Πίστη, Έξοδος και Διαμαρτυρία - στην Αγορά Ηλεκτρισμού

Κάθε ανθρώπινη σχέση είτε προσωπική είτε κοινωνική. περνάει κρίσεις. Ο καθένας τις αντιμετωπίζει διαφορετικά αλλά, όπως έγραψε κάποτε ένας διάσημος οικονομολόγος (o Albert Ο. Hirschman), η αντίδραση συνήθως παίρνει μια από τρεις μορφές.

• Η πρώτη είναι η διατήρηση της Πίστης (Loyalty) - η αποδοχή της δυσάρεστης κατάστασης ίσως για λόγους ασφάλειας, ίσως για λόγους συναισθηματικούς, ίσως απλώς λόγω αδράνειας.
• Η δεύτερη είναι η Έξοδος (Exit) - χωρίς πολλά-πολλά διαζύγιο. Θα είναι όμως η εναλλακτική λύση καλύτερη; Πόσο μεγάλο είναι το κόστος της αλλαγής;
• Η τρίτη λύση (υποτιμημένη κατά τον Hirschman) είναι η Διαμαρτυρία (Voice). Αντί να σηκωθείς να φύγεις λες το παράπονό σου στο άλλο μέρος της σχέσης, ελπίζοντας ότι θα αλλάξει συμπεριφορά.

Το allazorevma,gr  είναι  αλήθεια ότι κερδίζει κυρίως με την Έξοδο - την Αλλαγή. Για αυτό και μετά την σύγκριση των τιμολογίων προτείνει με έντονα χρώματα στον χρήστη "Άλλαξε Τώρα". Αναγνωρίζει όμως ότι η Διαμαρτυρία έχει επίσης αξία τόσο για τον καταναλωτή όσο και για τον πάροχο. (Και αν έχει αξία για τα δύο μέρη τότε θα βρεθεί τρόπος να αμειφθεί και ο ενδιάμεσος - έστω και ηθικά!). 

Με σκοπό να διευκολύνουμε συνεπώς την Διαμαρτυρία, σκοπεύουμε (μέσα στον Οκτώβριο) να αποκαταστήσουμε μέσω της διαδικασίας αξιολόγησης, για όσους χρήστες και παρόχους το επιθυμούν, την δυνατότητα επικοινωνίας ώστε πριν φθάσουν στο ...διαζύγιο να προσπαθήσουν να λύσουν συναινετικά τα μεταξύ τους προβλήματα και να συνεχίσουν την συνεργασία τους.

Το allazorevma.gr επικοινωνεί με τους χρήστες που αξιολόγησαν έναν πάροχο συμπληρώνοντας σχόλια στο σχετικό πεδίο της έρευνας και τους ζητά την άδεια να τα προωθήσουν σ' αυτόν. Εφόσον δοθεί η άδεια, ο πάροχος  αναλαμβάνει την περαιτέρω επικοινωνία με τον χρήστη. Η συμμετοχή στην διαδικασία αυτή κοστίζει προς το παρόν στον πάροχο μια μικρή μηνιαία συνδρομή.

Να Εφαρμοστεί Άμεσα Κατώτατη Τιμή στα Τιμολόγια της ΔΕΗ

Ο κυρίαρχος Προμηθευτής ηλεκτρισμού στην λιανική αγορά, η ΔΕΗ, έχει σύμφωνα με στοιχεία δημοσιευμένα στον τύπο ζημιές στην δραστηριότητα της Εμπορίας (Προμήθειας) στο 1ο εξάμηνο του 2017. Αυτό είναι μια απολύτως απαράδεκτη κατάσταση και γι' αυτό κατά την γνώμη μας ο Ρυθμιστής πρέπει να επέμβει άμεσα. 

Προτείνεται η επέμβαση αυτή να πάρει την μορφή της επιβολής στην ΔΕΗ της υποχρέωσης να μην πουλά στην Λιανική σε τιμή κάτω από μια εκ των προτέρων ορισμένη. Η τιμή αυτή θα βασίζεται σε ένα και μόνο βασικό περιορισμό. Ότι θα εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο κερδοφορίας στην δραστηριότητα Προμήθειας της ΔΕΗ. Θα αναθεωρείται κάθε χρόνο (ή όταν οι κυβερνήσεις επεμβαίνουν άτσαλα στην αγορά) και θα διατηρηθεί μέχρις ότου η ΔΕΗ πάψει να είναι ο κυρίαρχος Προμηθευτής (το μερίδιο της πέσει κάτω από το 30%).

Δεν θα προσπαθήσουμε να δικαιολογήσουμε την πρότασή μας αυτή. Υπάρχουν καλύτεροι από μας (νομικοί, οικονομολόγοι, ακαδημαϊκοί, δημοσιογράφοι κλπ) που γνωρίζουν πολύ καλά τα επιχειρήματα, έχουν υπ΄όψη τους την διεθνή πρακτική και μπορούν να το κάνουν. Απλώς δηλώνουμε την άποψή μας ότι αυτό είναι το "litmus test" (η λυδία λίθος;) για το αν η ηγετική τάξη στην χώρα (περιλαμβανομένων των πολιτικών κομμάτων αλλά όχι μόνο αυτών) αντιμετωπίζουν με στοιχειώδη σοβαρότητα την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού. Γιατί δεν αρκεί η υπακοή στην τρόικα -πιστέψτε το αυτοί δεν ξέρουν πάντα καλύτερα. 

Πουλάει η ΔΕΗ Κάτω του Κόστους στις Δημοπρασίες ΝΟΜΕ;

Η ΔΕΗ ισχυρίζεται ότι στις δημοπρασίες ΝΟΜΕ αναγκάζεται να πωλεί κάτω του κόστους της. Υπολογίζει μάλιστα την ζημία και δικαιολογεί με τον τρόπο αυτό ένα μέρος από τα άσχημα οικονομικά της αποτελέσματα. Το περίεργο όμως δεν είναι ότι η Διοίκηση της ΔΕΗ χρησιμοποιεί τον ισχυρισμό αυτό. Κατά την άποψή μας το περίεργο είναι ότι κανείς από τους ανταγωνιστές της δεν φαίνεται να αντιδρά αλλά ούτε η ΡΑΕ να ανησυχεί. Ιδιαίτερα ο Ρυθμιστής θα έπρεπε να ερευνήσει σοβαρά και να αντικρούσει την ΔΕΗ (ή να πάρει κατάλληλα μέτρα). Δεν είναι δυνατόν να αποδεχθεί αγορά στην οποία ο κυρίαρχος παίκτης πωλεί κάτω του κόστους. Αυτό λέγεται πρακτική περιορισμού περιθωρίου (των ανταγωνιστών της) και θεωρείται αθέμιτος ανταγωνισμός.

Νομίζουμε ότι τα πράγματα είναι καλύτερα από ότι εκ πρώτης όψεως φαίνονται. Είναι η ΔΕΗ που υπερβάλει - συνεπώς είναι λογικό κανείς να μην πανικοβάλλεται. Η ΔΕΗ δεν πωλεί κάτω του κόστους. Έχει όμως πράγματι απώλεια κερδών. Γιατί δεν πωλεί κάτω του κόστους; Είναι εύκολο να διαπιστωθεί, αφού έχει συμφωνήσει να πωλεί στην ίδια περίπου τιμή στον μεγαλύτερο πελάτη της - την Αλουμίνιο της Ελλάδος - χωρίς να έχει κάποιο παράπονο. Ακόμα και στον χειρότερο κακοπληρωτή πελάτη της την ΛΑΡΚΟ έχει κάνει προσφορά σε τιμή μικρότερη της τιμής της πιο πρόσφατης δημοπρασίας ΝΟΜΕ. 

Βέβαια η ΔΕΗ χάνει κέρδη. Αυτό συμβαίνει γιατί πωλεί σε χαμηλή τιμή προϊόν που αν πωλούσε στην ημερήσια αγορά θα εισέπραττε περισσότερα κατά μέσο όρο σε μια χρονική περίοδο. Κάτι που της κοστίζει 35 ευρώ το πουλά τώρα 40 ενώ  θα μπορούσε να το πουλήσει 45. Αν το δούμε έτσι λοιπόν, η ΔΕΗ δεν πουλά κάτω από το κόστος της αλλά οι δημοπρασίες ΝΟΜΕ μειώνουν τα υπερκέρδη της που οφείλονται σε στρέβλωση της ημερήσιας αγοράς (λόγω της κυρίαρχης θέσης της σ' αυτήν). Έχει κάποια διαφορά.

Υπάρχει Πρόβλημα με το Νυκτερινό;

Είναι αρκετός καιρός τώρα που στο allazorevma.gr (την πρώτη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ηλεκτρισμού στην Ελλάδα) έχουμε παρατηρήσει ότι υπάρχουν μεγάλες καθυστερήσεις στην εγκατάσταση των συσκευών που είναι απαραίτητες για να έχουν οι καταναλωτές νυκτερινό τιμολόγιο στο ρεύμα τους. Ανεκδοτολογικού χαρακτήρα πληροφορίες μιλούν για οκτάμηνες καθυστερήσεις χωρίς ο Διαχειριστής του Δικτύου (ΔΕΔΔΗΕ) να δίνει πρόβλεψη για το πόση θα είναι ακόμη η αναμονή. Αντίθετα ρωτά χαριτωμένα τους "πελάτες" αν θα ήθελαν... να αποσύρουν την αίτηση τους.

Να σημειώσουμε ότι το νυκτερινό τιμολόγιο είναι μια επιλογή που έχει την καταπληκτική ιδιότητα να είναι ωφέλιμη τόσο για τον ιδιώτη καταναλωτή όσο και την κοινωνία γενικότερα. Αυτό το διακηρύσσει ο ίδιος ο ΔΕΔΔΗΕ, δεδομένου ότι το νυκτερινό τιμολόγιο δεν είναι παρά μια πρώτη μικρή εφαρμογή ενός "δυναμικού τιμολογίου" που θα γίνει πραγματικότητα (στην πληρότητά του) όταν εγκατασταθεί το "'έξυπνο" δίκτυο που θα απαιτήσει μερικά δισεκατομμύρια ευρώ τα επόμενα χρόνια (αν καταφέρει να το δημοπρατήσει).

Αντί όμως για έξυπνα δίκτυα, ο ΔΕΔΔΗΕ φαίνεται ότι δεν μπορεί να εγκαταστήσει ούτε  μετρητές νυκτερινού τιμολογίου. Οι παλιότεροι στην Επιχείριση θα πρέπει να θυμούνται τα νιάτα τους γιατί αν τα πράγματα είναι όπως φαίνονται, παρόμοιες καταστάσεις είχαν αντιμετωπίσει τελευταία φορά στην δεκαετία του '80 (Αναρωτιέται κανείς αν υπάρχουν τόσο παλιοί και αν θυμούνται πως λυνόταν το πρόβλημα της προτεραιότητας...)

Είναι πιθανό η εικόνα που έχουμε να μην ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Πρέπει όμως ο ΔΕΔΔΗΕ να απαντήσει δημοσίως σε δύο ερωτήματα για να διαλευκανθεί το θέμα (και αν δεν το κάνει να τον προτρέψει η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας να το κάνει):

• Ποιο είναι το μήκος των καταλόγων των αιτήσεων για νυκτερινό; Με βάση τον τρέχοντα ή τον προβλεπόμενο ρυθμό εγκατάστασης πότε προβλέπεται να ικανοποιηθούν;
• Υπάρχει διαδικασία που να εξασφαλίζει ότι ο κατάλογος είναι διαφανής ώστε να τηρείται σωστή σειρά προτεραιότητος;

Αναμένουμε απαντήσεις - ελπίζοντας στην ανακουφιστική  διαβεβαίωση ότι όλα πάνε καλά.

Η Αξιολόγηση των Παρόχων Ρεύματος - οι Πρώτες Εντυπώσεις

Από τα μέσα Ιουλίου οι χρήστες του allazorevma.gr έχουν την δυνατότητα, απαντώντας σε ένα ερωτηματολόγιο 20 ερωτήσεων να αξιολογήσουν για πρώτη φορά στην αγορά ηλεκτρισμού τους Παρόχους με τους οποίους έχουν ή είχαν σχέση. Η ανταπόκριση ήταν πολύ μεγαλύτερη από την αναμενόμενη και ήδη ο αριθμός των συμμετεχόντων μετριέται σε εκατοντάδες. Ποιες είναι οι πρώτες εντυπώσεις από την έρευνα αυτή;

Κατ΄αρχήν να σημειωθεί ότι το allazorevma.gr τηρεί τα λεπτομερή αποτελέσματα εμπιστευτικά μέχρις ότου εξασφαλίσει ότι τα στοιχεία είναι αξιόπιστα και στατιστικά σημαντικά. Παρ' όλ΄ αυτά ορισμένες πρώτες παρατηρήσεις είναι αξιόλογες και μπορούν να αναφερθούν.

Για παράδειγμα μας έκανε εντύπωση το γεγονός ότι η σχετική πλειοψηφία (το 40% περίπου) των συμμετεχόντων αξιολόγησε τον κυρίαρχο πάροχο  - την ΔΕΗ είτε ως υφιστάμενο είτε ως προηγούμενο. Ίσως θα έπρεπε να το αναμένουμε γιατί η ΔΕΗ εξακολουθεί να προμηθεύει το 95% των οικιακών καταναλωτών. Από την άλλη μεριά όμως και δεδομένου ότι η έρευνα αφορά κυρίως ποιοτικά χαρακτηριστικά η ανταπόκριση ίσως σημαίνει ότι η ΔΕΗ έχει όπλα στην φαρέτρα της που δεν έχει ακόμα χρησιμοποιήσει. Γενικά η αξιολόγηση έχει καλύψει με σημαντικό αριθμό απαντήσεων όλους τους ενεργούς παρόχους. 

Επίσης ενδιαφέρον είναι ότι το 30% περίπου του συνόλου των συμμετεχόντων ΔΕΝ θα πρότειναν τον αξιολογούμενο Πάροχο σε άλλους. Το ποσοστό αυτό στους επαγγελματικούς καταναλωτές είναι σχεδόν 50%. Περίπου το 30% των συμμετεχόντων προσθέτει σχόλια (εκτενή μερικά από αυτά) στην αξιολόγηση. Όπως είναι αναμενόμενο τα περισσότερα από αυτά είναι αρνητικά και αφορούν συνήθως συγκεκριμένες περιπτώσεις κακής εξυπηρέτησης.

Υπάρχουν όμως και θετικά μηνύματα. Ένα από αυτά είναι (έκπληξη για μας) ότι οι καταναλωτές κατανοούν εύκολα τον λογαριασμό τους και τις χρεώσεις του (75%) - είναι δε πολύ ευχαριστημένοι (70%) με τους προσφερόμενους εναλλακτικούς τρόπους πληρωμής. Επίσης με ποσοστά πάνω από 75% οι συμμετέχοντες απαντούν ότι η αλλαγή Παρόχου ήταν εύκολη και έγινε με ταχύτητα - αυτό μας χαροποίησε ιδιαίτερα όπως είναι φυσικό.

Τέλος περίπου το 74% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι άλλαξε Πάροχο γιατί προσέφερε χαμηλότερη τιμή. Δεύτερη αιτία αλλαγής με ποσοστό περίπου 13% ήταν η μη ικανοποιητική εξυπηρέτηση από τον προηγούμενο Πάροχο.

Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα βέβαια είναι πώς διαφοροποιούνται οι Πάροχοι στην αξιολόγηση μέχρι τώρα. Αυτό προς το παρόν είναι πληροφορία που είναι διαθέσιμη μόνο στους Παρόχους εφ' όσον την ζητήσουν με την μορφή benchmark report (σύγκριση με τον μέσο όρο, τον καλύτερο και τον χειρότερο). Το μόνο που μπορεί να σημειώσει κανείς είναι ότι, στην νηπιακή ακόμα αγορά ηλεκτρισμού δεν φαίνεται να ισχύει το ότι "ο παλιός είναι αλλιώς". 

Ένας Ιδιόρρυθμος Πάροχος -που Δίνει Ρεύμα στους Ανεπιθύμητους

Όλοι ξέρουμε τον μεγαλύτερο Πάροχο ρεύματος στην Ελλάδα και αν ανατρέξουμε στις μηνιαίες εκθέσεις του Λειτουργού της Αγοράς (ΛΑΓΗΕ) θα βρούμε και τους υπόλοιπους εναλλακτικούς Παρόχους. Ανάμεσά τους και ένας που το όνομά του θυμίζει κάτι (PPC - αυτή είναι η ΔΕΗ στα αγγλικά) αλλά έχει ακόμα μια χαρακτηριστική σύντμηση PPC_USS. Τι να΄ναι αυτό το _USS αναρωτιέται ο απλός Έλληνας πολίτης συνηθισμένος στην διαφάνεια και διαύγεια των δημόσιων στοιχείων στην χώρα του. Η έκθεση του ΛΑΓΗΕ δεν βοηθάει. 

Ας κάνουμε λοιπόν μια δική μας υπόθεση. Αυτό το USS είναι τα αρχικά της φράσης στα αγγλικά Universal Service Supplier που θα μεταφραζόταν σε Πάροχο (Προμηθευτή) Καθολικής Υπηρεσίας. Εκεί μπαίνουν όλοι οι πελάτες που δεν θέλουν ή δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν οι υπόλοιποι Πάροχοι.  Κάποτε οι περισσότεροι ανήκαν στην δεύτερη κατηγορία (που οι Πάροχοι δεν μπορούσαν να τους προμηθεύσουν) γιατί οι ίδιοι χρεοκόπησαν (η Energa και η Hellas Power). Τώρα πια ανήκουν στην πρώτη κατηγορία. Οι Πάροχοι τους (κυρίως η ΔΕΗ) δεν τους θέλουν πια γιατί προφανώς δεν πληρώνουν. Βεβαίως εξακολουθούν να ηλεκτροδοτούνται από την ΔΕΗ, η οποία συνεχίζει να απαιτεί τα χρήματα που της οφείλονται. Υποτίθεται όμως ότι η παραμονή στον ιδιόρρυθμο αυτό Πάροχο είναι προσωρινή (και στοιχίζει πιο ακριβά).  Ο πελάτης πρέπει να επιλέξει νέο Πάροχο σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Πόσοι είναι αυτοί οι πελάτες; Η ΔΕΗ αναγκάζεται να αγοράζει στην χονδρική περίπου 5,000 μεγαβατώρες τον μήνα γι' αυτούς (στοιχεία Ιουνίου '17) με κόστος περίπου 260 χιλιάδες ευρώ. Δεν είναι εύκολο να γίνει ο υπολογισμός του αριθμού των πελατών (τον ξέρει μόνο ο ΔΕΔΔΗΕ και τον λέει κάθε τρίμηνο στην ΡΑΕ που με την σειρά της τον κρατάει εδώ και χρόνια μυστικό) αλλά μπορεί να πλησιάζει τους 10,000. Αριθμό που θα ζήλευαν πολλοί εναλλακτικοί Πάροχοι. Ιδού πεδίο δόξης λαμπρό λοιπόν - οι Ανεπιθύμητοι!

Ο Ηλεκτρισμός στα Προεκλογικά Προγράμματα στην Γερμανία

Όπως είναι γνωστό στην Γερμανία έχουν εκλογές τον Σεπτέμβριο. Η Verivox, που είναι  η μεγαλύτερη ιστοσελίδα σύγκρισης τιμών ηλεκτρισμού (και όχι μόνο) στην Γερμανία, ανέλαβε να συνοψίσει για τους συνδρομητές της τα σημεία των προεκλογικών προγραμμάτων των κομμάτων που αφορούν τον ηλεκτρισμό - κυρίως σε θέματα κόστους. Αυτή είναι και η πρώτη έκπληξη για τον Έλληνα αναγνώστη. Τα κόμματα αποφεύγουν τα ιδεολογήματα και τις κούφιες κουβέντες και πηγαίνουν κατ΄ ευθείαν στο ψητό: στο πώς σκοπεύουν (ή προτείνουν) να κάνουν το ρεύμα πιο φθηνό.

Είναι αλήθεια ότι οι πολιτικοί επεμβαίνουν στο κόστος του ρεύματος στην Γερμανία περισσότερο ίσως από οπουδήποτε αλλού στην Ευρώπη. Οι Γερμανοί για τον λόγο αυτό πληρώνουν την δεύτερη ακριβότερη κιλοβατώρα (μετά τους Δανούς). Οι φόροι, τα διάφορα τέλη και  κρατικές επιβαρύνσεις αποτελούν περισσότερο από το 55% της συνολικής δαπάνης για ρεύμα για  ένα γερμανικό νοικοκυριό (638 ευρώ έναντι συνόλου 1,136 ευρώ για 4,000 κιλοβατώρες τον χρόνο). Τι προτείνουν λοιπόν τα κόμματα;

Οι Αριστεροί (Die Linke) και οι Φιλελεύθεροι (FDP) ομονοούν και προτείνουν κατάργηση του φόρου ηλεκτρισμού. Οι Γερμανοί πληρώνουν  ένα ξεχωριστό φόρο ηλεκτρισμού (πέραν του ΦΠΑ κλπ) που η κατάργησή του θα ωφελούσε το μέσο νοικοκυριό κατά 80 ευρώ τον χρόνο.

Οι Φιλελεύθεροι (FDP) και οι Ακροδεξιοί (AfD) προτείνουν την κατάργηση του γερμανικού ΕΤΜΕΑΡ (του τέλους για τις ανανεώσιμες πηγές). Ο φόρος αυτός στοιχίζει περίπου 275 ευρώ τον χρόνο για το μέσο νοικοκυριό και αποτελεί το 24% της δαπάνης για ρεύμα. Η Verivox  σημειώνει ότι τα δύο κόμματα δεν εξηγούν που θα βρεθούν τα χρήματα για να αποζημιωθούν με τις εγγυημένες τιμές οι ΑΠΕ μέχρι το 2037 που αυτές ισχύουν.  

Οι Αριστεροί (Die Linke) και οι Πράσινοι προτείνουν την κατάργηση των εξαιρέσεων των ενεργοβόρων βιομηχανιών από τον φόρο για τις ανανεώσιμες πηγές (το δικό μας ΕΤΜΕΑΡ όπως προαναφέρθηκε). Η εξαίρεση αυτή επιβαρύνει τους οικιακούς καταναλωτές κατά 55 ευρώ τον χρόνο.

Τέλος, η ανάλυση της Verivox καταλήγει με την απαισιόδοξη νότα ότι  κανένα από τα κόμματα δεν προτείνει μείωση του ΦΠΑ, που σήμερα είναι στο 19% και αποτελεί το 16% της συνολικής δαπάνης του μέσου γερμανικού νοικοκυριού για ρεύμα. Αν το χαμήλωναν στο 7%, που είναι ο ΦΠΑ για τα τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, η δαπάνη του μέσου νοικοκυριού θα ήταν μικρότερη κατά 155 ευρώ.

Μετά από αυτή την εμπειρία, το allazorevma.gr  υπόσχεται να υποβάλει στους χρήστες του ανάλογη έκθεση πριν τις επόμενες εκλογές την Ελλάδα- αν καταφέρει να ανακαλύψει διαφορές (στα νούμερα) στα προγράμματα των ελληνικών κομμάτων. Είμαστε έτοιμοι μάλιστα να βάλουμε και ένα στοίχημα: Όλα τα προγράμματα θα περιλαμβάνουν την υπόσχεση (copy paste) ότι θα υλοποιηθεί άμεσα η ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης.