Πότε θα Απαλλαγούμε απο τις Επιδοτήσεις στις ΑΠΕ;

Οι Έλληνες έχουμε πληρώσει την τελευταία δεκαετία πάνω από 20 δισεκατομμύρια ευρώ για να κατασκευασθούν εγκαταστάσεις ΑΠΕ ίσες σε εγκαταστημένη ισχύ με το σύνολο του ήδη υπάρχοντος ηλεκτρικού συστήματος. Μέσα στην κρίση, διπλασιάσαμε την δυναμικότητά του όχι γιατί αυξήθηκε η κατανάλωσή μας - αυτή έχει μείνει σταθερή εδώ και 10 τουλάχιστον χρόνια - αλλά για να αντικαταστήσουμε το 1/3 περίπου της παραγωγής με ΑΠΕ. Με κόστος κατασκευής ανά ΜW τουλάχιστον διπλάσιο από αυτό των συμβατικών πηγών. Είναι προφανές - και θεωρούμε κοινώς αποδεκτό - το ότι χωρίς τις γενναίες επιδοτήσεις ούτε ένα κιλοβάτ ΑΠΕ δεν θα είχε κατασκευασθεί στην Ελλάδα.

Αυτό το κάναμε για να συμβάλουμε στην αποτροπή της κλιματικής αλλαγής. Για την οποία η ελληνική κοινωνία ιστορικά και πρακτικά δεν έχει καμία ευθύνη και η συμβολή στην αποτροπή της δεν μπορεί παρά να είναι αμελητέα. Η πολιτική που ακολουθούμε μοιάζει με την υποχρεωτική αγορά συχωροχαρτιών για αμαρτήματα που δεν έχουμε διαπράξει. Είναι πολιτική της μαντάμ Σουσού. Όπου το ρόλο της ξιπασμένης κυρίας παίζουν οι κυβερνήσεις μας και του άτυχου Παναγιωτάκη συλλογικά οι Έλληνες πολίτες. 

Οι κυβερνήτες μας όμως, συνεπικουρούμενοι από το σύνολο σχεδόν της πνευματικής ηγεσίας και των διαμορφωτών της κοινής γνώμης, διακηρύσσουν ότι το βάρος των επιδοτήσεων θα μηδενισθεί. Καθηγητές Πανεπιστημίου, που κατά τεκμήριο έχουν ειδική γνώση και είναι ανεξάρτητοι από συμφέροντα, μας διαβεβαιώνουν ότι η παραγωγή από ΑΠΕ είναι πλέον φθηνότερη από τις συμβατικές μεθόδους. 

Βλέπουμε τις δηλώσεις αυτές με σκεπτικισμό. Παραδεχόμαστε όμως ότι το παρελθόν - όσο προφανής και αν είναι η ετυμηγορία του - δεν προδικάζει το μέλλον. Το ερώτημα απαιτεί έρευνα. Είναι αλήθεια ότι οι ΑΠΕ θα γίνουν στο μέλλον (ή είναι ήδη;) ανταγωνιστικές; Ότι δεν θα χρειαστούν επιπλέον επιδοτήσεις; Πέραν των επιπλέον 20 δισεκατομμυρίων που με βάση τις υπάρχουσες συμβάσεις θα πληρώσουμε μέχρι το 2030; Ότι η τιμή του ρεύματος θα τείνει να μειωθεί στο μέλλον παρά το ότι η αύξηση της τιμής του εδώ και μια δεκαετία οφείλεται στις ΑΠΕ;

Κάναμε λοιπόν μια στοιχειώδη έρευνα. Στο πλαίσιο της έρευνάς αυτής αναπτύξαμε ένα απλό μοντέλο* μέσω του οποίου προσπαθήσαμε να συγκρίνουμε το "τυποποιημένο" μακροπρόθεσμο (πλήρες) κόστος παραγωγής ρεύματος  μεταξύ μιας ανεμογεννήτριας και ενός σταθμού φυσικού αερίου. Η απάντηση δεν αφήνει περιθώρια για αμφιβολία. Είναι απίθανο στο προβλεπτό μέλλον (τα επόμενα 10 χρόνια) οι ΑΠΕ να γίνουν ανταγωνιστικές. Θα χρειαστούν συνεπώς επιδοτήσεις. Και η τιμή του ρεύματος (σε πραγματικούς όρους) θα αυξηθεί αν η κυβέρνηση επιμείνει στην αύξηση τη διείσδυσης των ΑΠΕ στο σύστημα ηλεκτρισμού**. 

Στην ανάλυσή μας λάβαμε υπόψιν μας ορισμένες παραμέτρους που ακόμα και σοβαρές επενδυτικές τράπεζες εντέχνως (και για προφανείς λόγους) αγνοούν.

• Εξασφαλίσαμε ότι συγκρίνουμε όμοια πράγματα. Ο σταθμός φυσικού αερίου προσφέρει στο ηλεκτρικό σύστημα δυο προϊόντα: Ενέργεια και ισχύ. Η ανεμογεννήτρια προσφέρει μόνο ενέργεια. Επιβαρύναμε συνεπώς το κόστος της με αγορά ισχύος (από συμβατικούς σταθμούς ή αποθήκευση). Δεν είμαστε σε θέση να αποτιμήσουμε το κόστος που επιφέρει στο σύστημα μεταφοράς και διανομής - κόστος που θα μπορούσε από μόνο του να κάνει απαγορευτική την εγκατάσταση σε πολλές περιπτώσεις. Και βέβαια οι υπολογισμοί μας αφορούν χερσαίες εγκαταστάσεις - αν αφορούσαν υπεράκτιες δεν θα χρειαζόταν να υπολογίσουμε τίποτα.
• Καταλογίσαμε στον σταθμό φυσικού αερίου ένα κόστος για την αγορά δικαιωμάτων εκπομπής CO2 που είναι ο μέσος όρος της τελευταίας 10ετίας και όχι της πρόσφατης διετίας. Η τιμή των δικαιωμάτων είναι πολιτική απόφαση στην ΕΕ και δεν έχει καμία σχέση με το ονομαζόμενο "κοινωνικό κόστος του CO2" - για ένα πολύ πρακτικό λόγο: Κανένας δεν το ξέρει με σιγουριά***. 
• Καταρτίσαμε ένα σενάριο με μηδενικό κόστος για την αγορά δικαιωμάτων αναγνωρίζοντας το γεγονός ότι στην μεγάλη πλειοψηφία των αναπτυσσομένων χωρών δεν υπάρχουν περιορισμοί στις εκπομπές ούτε προβλέπεται να υπάρξουν μέσα στα επόμενα χρόνια.  Η επενδυτική απόφαση για ΑΠΕ στις χώρες αυτές είναι πολύ διαφορετική από αυτή που λαμβάνεται στην ΕΕ (και ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ)
• Επιβαρύναμε την ανεμογεννήτρια με υψηλότερο κόστος κεφαλαίου δεδομένου ότι έχει μηδενική λειτουργική ευελιξία. Η ευαισθησία της αξίας της επένδυσης σε ανεμογεννήτριες (και συνολικά σε ΑΠΕ αλλά και σε πυρηνικά!) στις μεταβολές του κόστους κεφαλαίου και τις τιμές των εναλλακτικών πηγών ενέργειας είναι πολλαπλάσια από αυτή των συμβατικών μονάδων.

Τα αποτελέσματα του μοντέλου μας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα:

• το τυποποιημένο (πλήρες) κόστος παραγωγής (ενέργεια και ισχύ) από ανεμογεννήτρια φθάνει στα 103 ευρώ την μεγαβατώρα έναντι 71 ευρώ την μεγαβατώρα για ένα σταθμό φυσικού αερίου
• στο σενάριο μηδενικού κόστους για τη αγορά δικαιωμάτων εκπομπών, η διαφορά αυξάνεται γιατί το πλήρες  κόστος του σταθμού φυσικού αερίου πέφτει στα 55 ευρώ την μεγαβατώρα. Στην περίπτωση αυτή το πλήρες κόστος της ανεμογεννήτριας είναι σχεδόν διπλάσιο από αυτό του φυσικού αερίου.

Γενική παρατήρηση. Θα δεχόμαστε την δικαιολογία από διάφορους ερασιτέχνες σχολιαστές (αλλά όχι από ακαδημαϊκούς ταγούς - ενεργούς ή επίτιμους) ότι οι δικοί τους αριθμοί βασίζονται στις παραμέτρους των δυο πρόσφατων ετών της κρίσης που υποδεικνύουν την  υπεροχή των ΑΠΕ στο κόστος. Οι επενδυτές που θα αποφασίσουν να δώσουν τα χρήματά τους όμως δεν θα κάνουν τους υπολογισμούς τους με βάση τα χρόνια της κρίσης αλλά με τις προσδοκίες για το μέλλον. Η άποψή μας είναι ότι οι υπολογισμοί τους θα καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι για να επενδύσουν σε ΑΠΕ θα πρέπει να εξακολουθήσουν να υπάρχουν επιδοτήσεις. Μικρότερες από αυτές του παρελθόντος (που ήταν προκλητικές!), ίσως πιο "κρυφές" (για μειωθεί ο κίνδυνος της επένδυσης) ή έμμεσες (π.χ. επενδύσεις στο δίκτυο μεταφοράς και διανομής). Να προσθέσουμε και την ταπεινή μας συμβουλή στους Λειτουργούς του Τύπου. Όταν μιλούν τα υψηλά στελέχη των επιχειρήσεων καλό είναι να παρατηρούν και το τι πράττουν ταυτόχρονα (ή ποιες παραμέτρους χρησιμοποιούν στα πλάνα τους για νέους σταθμούς φυσικού αερίου).

Μπορεί να βασιστεί η ελπίδα για ανταγωνιστικές ΑΠΕ στην δραματική βελτίωση της τεχνολογίας και συνεπώς του κόστους τους; Ίσως αλλά ας ληφθεί υπόψιν ότι οι επενδυτές λαμβάνουν τις αποφάσεις τους με βάση την υπάρχουσα δοκιμασμένη τεχνολογία. Ακόμα χειρότερα - επιδοτώντας το κράτος πρόωρα την υπάρχουσα τεχνολογία μειώνει τα κίνητρα για την υιοθέτηση της καινοτομικής. 

Η άποψή μας συνεπώς είναι: Είναι απίθανο οι ΑΠΕ να γίνουν ανταγωνιστικές στο προβλεπτό μέλλον χωρίς την συνέχιση των επιδοτήσεων. Σε κάθε περίπτωση η τιμή του ρεύματος σε πραγματικούς όρους θα αυξηθεί. Η αντίθεση στα επόμενα χρόνια θα είναι μεταξύ των πολιτικών ταγών που με θρησκευτικού χαρακτήρα ζήλο προωθούν τον στόχο του Net Zero στη φτωχότερη χώρα της Ευρώπης και των πολιτών που θα υποστούν τις επιπτώσεις της πολιτικής αυτής. Οι οιωνοί δεν είναι καλοί γιατί στην χώρα μας δεν έχει ακόμα ξεκινήσει ούτε η σχετική συζήτηση. Στην οποία το παρόν σημείωμα θα μπορούσε να είναι μια ταπεινή (modest!) συμβολή.

* Οι παραδοχές του μοντέλου είναι διαθέσιμες σε ενδιαφερόμενους που θα εκτιμήσουμε ότι ενεργούν με καλή πίστη

** Η πρόβλεψή μας για αύξηση της τιμής βασίζεται στο γεγονός ότι θα αυξηθούν σημαντικά οι χρεώσεις δικτύου. Ήδη η ΡΑΑΕΥ αύξησε το απαιτούμενο έσοδο του ΔΕΔΔΗΕ κατά το πρωτοφανές 25% για το 2023 και ενέκρινε WACC  για τα δίκτυα πάνω από 7%. Που είναι εύλογο αν συγκριθεί με το κόστος του γερμανικού δικτύου, το οποίο για να αντιμετωπίσει τις επενδύσεις για το Energiewende ήταν μέχρι πρόσφατα  τριπλάσιο του ελληνικού (περίπου 7,2 λεπτά έναντι 2,1 την κιλοβατώρα)

*** Το Κοινωνικό κόστος του CO2 είναι  συνάρτηση της μακροχρόνιας ευαισθησίας του κλίματος στον διπλασιασμό της συγκέντρωσης του CO2  και ενός "κοινωνικού" συντελεστή προεξόφλησης. Οι δύο αυτοί παράγοντες έχουν τόσο μεγάλη διασπορά που στην βιβλιογραφία μπορεί κανείς να βρεί τιμές από αρνητικές μέχρι χιλιάδες ευρώ τον τόνο.

Όλα στο Ρεύμα Αλλάζουνε και Όλα τα Ίδια Μένουν

Τους τελευταίους 12 μήνες το κράτος καθιέρωσε μια προσωρινή διαδικασία για τα τιμολόγια ρεύματος για να αντιμετωπισθεί η κρίση. Ηρθε ο καιρός να αποφασίσει πως θα προχωρήσει στο μέλλον.Το allazorevma.gr παρουσιάζει στους καταναλωτές τις δικές του προβλέψεις και συμβουλές - γιατί οι παράγοντες της αγοράς και ο Τύπος προκαλούν σύγχυση στο κοινό δημιουργώντας πολύ θόρυβο χωρίς λόγο. Συγκεκριμένα:

Η εκτίμηση μας είναι ότι το κράτος θα ανακαλύψει ένα τρόπο να συνεχίσει τις επιδοτήσεις στον βαθμό που χρειάζονται για να κρατηθεί η τιμή σε ένα σταθερό επίπεδο. Αγνοήστε λοιπόν τις καθημερινές οιμωγές στα ΜΜΕ και τα κοινωνικά δίκτυα. Το ρεύμα θα γίνει πιο ακριβό στο μέλλον - κυρίως μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων - αλλά με σταθερό βήμα ελεγχόμενο απο το κράτος. Δεν προβλέπουμε ξαφνική και σημαντική αύξηση των τιμολογίων το επόμενο 12μηνο σε σχέση με το σημερινό επίπεδο (που είναι βέβαια αυξημένο κατά 40% σε σχέση με το επίπεδο πριν την κρίση).

Ορισμένες προβλέψεις της προσωρινής διαδικασίας εκτιμούμε ότι θα μονιμοποιηθούν. Κυρίως η περίφημη "κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής". Αυτό σημαίνει ότι θα εξακολουθήσουν να παρέχονται τιμολόγια με την τιμή του επόμενου μήνα που καθιερώθηκαν στην κρίση. Απλώς η ανακοίνωσή τους δεν θα γίνεται την 20η του προηγούμενου αλλά την 1η του τρέχοντος μήνα. Θεωρούμε βέβαιο ότι - για τα τιμολόγια αυτά τουλάχιστον - θα διατηρηθεί η απαγόρευση ποινής για πρόωρη αποχώρηση.

Τέλος, και πιο σημαντικό, προβλέπουμε ότι η Κρατική Επιχείριση Ηλεκτρισμού (γνωστή ως ΔΕΗ) θα συνεχίσει να διατηρεί τα τιμολόγιά της σε υψηλό επίπεδο σε σχέση με την αγορά, αποδεχόμενη την πιθανότητα απώλειας μεριδίου αγοράς (που στους μικρούς καταναλωτές φθάνει το 72% σε αριθμό μετρητών). Αυτό δίνει την ευκαιρία στους καταναλωτές να μειώσουν την δαπάνη τους για ρεύμα επιλέγοντας εναλλακτικό Πάροχο. Η εξοικονόμηση δεν είναι καθόλου αμελητέα - μπορεί να είναι μεγαλύτερη απο 200 ευρώ τον χρόνο (για την μέση οικιακή κατανάλωση).

Η πρόβλεψη και η συμβουλή τoυ allazorevma.gr προς τους καταναλωτές λοιπόν συνοπτικά είναι: 

• Το πιο πιθανό είναι ότι δεν θα υπάρξουν μεγάλες εκπλήξεις στην αγορά ρεύματος στο επόμενο διάστημα.
• Αντίθετα, φαίνεται ότι οι συνθήκες ανταγωνισμού θα δώσουν την δυνατότητα στους καταναλωτές να φύγουν απο την ΚΕΗ (γνωστή ως ΔΕΗ) εξοικονομώντας σημαντικά ποσά απο την δαπάνη τους για ρεύμα.
• Ο καλύτερος τροπος για να εκμεταλλευθούν την ευκαιρία είναι να επιλέξουν τον πάροχό τους μέσω του ανεξάρτητου, αντικειμενικού και αξιόπιστου συμβούλου τους απο το 2015- του allazorevma.gr.
• Ακόμα καλύτερα, να αναθέσουν την παρακολούθηση για λογαριασμό τους της αγοράς στο allazorevma.gr μέσω της υπηρεσίας εξατομικευμένης ενημέρωσης , ώστε να τους ενημερώνει κάθε μήνα για τις ευκαιρίες που υπάρχουν.

Δείκτης Τιμών Ιουνίου: Τώρα Επιδοτούνται τα Ρυθμιζόμενα!

Ο Δείκτης Τιμών Ρεύματος με στοιχεία Ιουνίου 2023 που υπολογίζει το allazorevma.gr, η πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ρεύματος στην Ελλάδα, εμφάνισε μείωση σε σχέση με τον δείκτη με στοιχεία Μάϊου 2023. Ο Δείκτης Τιμών από 242,97 έπεσε στα 233,64 ευρώ την μεγαβατώρα.  

Οι ρυθμιζόμενες χρεώσεις, στις οποίες το allazorevma.gr  περιλαμβάνει την κρατική επιδότηση των 15 ευρώ την  μεγαβατώρα (για τον Ιούνιο - ίδια με τον Μάιο), αυξήθηκαν ελαφρά από 68,18 σε 70,78 ευρώ την μεγαβατώρα.

Ο Δείκτης Ανταγωνιστικών Τιμών Ρεύματος για οικιακούς καταναλωτές,  περιλαμβανομένου του ΦΠΑ συνέχισε την πτωτική του τάση και μειώθηκε από 158,16 σε 149,6 ευρώ την μεγαβατώρα. Οι τιμές των εναλλακτικών παρόχων κυμάνθηκαν από 91,16 έως 146,10 με μέσο όρο τα 119,01 ευρώ την μεγαβατώρα μειωμένο σημαντικά σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα (136,36) Συνολικά, σε 12μηνη βάση (6/22-6/23), η μέση τιμή των εναλλακτικών παρόχων (πριν τις επιδοτήσεις) μειώθηκε κατά 62% ενώ ο συνολικός δείκτης ανταγωνιστικών χρεώσεων που περιλαμβάνει και την ΔΕΗ μειώθηκε κατά 56%. 

Στο πρώτο Πίνακα που ακολουθεί φαίνεται η εξέλιξη του κόστους της αγοράς και των τιμών των εναλλακτικών και της ΚΕΗ (γνωστής ως ΔΕΗ) τους τελευταίους 12 μήνες. Στον Δεύτερο Πίνακα παρουσιάζεται συνοπτικά το τι θα πλήρωναν οι καταναλωτές με και χωρίς την επιδότηση από την αρχή της κρίσης μέχρι σήμερα. 

Τον Ιούνιο η χονδρική τιμή είχε σημαντική πτώση (-13,5%) σε σχέση με τον Μάιο. Ο Δείκτης Τιμών Λιανικής είχε επίσης μείωση αλλά πολύ μικρότερη : -5,55%. Αυτό ήταν αποτέλεσμα της μείωσης των ανταγωνιστικών τιμών κυρίως από την πλευρά ων εναλλακτικών παρόχων (-13% στον μέσο όρο) και της ταυτόχρονης σημαντικής αύξησης των ρυθμιζόμενων χρεώσεων (+4%). Χαρακτηριστικά της περιόδου : a) Η αύξηση του μικτού περιθωρίου της ΚΕΗ (γνωστής ως ΔΕΗ) λόγω μικρότερης σχετικά μείωσης της τιμής (-2%). β) Ότι η επιδότηση δεν ήταν απαραίτητη για την διατήρηση του δείκτη στο επίπεδο - στόχο για την περίοδο της κρίσης. Βοήθησε όμως να αντισταθμιστεί η αρνητική επίπτωση της αύξησης των ρυθμιζόμενων χρεώσεων.

Είναι το allazorevma.gr "Ανεξάρτητο, Αντικειμενικό και Αξιόπιστο";

Το allazorevma.gr, η πρώτη χρονικά και σε δημοφιλία ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ενέργειας στην Ελλάδα, εξυπηρετεί τους καταναλωτές από το 2015. Στη πράξη και όχι στα λόγια, έχει καθιερώσει  τον θεσμό της ιστοσελίδας σύγκρισης τιμών ενέργειας στην χώρα - συνεπώς και των βασικών αρχών με τις οποίες πρέπει να λειτουργούν. Την Ανεξαρτησία, την Αντικειμενικότητα και την Αξιοπιστία. Καιρός για μια αξιολόγηση. Πως τα πάμε μέχρι τώρα; Ας απαριθμήσουμε τα στοιχεία:

Είναι το allazorevma.gr ανεξάρτητο; Ναι είναι γιατί είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι α) ανήκει σε φυσικά πρόσωπα τα ονόματα των οποίων είναι φανερά. Με τα βιογραφικά τους - και τις φωτογραφίες τους! β) Παρ' όλο που είναι επιχείρηση με στόχο το κέρδος και οι Πάροχοι ενέργειας είναι οι βασικοί του πελάτες, κανένας από αυτούς μέχρι τώρα δεν συνεισέφερε ποσοστό των εσόδων του μεγαλύτερο από 15% σε όλη την διάρκεια της λειτουργίας του. Οι συνεργαζόμενοι με το allazorevma.gr Πάροχοι έχουν ενημερωθεί ότι η ιστοσελίδα λειτουργεί ακολουθώντας συγκεκριμένη διεθνή μεθοδολογία σύγκρισης τιμών γ) Το allazorevma.gr είναι τελείως ανεξάρτητο - μέχρι παρεξηγήσεως* - από το ελληνικό κράτος και την Κρατική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού (γνωστή ως ΔΕΗ). Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΑΕΥ πρώην ΡΑΕ) αρνείται επιμόνως από το 2015 να το πιστοποιήσει παρόλο που αυτό αποτελεί σύσταση της ΕΕ**. Μήπως γιατί οι δημόσιες παρεμβάσεις μας για τις στρεβλώσεις της αγοράς επιβεβαιώνουν ότι, λειτουργώντας τα τελευταία οκτώ χρόνια υπό δύο διαφορετικές κυβερνήσεις, το allazorevma.gr ήταν πάντα στην "αντιπολίτευση";

Είναι το allazorevma.gr αντικειμενικό; Ναι είναι - και το έχει αποδείξει μεταξύ άλλων με την στάση του στο φλέγον θέμα της αγοράς τα τελευταία χρόνια - τις ρήτρες αναπροσαρμογής. Η ιστοσελίδα ήταν η πρώτη που ανασχεδίασε τον αλγόριθμό της για να περιλάβει την χρέωση ρητρών με αποτέλεσμα (εκτός των άλλων) να μειωθεί δραματικά η ωφέλεια από την αλλαγή παρόχου από την ΚΕΗ  (όταν δεν εφάρμοζε ρήτρα) στους εναλλακτικούς παρόχους. Στην αρχή της αντικειμενικότητας το allazorevma.gr θυσίασε πιθανά έσοδα δεδομένου ότι η ΚΕΗ είναι ο μόνος Πάροχος με τον οποίο δεν έχει μέχρι τώρα συνεργαστεί. Είναι εύκολο να διαπιστωθεί ότι το allazorevma.gr είχε ασχοληθεί και προειδοποιήσει τους καταναλωτές για το θέμα των ρητρών πολύ πριν τα κρατικά όργανα αναγνωρίσουν καν το πρόβλημα***.

Είναι το allazorevma.gr αξιόπιστο; Ναι είναι. Γιατί, επειδή αναγνωρίζει ότι κάνει (πολύ λίγα) λάθη, έχει εγκαταστήσει διορθωτικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι επισκέπτες και οι φίλοι του (αλλά και οι εχθροί του αν ασχοληθούν) υποδεικνύουν τα προβλήματα που ανακαλύπτουν. Η λειτουργία "Κάναμε Λάθος; Βοηθήστε μας να το διορθώσουμε" είναι εμφανής στην πρώτη σελίδα μας. Αυτού του είδους ο μηχανισμός δεν προσφέρεται (μέχρι τώρα!) από καμία άλλη ομοειδή ιστοσελίδα στην χώρα ούτε καν την κρατική - της ΡΑΑΕΥ (μπορεί το κράτος να κάνει λάθος; Η απάντηση θα σας εκπλήξει!).

Είναι το allazorevma.gr τέλειο; Όχι, είναι μακριά από την τελειότητα και είναι απίθανο να την φθάσει στο ορατό μέλλον. Είναι όμως σίγουρο ότι θα βελτιωθεί. Οι Έλληνες καταναλωτές, των οποίων είμαστε υπηρέτες, θα πρέπει να περιμένουν - και να απαιτούν - πολύ περισσότερα από μας.

* Μέχρι παρεξηγήσεως γιατί μας είναι αδύνατο να κατανοήσουμε την αδιαφορία μέχρι εχθρικότητα του κράτους σε μια επιχείρηση που παρέχει ένα δημόσιο αγαθό - όπως αυτό αναγνωρίζεται και από τις οδηγίες της ΕΕ.

** Ανεχόμενη στην πράξη την λειτουργία ιστοσελίδων ψευδο-σύγκρισης, πράγμα που υπονομεύει το πνεύμα της σχετικής οδηγίας της ΕΕ.

***Η πρώτη αναφορά του allazorevma.gr στις ρήτρες δημοσιεύτηκε στις 9/9/2015:  https://clarusesco-smartenergy.blogspot.com/2015/09/blog-post.html

Η Ιλαροτραγωδία με τις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας στο Ρεύμα

Είναι πράγματι για γέλια και για κλάματα. Προκαλούν θυμηδία οι πανικόβλητες εκκλήσεις του Ρυθμιστή της Αγοράς (της ΡΑΑΕΥ) προς τον ΔΕΔΔΗΕ που διαχειρίζεται τον λογαριασμό των ΥΚΩ: Παιδιά τι έγιναν τα λεφτά; Εσείς είχατε υπολογίσει εκατοντάδες εκατομμύρια υπόλοιπο και βλέπουμε ότι τώρα δεν υπάρχει μία! Ακόμα περισσότερο γέλιο (για όσους είναι έξω από τον χορό) προκαλεί η θυμωμένη έκπληξη των εναλλακτικών παρόχων μόλις ενημερώθηκαν ότι δεν πρέπει να περιμένουν τις αμοιβές τους για την παροχή υπηρεσιών ΥΚΩ για λίγο καιρό*. 

Οι καταναλωτές δεν είναι σε θέση να κατανοήσουν τι ακριβώς συμβαίνει και η πρώτη αυθόρμητη αντίδραση, αν τα νέα φθάσουν στα αυτιά τους (πράγμα εξαιρετικά απίθανο),  θα ήταν να διασκεδάσουν με την  εικόνα του κρατικού "μπάχαλου". Αν όμως καταλάβαιναν ότι το κράτος στην πράξη δανείστηκε από τους ίδιους για να τους δώσει μέρος της επιδότησης στους λογαριασμούς ρεύματος, η λογική αντίδραση θα ήταν να θυμώσουν και να βάλουν τα κλάματα! Εξηγούμε:

Οι καταναλωτές πληρώνουν περίπου 300 εκατομμύρια τον χρόνο μέσω των λογαριασμών τους για να καλυφθούν α) το αυξημένο κόστος παραγωγής στα μη διασυνδεδεμένα νησιά και β) τα "φέσια" που αφήνουν οι "πελάτες"  καθολικής υπηρεσίας δηλαδή οι "τζαμπατζήδες". Τα λεφτά της χρέωσης ΥΚΩ τα μαζεύει ο ΔΕΔΔΗΕ και τα μοιράζει: για μεν το α) στην ΚΕΗ (γνωστή ως ΔΕΗ) ως παραγωγό στα νησιά και το β) στην ΚΕΗ και τους τέσσερεις εναλλακτικούς παρόχους που έχουν αναλάβει τους "τζαμπατζήδες" (Elpedison, Heron, Protergia, NRG).

Μέσα στην κρίση, η παραγωγή στα μη διασυνδεδεμένα νησιά με μαζούτ ήταν πιο φθηνή από αυτή στο διασυνδεδεμένο σύστημα που χρησιμοποιούσε φυσικό αέριο. Θεωρητικά λοιπόν ο λογαριασμός ΥΚΩ θα πρέπει να ήταν θεαματικά πλεονασματικός. Ο αριθμός των τζαμπατζήδων βέβαια έφθασε τους 200.000, αλλά η επίπτωση θα πρέπει να ήταν σχετικά μικρή. Πως λοιπόν φθάσαμε να έχουμε έλλειμα στον λογαριασμό; Φαίνεται ότι η κυβέρνηση χρησιμοποίησε το πλεόνασμα για να ενισχύσει το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης - δηλαδή την επιδότηση του ρεύματος στην διάρκεια της κρίσης. 

Το κράτος συνεπώς δανείστηκε από τους καταναλωτές για να τους επιδοτήσει. Γιατί μπορεί προς το παρόν το βάρος να πέφτει στους Προμηθευτές, αλλά στο προσεχές μέλλον θα πρέπει να το εισπράξουν. Αυτοί είναι απλώς οι ενδιάμεσοι (και απαιτούν -ευλόγως - πρόσθετη αμοιβή για το χρηματοοικονομικό κόστος του αυξημένου κεφαλαίου κίνησης που θα χρειαστούν μέχρι να εισπράξουν). 

Υπάρχουν και χειρότερα. Η Ρυθμιστική Αρχή έχει ήδη αποφασίσει (από τον Νοέμβριο του 22) υπερδιπλασιασμό της χρέωσης για τα ΥΚΩ. Η οποία όμως δεν έχει ισχύσει μέχρι τώρα για λόγους που ίσως είναι προφανείς σε ορισμένους (εμείς δεν τολμούμε  να μαντέψουμε). Η χρέωση για τον μέσο καταναλωτή από 0,0069 λεπτά την κιλοβατώρα πάει στα 0,0179. Αυτό ισοδυναμεί με ετήσια χρέωση που πάει από τα 26 στα 67 ευρώ (από 27,6 σε 71 με τον ΦΠΑ) για κατανάλωση 3,75 MWh τον χρόνο.

Αν τα παραπάνω προκαλούν γέλια και κλάματα σε ορισμένους, η άποψή μας είναι ότι θα έπρεπε να προκαλούν τρόμο. Όχι μόνο τον τρόμο των ΥΚΩ που έρχονται (μήπως και αναδρομικά;). Αλλά και τον τρόμο που προκαλεί μια κυβέρνηση που δεν ξέρει η αριστερά της τι ποιεί η δεξιά της (και τανάπαλιν). Που κρατάει "μυστικά και ντοκουμέντα" από τους πολίτες θεωρώντας τους αδρανή μάζα. Ίσως δεν εκτιμούμε αρκετά τις Μπανανίες.

* Το γέλιο θα ήταν πιο τρανταχτό αν αναλογιζόταν κανείς την (μέχρι στιγμής) σιωπή του Προμηθευτή που έχει το μεγαλύτερο πρόβλημα από το έλλειμα στα ΥΚΩ- της Κρατικής Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (γνωστής ως ΔΕΗ). Η αλήθεια είναι ότι δεν τα έχει ανάγκη - "κάθεται" σε ταμειακά διαθέσιμα 2,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ο ανταγωνιστές της όμως;

Είναι Αναγκαία η Ρύθμιση στην Λιανική Αγορά Ρεύματος;

Η Clarus ESCo και το allazorevma.gr συμμετείχαν στην εν εξελίξει διαβούλευση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) σχετικά με τα τιμολόγια του ρεύματος που θα εφαρμοστούν από τον Οκτώβριο, δεδομένου ότι οι προσωρινές ρυθμίσεις λόγω της κρίσης θα αρθούν. Μια πρόχειρη ματιά στις απόψεις της αγοράς και των εκπροσώπων των καταναλωτών όπως αυτές υποβλήθηκαν στα πλαίσια της διαβούλευσης μας προκάλεσε σύγχυση και απογοήτευση - προκαλώντας το θεμελιώδες ερώτημα: Υπάρχει πράγματι ανάγκη να ρυθμιστεί η αγορά; Αν ναι, υπάρχει τρόπος να γίνει αυτό με αποτελεσματικό τρόπο*;  

Στην πρόταση που εμείς υποβάλαμε στην ΡΑΑΕΥ απαντήσαμε θετικά στο πρώτο ευρύ ερώτημα - έστω και αν αυτό δεν είχε τεθεί τυπικά από την Αρχή. Η άποψή μας είναι ότι στην αγορά υπάρχει εμφανές πρόβλημα έλλειψης ανταγωνισμού. Η δεσπόζουσα επιχείρηση έχει τόσο μεγάλη ισχύ ώστε, δρώντας ως ταύρος σε υαλοπωλείο, εξωθεί τους ανταγωνιστές της σε εμπορικές πρακτικές που πλησιάζουν τα όρια της εξαπάτησης του καταναλωτικού κοινού. Πολλοί καταναλωτές έχουν φθάσει στο σημείο να προτιμούν να πληρώνουν κάτι παραπάνω στον δεσπόζοντα προμηθευτή παρά να είναι έρμαια της αναξιοπιστίας των εναλλακτικών παρόχων.

Η λύση  στο πρόβλημα του μειωμένου  ανταγωνισμού πρέπει όμως να αντιμετωπισθεί σε συνεργασία με την Επιτροπή Ανταγωνισμού - η οποία από τον Νοέμβριο του 2021 έχει ανακοινώσει ότι μελετά το θέμα. Υπάρχει όμως ο φόβος ότι μετά από τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα η έρευνα έχει ωριμάσει υπέρμετρα. Αν όμως έτσι έχουν τα πράγματα έχει νόημα οποιαδήποτε πρόσθετη ρυθμιστική παρέμβαση; (έστω και η απλή και άμεσα υλοποιήσιμη λύση που εμείς προτείναμε στα πλαίσια της διαβούλευσης;) Μετά την διερεύνηση των απόψεων της αγοράς, η απάντησή μας είναι: Όχι. Είναι περιττή και θα προκαλέσει περισσότερα προβλήματα από όσα θα λύσει. Για τους εξής λόγους:

Η πράξη έχει δείξει ότι η ΡΑΑΕΥ έχει αποτύχει σε όλες τις προσπάθειες που έχει κάνει μέχρι τώρα να βελτιώσει την κατάσταση. Από τις πρότυπες συμβάσεις και λογαριασμούς (που ευτυχώς δεν υιοθετήθηκαν από πολλούς παρόχους γιατί δημιουργούν μεγαλύτερη σύγχυση στους καταναλωτές) μέχρι την αναξιόπιστη κρατική ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών (που επίσης ευτυχώς ελάχιστοι καταναλωτές χρησιμοποιούν) ή το myrae.gr το οποίο απλώς προωθεί τους καταναλωτές στο στόμα του λύκου, οι προσπάθειες της Αρχής είναι αλυσιτελείς στην καλύτερη περίπτωση. Εκτιμούμε ότι οι πιθανότητες να επιτύχει κάτι καλύτερο αυτή την φορά είναι μηδαμινές.

Οποιαδήποτε λύση επιλέξει η ΡΑΑΕΥ για τα τιμολόγια, το αποτέλεσμα θα είναι ότι η αγορά (αφού κατηγορήσει την Αρχή ότι περιορίζει την ελευθερία της) θα σχεδιάσει και θα εφαρμόσει πρακτικές γύρω από αυτή. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα και αν ένας Πάροχος θελήσει να απλοποιήσει τα τιμολόγιά του, θα πρέπει, ακολουθώντας τις κατευθύνσεις τις ΡΑΑΕΥ να το ξεχάσει - ή να το κάνει πιο πολύπλοκο. Ετερογονία των σκοπών. Υπάρχει ήδη σχετική εμπειρία από την περίοδο πριν την κρίση.

Επιπρόσθετα η ΡΑΑΕΥ με βάση το υπάρχον καθεστώς δεν φαίνεται να έχει την δυνατότητα να επιβάλει στους παρόχους ποινές ώστε να πειθαρχήσουν στις αποφάσεις ή συστάσεις της. Νόμοι, Ρυθμίσεις και Κανονισμοί χωρίς δόντια είναι άχρηστοι. Ακόμα και ο περίφημος Κώδικας Προμήθειας, στον οποίο όλοι οι συμμετέχοντες στην διαβούλευση αποτίουν φόρο υποταγής, είναι στο μεγαλύτερό του μέρος άχρηστος - και σε ορισμένα σημεία επικίνδυνος.

Τι προτείνουμε συνεπώς να γίνει; Αφού υπενθυμίσει στην Επιτροπή Ανταγωνισμού την ξεχασμένη έρευνά της (μήπως και την "ξεπαγώσει"), η ΡΑΑΕΥ θα πρέπει να δηλώσει ουδέτερη και ανενεργή. Θα αφήσει την αγορά - δηλαδή τους Παρόχους και τους καταναλωτές να τα βρούν μεταξύ τους. Συγχρόνως θα υποστηρίξει την μοναδική ανεξάρτητη, αντικειμενική και αξιόπιστη πηγή πληροφόρησης στην αγορά ρεύματος, το allazorevma.gr**, στην προσπάθεια του να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής μεταξύ καταναλωτών και παρόχων, εξηγώντας στους πρώτους τις πολύπλοκες μεθόδους με τις οποίες οι δεύτεροι (αν το παρελθόν είναι οιωνός για το μέλλον) θα προσπαθήσουν να τους παραπλανήσουν. 

Υπάρχουν στιγμές που η καλύτερη στρατηγική είναι να μην κάνει κανείς τίποτα. Δεν είναι πάντα η ευκολότερη ή η πιο δημοφιλής αλλά είναι ίσως η πιο ωφέλιμη.

* Στο παρόν σημείωμα δεν γίνεται αναφορά στη επιδότηση του ρεύματος γιατί είναι αρμοδιότητα της κυβέρνησης. Στα πλαίσια της διαβούλευσης πάντως το allazorevma.gr  υπέβαλε σχετική πρόταση. 
** Και όχι μόνο το allazorevma.gr  στην περίπτωση που η ΡΑΑΕΥ εντοπίσει και άλλη πηγή με τα ίδια χαρακτηριστικά.

To allazorevma.gr για τα τιμολόγια: Διαφάνεια, Καινοτομία, Ανταγωνισμός

(Το παρακάτω κείμενο είναι η συνεισφορά του allazorevma.gr στην Διαβούλευση της ΡΑΕ της 12/6/2023 σχετικά με την μετάβαση από τα τιμολόγια της κρίσης στην κανονικότητα)

Κυρίες, Κύριοι,

Έχουμε την τιμή να σας παρουσιάσουμε παρακάτω τις προτάσεις μας στα πλαίσια της διαβούλευσης της 12/6/23 σχετικά με την επιβολή ρυθμιστικών μέτρων στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε Μικρούς Πελάτες και συγκεκριμένα την μετάβαση από τις μεθόδους τιμολόγησης που επιβλήθηκαν στην περίοδο της κρίσης σε αυτές της κανονικότητας.

Στις προτάσεις μας γίνεται προσπάθεια να επιτευχθεί ισορροπία  ανάμεσα στην δυνατότητα των Προμηθευτών να διαφοροποιηθούν και την ανάγκη των καταναλωτών να κατανοήσουν και να συγκρίνουν τις προσφορές/προτάσεις τους. Κρίνουμε ότι ορισμένα από τα μέτρα που καθιερώθηκαν κατά την διάρκεια της κρίσης είναι προς την ορθή κατεύθυνση. Τόσο η κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής όσο και η πρωτόλεια προσπάθεια εισαγωγής σταθερών τιμολογίων (έστω και για ένα μήνα) γιατί τα σταθερά τιμολόγια θα (πρέπει να) αποτελέσουν το κύριο χαρακτηριστικό της αγοράς στο μέλλον. 

Με την ευκαιρία της παρούσας διαβούλευσης, πέραν των προτάσεων μας για το πλαίσιο τιμολόγησης, περιλάβαμε (επαναλαμβάνοντάς την για πολλοστή φορά) και πρόταση για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά του ρεύματος. Που έχει σημαντικά προβλήματα για δυο λόγους: Την υπέρμετρη συγκέντρωση στην αγορά και το ιδιόμορφο ιδιοκτησιακό καθεστώς του δεσπόζοντα Παρόχου:

• Υπάρχει προφανής (ex ante) δυσλειτουργία  σε μια αγορά με συγκέντρωση που ισοδυναμεί με 2,2 παίκτες (HH Index 4,613) πράγμα που ενέχει κίνδυνο στραγγαλισμού του περιθωρίου των ανταγωνιστών ή εναλλακτικά καθιστά πιθανές πρακτικές σύμπραξης. 
• Ο δεσπόζων Πάροχος (η Κρατική Επιχείρηση Ηλεκτρισμού γνωστή ως ΔΕΗ) ελέγχεται από το κράτος με συμμέτοχους ιδιώτες επενδυτές. Η ύπαρξη μεγαλομετόχων στην ΚΕΗ με προφανή αντιτιθέμενα συμφέροντα δημιουργεί αναταράξεις στην αγορά μέσω της αλλοπρόσαλλης τιμολογιακής πολιτικής της. Οι ανταγωνιστές της δεν είναι σε θέση να προβλέψουν ποια συμφέροντα υπερισχύουν κάθε φορά και προσπαθούν να αμυνθούν. Με αποτέλεσμα την εκτεταμένη χρήση πρακτικών παραπλάνησης και δημιουργίας σύγχυσης στους καταναλωτές που είναι κατά την εκτίμησή μας η σημαντικότερη αιτία για την στασιμότητα της αγοράς.

Η άποψή μας συνεπώς είναι ότι οποιαδήποτε παρέμβαση στην αγορά ρεύματος χωρίς να επιλυθεί το πρόβλημα της ισχύος του κρατικής ιδιοκτησίας Δεσπόζοντα Παρόχου θα είναι ατελής. 

Οι προτάσεις μας, παρουσιασμένες με συνοπτικό τρόπο, ακολουθούν σε εξής Μέρη: A. Μέθοδοι Τιμολόγησης Β: Ενίσχυση Ανταγωνισμού και Γ: Συγκεκριμένα σημεία συμφωνίας ή διαφωνίας μας μας με τις προτάσεις της ΡΑΑΕΥ

Α  Μέθοδοι Τιμολόγησης

Δύο (μόνο) είδη τιμολογίων: σταθερά και μεταβλητά*

Μεταβλητά

Τα μεταβλητά τιμολόγια όπως προτείνονται θα διευκολύνουν την μετάβαση στην κανονικότητα δεδομένου ότι προβλέπονται ήδη με την μορφή αυτή (ή παρόμοια) στις συμβάσεις των περισσότερων Παρόχων. Βασική μέριμνα η κατάργηση των μεθόδων υπολογισμού ρητρών (διαφορετικά όρια ζωνών χρέωσης, χρήση διαφορετικών δεικτών και συντελεστών) που προκάλεσαν στο παρελθόν μεγάλη ζημία στην αξιοπιστία τη αγοράς.

• Τιμολόγηση με βάση κόστος χονδρικής συν περιθώριο
• Δυνατότητα ο Πάροχος να δηλώνει ποσοστό απορρόφησης κόστους χονδρικής για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα όχι μικρότερο των 6 μηνών (Υποκαθιστά τους συντελεστές α,β και τα διαφορετικά όρια τα οποία καταργούνται).
• Ανατιμολόγηση ιστορικά κάθε μήνα (κόστος χονδρικής ίδιο για όλους επιβεβαιωμένο από ΡΑΑΕΥ με βάση τα απολογιστικά στοιχεία του ΑΔΜΗΕ - καταργούνται τα άνω και κάτω  όρια τιμών για υπολογισμό ρήτρας). 
• Ανακοίνωση μεταβλητών τιμολογίων εντός 5 ημερών από τέλος μήνα
• Χωρίς ποινή αποχώρησης (ή δώρα παραμονής)
• Διάρκεια ένα έτος (Η διάρκεια αφορά κυρίως την υποχρέωση του Παρόχου να ειδοποιήσει τον πελάτη του για το πέρας της σύμβασης)

Σταθερά 

Με τα προτεινόμενα σταθερά τιμολόγια επιδιώκεται η αξιοποίηση των σταθερών τιμολογίων "ενός μηνός" που χρησιμοποιήθηκαν στην κρίση επεκτεινόμενα σε 6μηνη τουλάχιστον διάρκεια. Ενισχύονται με ποινές αποχώρησης / δώρα παραμονής ώστε να καταστούν πιο ελκυστικά για τους Παρόχους. Μακροπρόθεσμα θα πρέπει να είναι τα βασικά τιμολόγια της αγοράς.

• Ελάχιστο διάστημα σταθερής τιμής : 6 μήνες (κατ' επιλογή του Παρόχου μέχρι και 12)
• Διάρκεια ένα έτος (Η διάρκεια αφορά κυρίως την υποχρέωση του Παρόχου να ειδοποιήσει τον πελάτη του για το πέρας της σύμβασης)
• Ποινή αποχώρησης / δώρα παραμονής (κλιμακωτά ανάλογα με διάρκεια σταθερότητας) - ακόμα και σε περίπτωση επιλογής άλλου τιμολογίου του ιδίου Παρόχου.
• Ανακοίνωση με κυλιόμενο τρόπο σταθερών τιμών επόμενου εξαμήνου κάθε μήνα.

Αν χρειαστεί επιδότηση προτείνεται να είναι εφάπαξ ισόποση (ανεξάρτητη από την κατανάλωση) ανά οικογένεια / μετρητή. Ισόποση επιδότηση δίνεται τόσο σε μεταβλητά όσο και σε σταθερά τιμολόγια.

Β. Ενίσχυση Ανταγωνισμού

Τοποθέτηση κατώτατου ορίου τιμολόγησης για τον Δεσπόζοντα Πάροχο (με βάση κοστολογικό έλεγχο από την ΡΑΑΕΥ)

• Περιθώριο για τα μεταβλητά τιμολόγια (περιλαμβανομένου ποσοστού απορρόφησης χονδρικής)
• Τιμή για τα σταθερά (περιλαμβανομένων τυχόν ποινών /δώρων)

Μέχρι να μειωθεί το μερίδιο αγοράς του σε μετρητές κάτω από το 35% (2.700.000 μετρητές) στην αγορά των οικιακών και μικρών επαγγελματικών καταναλωτών.

Αν και η ΡΑΑΕΥ διαθέτει επαρκή τεχνογνωσία και εμπειρία σε θέματα κοστολογικού ελέγχου, επισημαίνουμε για λόγους πληρότητας ότι ο στόχος είναι ο δεσπόζων Πάροχος να έχει οικονομικά (σε αντίθεση με λογιστικά) κέρδη στην λειτουργία της Προμήθειας. Που θα προκύπτουν αφού έχουν κοστολογηθεί, για παράδειγμα το κόστος ευκαιρίας κεφαλαίου, η παροχή ενδοεταιρικών υπηρεσιών και οι προβλέψεις για ζημίες από ανείσπρακτους λογαριασμούς, σε όλες τις αγορές που δραστηριοποιείται (Εμπορικοί, Βιομηχανικοί, Οικιακοί πελάτες). Ο ορισμός των αγορών είναι σημαντικός ώστε να αποφευχθεί τυχόν σταυροειδής επιδότηση στην οποία η ΚΕΗ έχει μακρά παράδοση και εμπειρία.

Γ. Σημεία συμφωνίας / διαφωνίας

Άρθρο 3. Λογαριασμός Κατανάλωσης και Όροι Συμβάσεων Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. Συμφωνούμε με το άρθρο 3 στην πληρότητά του. 

Άρθρο 5 Παράγραφος Α. Τα κυμαινόμενα τιμολόγια όπου η χρέωση προμήθειας διαμορφώνεται ευθέως βάσει μεγέθους της Αγοράς (INDEXED Price Contracts) δεν επιτρέπεται να περιλαμβάνουν κανέναν επιπρόσθετο μηχανισμό αναπροσαρμογής. Συμφωνούμε - έχει παρατηρηθεί το πρόβλημα και στην τιμολόγηση φυσικού αερίου.

Άρθρο 6. Συναίνεση Καταναλωτών για την ένταξή τους σε προϊόν Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας. Συμφωνούμε  με το Άρθρο 6 στην πληρότητά του.

Άρθρο 5 Παράγραφοι Β και Γ Περί συντελεστών και παραμέτρων ρητρών αναπροσαρμογής. Διαφωνούμε και προτείνουμε εναλλακτική λύση.

Είμαστε στη  διάθεσή σας για περισσότερες πληροφορίες και διευκρινίσεις αν χρειαστεί.

Με εκτίμηση

Για την Clarus ESCo και το allazorevma.gr

Αθανάσιος Γκίκας

Ιδρυτής

* Τα δυναμικά τιμολόγια προς το παρόν έχουν μόνο θεωρητική αξία για τους μικρούς καταναλωτές και συνεπώς αμελούνται στο παρόν