Τα Καλοκαιρινά Απογεύματα

Τα καλοκαιρινά απογεύματα (summer afternoons), έγραψε ο παλιός αμερικανός συγγραφέας Henry James είναι η πιο όμορφη φράση της αγγλικής γλώσσας. Στο σύγχρονο κόσμο η πιό όμορφη φράση του καλοκαιριού μάλλον είναι κλιματισμός (air conditioning). Μια όμορφη φράση που κάνει εφιάλτη τα καλοκαιρινά απογεύματα για τo ηλεκτρικό σύστημα. Δείτε την απογευματινή αιχμή (17:00) στις 9 Μαρτίου (θερμοκρασία 64F-18C) και στις 8 Αυγούστου (θερμοκρασία 109F-43C), στο Τέξας (περιοχή του ERCOT) την περασμένη χρονιά. Η σημαντική παρατήρηση είναι ότι η συμμετοχή της οικιακής κατανάλωσης είναι το 27% της χαμηλότερης ανοιξιάτικης αιχμής αλλά το 51% της υψηλής καλοκαιρινής.

Τα τελευταία χρόνια, η χρήση του κλιματισμού έχει επιδεινώσει τον βαθμό χρησιμοποίησης του ηλεκτρικού συστήματος στις ΗΠΑ. Ειδικότερα στην Καλιφόρνια ο συντελεστής φορτίου έχει πέσει κάτω απο το 60% και προβλέπεται να οδεύσει προς το 50% στην περίδο μέχρι το 2020, όπως φαίνεται στο επόμενο διάγραμμα απο Έκθεση της California Energy Commission.  (Αναφορά απο τον κύριο Ahmad Faruqui, Phd, Principal της Brattle Group).

Η Ηθική της Δυναμικής Τιμολόγησης

Ο σχεδιασμός τιμολογίων του ηλεκτρισμού είναι συναρπαστικός εκτός των άλλων γιατί καλείται κανείς να απαντήσει σε ενδιαφέροντα ηθικά ερωτήματα.

Δυναμική τιμολόγηση στις ΗΠΑ. Οι μετρητές είναι στην θέση τους - η πρόκληση είναι μπροστά.

Τα νέα απο τις ΗΠΑ είναι εντυπωσιακά. Ενα στα τρία νοικοκυριά έχει πλέον εγκατεστημένο «έξυπνο» μετρητή ηλεκτρικής ενέργειας στο σπίτι του. Ο κύριος Ahmad Faruqui όμως, ο αμερικανός «γκουρού» της δυναμικής τιμολόγησης είναι απογοητευμένος. Γιατί μόνο το 1% των νοικοκυριών καταναλώνει ηλεκτρισμό με «έξυπνα» τιμολόγια.

Είναι απογοητευμένος γιατί ξέρει ότι μόνο η μείωση της αιχμής στην κατανάλωση που επιφέρουν τα δυναμικά τιμολόγια δικαιολογεί την επένδυση σε έξυπνους μετρητές – η μείωση στα λειτουργικά έξοδα δεν αρκεί.

Ο κύριος Faruqui  παρηγοριέται ενθυμούμενος το ανέκδοτο με τον ιεραπόστολο που γυρίζει απογοητευμένος απο το ταξίδι σε μια φτωχή χώρα του τρίτου κόσμου, γιατί μόνο το 1% των κατοίκων φοράει παπούτσια. Ο επόμενος ιεραπόστολος αναχωρεί ενθουσιασμένος γιατί μόνο το 1% των κατοίκων φοράει παπούτσια. Σκοπεύει να υποδήσει τους υπόλοιπους.

Ο κύριος Faruqui έχει εργασθεί τα τελευταία 10 χρόνια σε πολυάριθμα πιλοτικά προγράμματα στις ΗΠΑ, σχεδιασμένα για να δώσουν απαντήσεις στο ερώτημα κατά πόσο οι καταναλωτές ανταποκρίνονται σε δυναμικά τιμολόγια μειώνοντας την αιχμή της κατανάλωσής τους. Τα αποτελέσματα φαίνονται στα παρακάτω διαγράμματα όπου περιγράφεται η μείωση στην αιχμή που επετεύχθη σε σχέση με την διαφορά τιμών μεταξύ αιχμής και κοιλάδας και συνοψίζονται ως εξής:

• Οταν δίδεται στους καταναλωτές ισχυρό μήνυμα μέσω των τιμών, ανταποκρίνονται μειώνοντας την αιχμή της ζήτησής τους.
• Οσο πιο ισχυρό είναι το μήνυμα τόσο πιο μεγάλη είναι η απόκριση σε μείωση της ζήτησης στη αιχμή. 
• Η αύξηση της ανταπόκρισης αυξάνεται με μειούμενο ρυθμό, ακολουθώντας μια ασυμπτωτική καμπύλη κορεσμού παρά μια ευθεία.

Οταν η απόκριση των καταναλωτών γινόταν αυτόματα, με χρήση κάποιας τεχνολογίας, όπως «έξυπνοι» θερμοστάτες, η καμπύλη γινόταν ακόμα πιο αυξητική υποδεικνύοντας ακόμα μεγαλύτερη ευαισθησία στις δυναμικές τιμές (επόμενο διάγραμμα).

Υπήρχαν επίσης πιλοτικά πειράματα στα οποία με την χρήση ακόμη πιο εξελιγμένης τεχνολογίας, η επίπτωση των δυναμικών τιμολογίων ήταν εξαιρετικά υψηλή (επόμενο διάγραμμα):  

Οι 50 ειδικοί που συμμετείχαν σε έρευνα της The Brattle Group και των Global Energy Partners τον περασμένο χρόνο περιμένουν να δούν ένα ποσοστό απο 8 έως 20% των οικιακών καταναλωτών στις ΗΠΑ να έχουν κάποιο είδος δυναμικής τιμολόγησης μέχρι το 2020. Ο αριθμός αυτός είναι μικρότερος απο τον σημερινό αριθμό των εγκατεστημένων έξυπνων μετρητών και θα είναι ακόμα μικρότερος απο αυτόν του 2020. Για τον κύριο Faruqui ο ρυθμός αυτός είναι πολύ χαμηλός, εξακολουθεί όμως να ελπίζει γιατι ξέρει ότι ακόμα και ο μικρός αυτός βαθμός διείσδυσης των έξυπνων τιμολογίων έχει τεράστια κοινωνική ωφέλεια.

“Hope springs eternal in the human breast,” Alexander Pope (1733). 

Vernon Smith και πάλι - όχι για τον ηλεκτρισμό αλλά για τις αγορές και την .... αρετή

Εχουμε ήδη κάνει εμφανή την συμπάθεια και τον θαυμασμό μας για τον Vernon Smith. Αισθανόμαστε την ανάγκη να μοιραστούμε με τους πολυπληθείς αναγνώστες μας ένα απόσπασμα απο την ομιλία του κατά την απονομή του Nobel το 2002. Μόνο έμμεση σχέση με την ενέργεια και τον ηλεκτρισμό πράγματι, αλλά εξαιρετικά "ισορροπημένο" και περιεκτικό. Χρειάζεται λίγη διανοητική ισορροπία αυτό τον καιρό δεν συμφωνείτε?.

"Cultures that have evolved markets have enormously expanded resource specialization, created commensurate gains from exchange, and are wealthier than those that have not. This proposition says nothing about the necessity of human selfishness - the increased wealth of particular individuals can be used for consumption, investment, to pay taxes, for Macarthur Fellows, gifted to the symphony, the Smithsonian, or the poor. Markets economize on the need for virtue, but do not eliminate it."

Η δική μας πρόχειρη κατα κυριολεξία μετάφραση:

Πολιτισμοί που έχουν αναπτύξει αγορές έχουν επεκτείνει σε τεράστιο βαθμό την εξειδίκευση των πόρων, έχουν δημιουργήσει αντίστοιχα κέρδη απο τις συναλλαγές και είναι πλουσιότερες απο αυτές που δεν το έχουν καταφέρει. Αυτή η πρόταση δεν λέει τίποτα για την αναγκαιότητα του ανθρώπινου εγωισμού - ο αυξημένος πλούτος των συγκεκριμένων ατόμων μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κατανάλωση, επένδυση, πληρωμή φόρων, για υποτροφίες Macarthur, για δωρεές στην συμφωνική, στο Smithsonian ή τους φτωχούς. Οι αγορές εξοικονομούν την ανάγκη για αρετή, αλλά δεν την καταργούν.

Ο σημαντικός κύριος Vernon Smith, οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και η πτώχευση της ΔΕΗ

Ο κύριος Vernon Smith είναι αμερικανός οικονομολόγος. Νομπελίστας το 2002, κέρδισε το βραβείο ως πρωτοπόρος των πειραματικών οικονομικών. Ο πρώτος που σχεδίασε και εκτέλεσε πειράματα στο εργαστήριο για να ερευνήσει υποθέσεις της οικονομικής επιστήμης. Δούλεψε ως έφηβος στο εργοστάσιο της Boeing στην Witchita του Kansas κατά την διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου (ως συναρμoλογητής του πολυβόλου του B29). Ηταν καλός στα μαθημaτικά όμως και αυτό τον έστειλε στο Caltech να σπουδάσει ηλεκτρολόγος μηχανικός. To Caltech ήταν (και είναι) διάσημο για την αυστηρότητα και τη δυσκολία του, κάτι σαν το ΜΙΤ της δυτικής ακτής. 

Τελειώνοντας, κατάλαβε ότι του άρεσαν (ή ήταν πιο εύκολα) τα οικονομικά, που τότε εισέρχονταν στην εποχή της αυξανόμενης χρήσης των μαθηματικών. Σπούδασε μεταπτυχιακά στο Harvard και ακολούθησε ακαδημαική καρριέρα, ποτέ όμως στα διάσημα μεγάλα πανεπιστήμια των ΗΠΑ (Ivy League).  

Ο Smith βρήκε χώρο να κάνει ριζοσπαστικές έρευνες κάπου στο Midwest εφαρμόζοντας σε μια κοινωνική επιστήμη όπως τα οικονομικά, μεθοδολογία φυσικών επιστημών - δηλαδή πειράματα. Απέδειξε πειραματικά ότι η οικονομική θεωρία των αγορών έχει τα αποτελέσματα που προβλέπει η υπόθεση της πλήρους αξιοποίησης των ευκαιριών για ανταλλαγή μεταξύ ατόμων που δεν έχουν κατ΄ανάγκη ούτε ειδικές γνώσεις ούτε πλήρη πληροφόρηση σχετικά με την αγορά στην οποία συναλλάσσονται.

Μια απο τις αγορές που μελέτησε πειραματικά ο Vernon Smith είναι η αγορά ηλεκτρισμού, τόσο η χονδρική όσο και η λιανική. Επειδή ακόμα και στις ΗΠΑ κανείς δεν είναι προφήτης στον τόπο του, εφάρμοσε τις μεθόδους του στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία πρώτα. Στην Αμερική και πιο συγκεκριμένα στην Καλιφόρνια, ακολούθησαν συμβουλές άλλων, ή μάλλον άφησαν τους πολιτικούς να σχεδιάσουν την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού. Το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Το καλοκαίρι του 2001, οι τιμές χονδρικής εκτοξεύθηκαν λόγω της θερινής ζήτησης και οι παραγωγοί της Καλιφόρνιας, μη μπορώντας να περάσουν τις αυξήσεις στην λιανική βρέθηκαν ανάμεσα στην Σκύλλα της πτώχευσης και την Χάρυβδη των πολιτικών που επέμεναν να μην σταματήσουν να τροφοδοτούν τους πελάτες τους παρά το ότι έχαναν τεράστια  ποσά σε κάθε μεγαβατώρα που πουλούσαν. (Ενας απο αυτούς που θησαύρισαν εξάγοντας φθηνό ρεύμα απο τις μεσοδυτικές πολιτείες στην Καλιφόρνια ήταν η αλήστου μνήμης ENRON).

Σας θυμίζει τίποτα? Αυτό που συνέβη στην Καλιφόρνια συμβαίνει σήμερα σε αργή κίνηση στην Ελλάδα. Τι θα έλεγε ο κύριος Smith  αν έβλεπε (και ενδιαφερόταν) αυτά που συμβαίνουν στην Ελλάδα?  Υποθέτω τίποτα περισσότερο απο αυτό που έλεγε σχετικά με την Καλιφόρνια. Ενα σχετικό κείμενο (κατεβάστε το εδώ ) περιγράφει με απλό εκλαικευμένο τρόπο τις απόψεις του. Δεν θα προκαλέσει έκπληξη στον αναγνώστη του παρόντος ιστολογίου ότι η άποψη του κυρίου Smith είναι ότι είναι καιρός να ανοίξει στον ανταγωνισμό η ανεξάρτητη αγορά λιανικής του ηλεκτρισμού. Σε επόμενα σημειώματα θα παρουσιάσουμε μεταφρασμένες σε ελεύθερη απόδοση ορισμένες απο τις απόψεις που εκτίθενται στο κείμενο αυτό. 

Ο λόγος που δημοσιοποιούμε το κείμενο είναι γιατί περιγράφει σε συντομία το πλαίσιο μέσα στο οποίο πρέπει να σκέφτονται αυτοί που σχεδιάζουν, ρυθμίζουν, ή απλώς παίζουν (τα λεφτά τους ή την φήμη τους) στην αγορά ενέργειας. Είναι χρήσιμο δηλαδή τόσο στους φωτισμένους ηγέτες μας που επιδιώκουν ανιδιοτελώς το κοινό καλό όσο και στους ιδιοτελείς χρυσοκάνθαρους καπιταλιστές που πασχίζουν να "βγάλουν τίμια κανα φράγκο".  

Είμαστε όλοι - ακόμα και οι μηχανικοί - υπέρ των αγορών τώρα!

Γιατί πρέπει να απελευθερωθεί η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας; Η ελληνική κοινή γνώμη και οι πολιτικοί/διανοούμενοι που την διαμορφώνουν λειτουργούν με την σιωπηρή υπόθεση ότι είναι κάτι σαν το μουρουνέλαιο. Οι πολιτικοί μας ενεργούν και τα ΜΜΕ σχολιάζουν με τρόπο που φαίνεται ότι το κάνουμε γιατί:

• Μας το επιβάλει η τρόικα και η Μέρκελ (για λόγους σαδομαζοχιστικούς?)
• Το απαιτεί  το μονοπωλιακό (πάντα) κεφάλαιο για  να χτυπηθεί η εργατιά.

Μπορεί,  αλλά όχι κατ΄ ανάγκη. Η αγορά  φέρει ένα βαρύ ιδεολογικό βάρος (και όχι μόνο, αλλά ιδιαίτερα στην χώρα μας).  Προτείνουμε να την αποφορτίσουμε απο το βάρος αυτό και να την δούμε ως τον αποτελεσματικότερο μηχανισμό που έχουν "εφεύρει" οι κοινωνίες  για  να πετυχαίνουν τον συντονισμό των μεταξύ μας «απρόσωπων»  σχέσεων (πέραν του σχέσεων με τους συγγενείς και φίλους).  Αυτός ο μηχανισμός  έχει ορισμένα πλεονεκτήματα σε σχέση με τον εναλλακτικό, που είναι ο συντονισμός μέσω πολιτικών μηχανισμών (δημοκρατικών ή αυταρχικών).  Ας  παρουσιάσουμε δύο από αυτά:

Πρώτον, δημιουργεί τα κατάλληλα κίνητρα ώστε να εξομαλύνονται οι επιπτώσεις των αναπόφευκτων αλλαγών στους εργαζόμενους από την τεχνολογική πρόοδο και την  αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό μπορεί να φανεί περίεργο και σίγουρα είναι αντίθετο από την κυριαρχούσα άποψη. Η πραγματικότητα όμως δεν αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης :

Παράδειγμα πολιτικού μηχανισμού :Η ελληνική κυβέρνηση πήρε εντολή από την τρόικα να  απολύσει 200,000 δημόσιους υπαλλήλους. Δεν υπάρχει τρόπος αυτό να γίνει χωρίς σημαντικές επιπτώσεις στη ζωή πολλών ανθρώπων και το χειρότερο χωρίς να μπορεί να γίνει στην ουσία διαχωρισμός μεταξύ «δικαίων» και «αδίκων» (δηλαδή χρήσιμων και έντιμων έναντι πλεοναζόντων και/ή διεφθαρμένων).

Παράδειγμα μηχανισμού της αγοράς: Η Θάτσερ πριν 30 χρόνια απελευθέρωσε (και μετά ιδιωτικοποίησε) τον κλάδο του ηλεκτρισμού στην Μεγάλη Βρετανία. Μέσα σε 5 περίπου χρόνια οι εργαζόμενοι στον κλάδο μειώθηκαν από 120.000 σε 60.000 δηλαδή στους μισούς. Δεν υπήρξε πολιτική εντολή «Απολύστε τους»! Η (έμμεση) εντολή ήταν μόνο «Προσαρμοστείτε στους κανόνες για να κερδίσετε». Οι νέοι ιδιοκτήτες αντέδρασαν επενδύοντας στην ομαλή μετάβαση στην νέα κατάσταση με αποτέλεσμα να μην δημιουργηθεί κοινωνικό πρόβλημα (και χωρίς να επιβαρυνθεί σκανδαλωδώς το κοινωνικό σύνολο όπως έγινε στην Ελλάδα με τον ΟΤΕ).

Δεύτερο αλλά σημαντικότερο πλεονέκτημα του μηχανισμού της αγοράς: Είναι ο καλύτερος τρόπος που έχουν εφεύρει μέχρι τώρα οι ανθρώπινες κοινωνίες για την υιοθέτηση καινοτομιών. Καλύτερος τρόπος σημαίνει ταχύτερος, αποτελεσματικότερος και με καλύτερο λόγο κοινωνικού κόστους προς ωφέλεια. Ας θυμηθούμε γιατί η καινοτομία είναι καλό πράγμα: Γιατί εξοικονομεί πόρους και ιδιαίτερα τον σημαντικότερο από αυτούς τον χρόνο μας. Γιατί μας οδηγεί από την  εποχή της  αλλοτρίωσης  (της αναγκαιότητας) στην εποχή της ελευθερίας (σύμφωνα με έναν διάσημο θαυμαστή των αγορών και του καπιταλισμού του 19^ου αιώνα-ποιός είναι? Απαντήστε σωστά στα σχόλια και κερδίστε έκπτωση 5% στην φωτοβολταική εγκατάσταση του σπιτιού σας απο την Clarus ESCo).  

Η λιανική αγορά ηλεκτρισμού «πέθανε». Ζήτω η λιανική αγορά ηλεκτρισμού!

Δεν πρόλαβε να στεγνώσει η μελάνη του σημειώματος όπου πανηγυρίζαμε το άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρισμού στο New Jersey  των ΗΠΑ και «έκλεισε» η αγορά λιανικής στην Ελλάδα. Αυτή που είχε «ανοίξει» τον Φεβρουάριο του 2001. Το άνοιγμα (το πραγματικό άνοιγμα) της λιανικής αγοράς ηλεκτρισμού είναι εξαιρετικά σημαντικό για το μέλλον του κλάδου της ηλεκτρικής ενέργειας, πιο σημαντικό και απο την πώληση σε ιδιώτες μονάδων παραγωγής της ΔΕΗ. Πραγματικό άνοιγμα μεταξύ άλλων προυποθέτει την ύπαρξη λιανοπωλητών ανεξάρτητων απο τους παραγωγούς. Παραθέτουμε ορισμένους απο τους σημαντικότερους λόγους.