χωρίς να το λέει φωναχτά ο κυβερνήτης προτείνει στην πράξη μερική ιδιωτικοποίηση του κόστους. Ελπίζοντας ότι αυτό θα επιτευχθεί μέσω του μηχανισμού της ιδιωτικής ασφάλισης.
Ο λόγος που το κάνει αυτό ο κυβερνήτης δεν διαφέρει πολύ από τον λόγο που θα έπρεπε να το κάνει ο Ελληνας ομόλογός του. Η επίρριψη του κόστους στην εταιρεία ηλεκτρισμού και το δημόσιο ταμείο μεταφέρει το κόστος στους λογαριασμούς των καταναλωτών ρεύματος (κανείς - ούτε στην Καλιφόρνια - δεν έχει την ψευδαίσθηση ότι μέρος του κόστους θα αναλάβουν οι μέτοχοι των εταιρειών) και τους φορολογούμενους. Δηλαδή κοινωνικοποιεί το κόστος. Με την κοινωνικοποίηση αυτή δημιουργεί σοβαρά αντικίνητρα στους εμπλεκόμενους για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο.
Για παράδειγμα, στην Καλιφόρνια, όπως και στην Ελλάδα, οι εταιρείες ηλεκτρισμού όχι μόνο δεν ανησυχούν για το κόστος αποτροπής των πυρκαγιών αλλα δηλώνουν διατεθειμένες να το αντιμετωπίσουν με τον πιο δραστικό τρόπο: Την υπογειοποίηση των δικτύων. Η οποία αυξάνει με ταχύ ρυθμό την ρυθμιζόμενη περιουσιακή βάση των εταιρειών και συνεπώς των εσόδων τους απολαμβάνοντας ένα ρυθμιστικά καθοριζόμενο σταθμισμένο κόστος κεφαλαίου (με εξωπραγματικές αποδόσεις της τάξεως του 8% τον χρόνο στην Ελλάδα).
Απο την άλλη μεριά, το κράτος αναλαμβάνει την κάλυψη ζημιών σε ιδιωτικές περιουσίες με τρόπο που δεν διαφοροποιεί τις περιπτώσεις ανάλογα με τη συμπεριφορά των ιδιωτών ούτε με βάση τα πραγματικά αίτια της πυρκαγιάς. Υποκαθιστώντας την ιδιωτική ασφάλιση λειτουργεί με πολιτικά κίνητρα. Ιδιαίτερα στην χώρα μας, με την έμμεση "βοήθεια" των αντίπαλων πολιτικών και ορισμένων Λειτουργών του Τύπου που αρέσκονται στον λαικισμό, το μόνο ερώτημα που τίθεται δημοσίως είναι: "Γιατί καθυστερούν οι αποζημιώσεις;" (οι αποζημιώσεις πάντα καθυστερούν παρά το ότι κάθε ελληνική κυβέρνηση που σέβεται τον εαυτό της συγκαλεί υπουργικό συμβούλιο την επομένη της καταστροφής όπου δίνονται εντολές για άμεση πληρωμή των πληγέντων).
Τι πρέπει να λάβει υπόψη του ο αρμόδιος που (για κάποιο άγνωστο λόγο...) αποφάσισε να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα αντιμετώπισης των πυρκαγιών στην χώρα;
Πρώτον όσον αφορά την πρόληψη των πυρκαγών. Τα αίτιά τους είναι πολλαπλά και πολλά από αυτά δεν είναι στον έλεγχο των εταιρειών ηλεκτρισμού. Τα φορτία καύσιμης ύλης, η θωράκιση των κατοικιών, ο αμυντικός (αντιπυρικός) χώρος, οι οικοδομικοί κανονισμοί, ακόμα και το πού επιλέγουν να ζουν οι άνθρωποι — τίποτα από αυτά δεν μπορούν να διαχειριστούν οι εταιρείες ηλεκτρισμού.
Δεύτερο, οι γραμμές του δικτύου είναι μία από τις πολλές πιθανές αιτίες ανάφλεξης. Στην Καλιφόρνια πάνω από το 90 τοις εκατό των δασικών πυρκαγιών και περίπου το 70 τοις εκατό των πιο καταστροφικών— προκαλούνται από κάτι άλλο εκτός από τα δίκτυα ηλεκτρισμού** (κεραυνοί, οχήματα, μηχανήματα, φωτιές κατασκήνωσης, εμπρησμοί). Μια γειτονιά σε μια περιοχή υψηλού κινδύνου που αποφεύγει μια πυρκαγιά προκληθείσα από εταιρεία ηλεκτρισμού σήμερα, μπορεί παρ' όλα αυτά να καεί τον επόμενο χρόνο από μια πυρκαγιά που ξεκίνησε από άλλη αιτία.
Τρίτο: Το "πληρώνει η εταιρεία ηλεκτρισμού" δεν είναι το ίδιο με το "πληρώνουν οι μέτοχοι". Η κοινωνικοποίηση του κόστους μέσω των λογαριασμών ρεύματος είναι η συμβατική ρυθμιστική αντιμετώπιση μέχρι σήμερα. Επομένως, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι ένα σημαντικό μέρος του κόστους των δασικών πυρκαγιών –τόσο το κόστος αστικής ευθύνης όσο και το κόστος πρόληψης– μετακυλίεται στους καταναλωτές. Αυτά τα κόστη αποτελούν τον σημαντικότερο παράγοντα αύξησης των τιμολογίων κατά την τελευταία δεκαετία (η αναφορά είναι για την Καλιφόρνια όπου μεταξύ του 2019 και του 2024 οι εταιρείες ηλεκτρισμού έχουν επιρρίψει στους λογαριασμούς ένα ποσό 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων για επενδύσεις σχετικές με την πρόληψη πυρκαγιών. Λόγω της εχεμύθειας που τηρεί αυστηρά το ελληνικό κράτος είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τα στοιχεία της Καλιφόρνια καλύτερα από τα δικά μας).
Η απάντηση συνεπώς στο ερώτημα του τίτλου που, πιο σωστά διατυπωμένο είναι "ποιος πρέπει να πληρώνει" είναι: Αυτός που έχει την ευθύνη και δυνατότητα της πρόληψης με το μικρότερο δυνατό κόστος και αυτός που πραγματικά ευθύνεται για την ζημία". Αυτές οι αρχές δεν είναι ομολογουμένως εύκολο να μεταφραστούν σε λεπτομερείς πολιτικές (εγώ θα τα κάνω όλα;). Υποδεικνύει όμως κάποια στοιχειώδη μηνύματα : "Δεν φταίει πάντα ο ΔΕΔΔΗΕ". "Δεν είμαστε όλοι - συλλογικά - ένοχοι αλλά μερικές φορές ίσως βρούμε τον ένοχο κοιτώντας στον καθρέφτη". Αν κατανοήσει αυτά τα μηνύματα η κοινή γνώμη, είναι μια καλή αρχή.
* Το παρόν κείμενο γράφτηκε με βάση πληροφορίες και ανάλυση που περιέχεται στο άρθρο: Fowlie Meredith. “Who Should Pay for Utility-Ignited Wildfires?” Energy Institute Blog, UC Berkeley, August 24, 2026.
**Ο ΔΕΔΔΗΕ ισχυρίζεται ότι το ποσοστό αυτό στην Ελλάδα είναι 97%. Αφήνω στον αναγνώστη να κρίνει ποιόν πιστεύει - τους αμερικανούς ή τον ΔΕΔΔΗΕ; Σε κάθε περίπτωση αυτό ενισχύει τα επιχειρήματα του σημειώματος.
